Ikigai Daily
Menü
MerakBilgi

Yünlü mamutlar, Kuzey Buz Denizi’nde, Sibirya’nın kuzeydoğu açıklarındaki Vrangel Adası’nda yaklaşık 4.000 yıl öncesine kadar yaşadı. O sırada Mısır’daki Büyük Piramit birkaç yüzyıldır ayaktaydı.

Ikigai Daily

Tarih

Kartın devamı

Anakaradaki son yünlü mamutlar yaklaşık 10.000 yıl önce, buzul çağı sona ererken ve yaşadıkları soğuk bozkırlar daralırken ortadan kalktı. İki adadaki topluluk ise çok daha uzun dayandı: Alaska’daki Saint Paul Adası’nda yaklaşık 5.600 yıl öncesine, Vrangel Adası’nda da yaklaşık 4.000 yıl öncesine, yani MÖ 2000 dolaylarına kadar yaşadılar. Yükselen deniz Vrangel’i Sibirya’dan koparmış, 300 ile 1.000 arasında hayvan binlerce yıl adada kendi başına kalmıştı. Bu tarihler, kemik ve dişlere uygulanan radyokarbon yöntemiyle bulundu. Bu yöntem, zamanla yavaş yavaş azalan bir karbon türünden geriye ne kadar kaldığını ölçer. Genetik çalışmalar, akraba çiftleşmesi yüzünden çeşitliliğini yitiren topluluğun yine de binlerce yıl dengede kaldığını gösteriyor; bu da sonun ani geldiğini düşündürüyor. Son mamutları neyin yok ettiği hâlâ bilinmiyor.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Ikigai Daily

İlgili kaynak: Yünlü mamut
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakTarih

Gize’deki Büyük Piramit, MÖ 2600 dolaylarında firavun Keops için yapıldı. Yunan tarihçi Herodot MÖ 450 civarında piramidi anlattığında, yapılışının üzerinden 2.000 yıldan fazla geçmişti.

Piramit, Mısır’ın Dördüncü Hanedanı’ndan firavun Hufu’nun, Yunanların deyişiyle Keops’un mezarıdır. MÖ 450 dolaylarında Mısır’ı gezen Herodot’a anlatılanlara göre piramitte 100.000 kişi, üçer aylık dönemlerle sırayla çalışmıştı: Taşların taşınacağı yol on yılda, piramidin kendisi de yirmi yılda tamamlanmıştı. Herodot, işçilerin yediği turp, soğan ve sarımsağa ne kadar harcandığını gösteren bir yazıttan bile söz eder. Bugünkü kazılar başka bir tablo çiziyor. Gize’de bulunan işçi yerleşimleri ve 1990’da ortaya çıkarılan işçi mezarlığı, yapının kölelerle değil, çalışmaya zorunlu tutulan binlerce işçiyle yükseldiğini gösteriyor. 2013’te ise Kızıldeniz kıyısındaki Wadi el-Jarf’ta Merer’in Günlüğü bulundu. Merer, yaklaşık 40 kişilik ekibiyle Tura taş ocaklarından Gize’ye kireç taşı taşıyan bir denetçiydi. Tuttuğu kayıtlar, üzerinde yazı bulunan bilinen en eski papirüslerdir.

Ikigai DailyKartı aç
MerakTarih

Oxford’da, Aztek İmparatorluğu kurulmadan üç yüzyıldan fazla önce ders veriliyordu. Buradaki eğitime dair en eski kayıt 1096 yılından kalma. İmparatorluk ise 1428 dolaylarında, Meksika Vadisi’ndeki üç şehir devleti Tenochtitlan, Texcoco ve Tlacopan Üçlü İttifak adıyla güçlerini birleştirince doğdu.

Oxford’un belli bir kuruluş tarihi yok. Ama orada 1096’da bir tür eğitim verildiği biliniyor. Kral II. Henry 1167’de İngiliz öğrencilerin Paris Üniversitesi’nde okumasını yasaklayınca Oxford hızla büyüdü. 1209’da kent halkıyla çıkan çatışmaların ardından bazı hocalar Cambridge’e gitti ve oradaki üniversiteyi kurdu. “Oxford, Azteklerden eskidir” karşılaştırması genellikle 1325’i esas alır: Mexica halkı o yıl, bugün Mexico City’nin bulunduğu yerde, Texcoco Gölü’ndeki bir adada Tenochtitlan kentini kurmuştu. Oysa Mexica halkı ancak 1428’de bir imparatorluğa dönüştü: O yıl Texcoco ve Tlacopan’la birlikte, vadiye hâkim olan Azcapotzalco kentini yendi. Bu imparatorluk yüz yıl bile sürmedi: Hernán Cortés ve yerli müttefikleri 1521’de Tenochtitlan’ı ele geçirdi.

Ikigai DailyKartı aç
MerakTarih

MS 476’da Germen kökenli komutan Odoaker, Batı Roma’nın son imparatoru Romulus Augustulus’u tahttan indirdi. Konstantinopolis’ten yönetilen Doğu Roma İmparatorluğu ise neredeyse bin yıl daha ayakta kaldı ve ancak 1453’te, Osmanlılar kenti fethedince yıkıldı.

Romulus Augustulus, babası komutan Orestes’in tahta oturttuğu bir çocuktu ve yalnızca on ay hüküm sürdü. Odoaker onun yerine yeni bir imparator koymadı. Kendini İtalya kralı ilan etti ve Batı imparatorluğunun hükümdarlık alametlerini Konstantinopolis’teki İmparator Zenon’a gönderdi. Verdiği mesaj açıktı: Artık tek bir imparator, doğudaki imparator yeterdi. Doğu Roma, Roma hukukunu ve devlet düzenini sürdürdü; halkı da sonuna kadar kendine “Romalı” (Rhomaioi) dedi. “Bizans İmparatorluğu” adı ancak devlet yıkıldıktan sonra yaygınlaştı. Komşuları da onu böyle görüyordu: Araplar ve Türkler bu devletin insanlarına “Romalılar” anlamında Rum dedi. Osmanlıların Balkanlara verdiği Rumeli, yani “Rumların ülkesi” adı da buradan gelir. Fatih Sultan Mehmed’in ordusu İstanbul’u 29 Mayıs 1453’te fethetti.

Ikigai DailyKartı aç
MerakTarih

MÖ 1259 dolaylarında Mısır firavunu II. Ramses ile Hitit kralı III. Hattuşili, Suriye yüzünden kuşaklardır süren çekişmeye son verip barış yaptı. Mısırlılar antlaşmayı tapınak duvarlarına kazıdı, Hititler kil tabletlere yazdı; iki nüsha da günümüze ulaştı.

Çekişme MÖ 1274’te, bugünkü Suriye’de Asi Nehri kıyısında yapılan Kadeş Savaşı’yla doruğa çıktı; iki taraf da kesin bir zafer kazanamadı. Antlaşma bundan yaklaşık on beş yıl sonra imzalandı. Ona Kadeş Antlaşması da denir, ama metinde savaştan hiç söz edilmez. İki kral birbirine saldırmayacağına, dış düşmanlara ve isyancılara karşı birbirine yardım edeceğine ve birbirinin siyasi kaçaklarını geri vereceğine söz verdi. Mısır nüshası Teb’de, Karnak Tapınağı’nın ve Ramesseum’un duvarlarına hiyerogliflerle kazınmıştır. Dönemin diplomasi dili Akadca ile yazılan Hitit nüshası ise 1906’da Hitit başkenti Hattuşa’da, bugünkü Çorum’un Boğazkale ilçesinde bulundu. Tabletlerden ikisi İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nde sergileniyor; antlaşmanın bir kopyası da New York’taki Birleşmiş Milletler binasının duvarında asılı.

Ikigai DailyKartı aç
MerakTarih

MS 79’da Vezüv Yanardağı patladığında, Napoli yakınlarındaki yaklaşık 11.000 nüfuslu Roma kenti Pompeii metrelerce kül ve sünger taşının altında kaldı. Kent o kadar çabuk örtüldü ki sokakları, evleri, dükkânları ve duvar resimleri Romalıların gündelik hayatını bugün bile bütün ayrıntılarıyla gözler önüne seriyor.

Patlama yaklaşık iki gün sürdü. Pompeii’ye 18 saat kadar sünger taşı yağdı; halkın çoğu bu sırada kaçabilmiş görünüyor, kentte bugüne kadar yaklaşık 1.150 kişinin kalıntısı bulundu. Ertesi sabah erkenden piroklastik akıntılar, yani yanardağdan boşalan kızgın gaz ve kül bulutları büyük bir hızla kenti süpürdü. Günümüze ulaşan tek görgü tanığı anlatımı, patlamayı körfezin karşı yakasından izleyen Genç Plinius’a aittir. Plinius gördüklerini sonradan tarihçi Tacitus’a yazdığı iki mektupta anlattı; amcası Yaşlı Plinius ise insanları kurtarmaya çalışırken hayatını kaybetti. Kazılar 1748’de başladı. 1863’te Giuseppe Fiorelli, kurbanların bedenlerinin kül içinde bıraktığı boşluklara alçı dökerek ünlü kalıpları elde etti. Patlamanın tarihi tartışmalı: Plinius’un mektubunun Orta Çağ’dan kalan kopyalarının çoğu 24 Ağustos’u verir, ama 2018’de bulunan ve 17 Ekim tarihini taşıyan kömürle yazılmış bir not, patlamanın sonbaharda olduğunu düşündürüyor.

Ikigai DailyKartı aç
Sıradaki kartOxford’da, Aztek İmparatorluğu kurulmadan üç yüzyıldan fazla önce ders veriliyordu. Buradaki eğitime dair en eski kayıt 1096 yılından kalma. İmparatorluk ise 1428 dolaylarında, Meksika Vadisi’ndeki üç şehir devleti Tenochtitlan, Texcoco ve Tlacopan Üçlü İttifak adıyla güçlerini birleştirince doğdu.Devam et →