Ikigai DailySergi 03 / Tarih, nesneler ve hafıza
Geçmiş hâlâ burada
Kadim ölçeklere, gündelik icatlara ve resmî hafızadan sağ çıkan kanıtlara dair bir seçki.
Serginin fikri
03 / 03Tarih çoğu zaman geride kalmaz. Parayla, görüntülerle, yer adlarıyla, teknolojilerle ve kaybolmayı reddeden anlatılarla bugünün içine girer.
- Seçki
- Editoryal
- Okuma
- Bölümler hâlinde
- Diller
- TR · EN
O zaman bile kadim
Eski bir dünyanın başka bir dünyayı çoktan kadim bulduğunu görünce mesafe çöker; alıştığımız zaman çizgisi güvenini yitirir.
01.1Giza’daki Büyük Piramit, antik Yunanlar için bile çoktan kadimdi.
Büyük Piramit yaklaşık MÖ 2560’ta inşa edildi. Klasik Yunan çağına gelindiğinde çoktan iki bin yaşını aşmıştı — ‘antik’ dediğimiz insanlara bile antikti.
Kartın tamamını oku01.2Leif Erikson liderliğindeki İskandinav kâşifler, Kolomb’dan beş yüzyıl önce, yaklaşık 1000 yılında Kuzey Amerika’ya ulaştı.
Yaklaşık 1000 yılında, İskandinav kâşif Leif Erikson, Vinland dediği bir toprağa ulaştı — Kolomb’dan neredeyse beş yüzyıl önce. Newfoundland’daki L’Anse aux Meadows’da 1960’larda keşfedilen bir Viking yerleşiminin kalıntıları, Avrupalıların Atlantik’i bu kadar erken geçtiğini doğrular.
Kartın tamamını okuGündelik araçlar, uzun gölgeler
Sikke ve fotoğraf gündelik nesnelere dönüştü. İlk biçimleri, değer ile kanıtın kamusal hayatta nasıl dolaştığını hâlâ etkiliyor.
02.1İlk sikkeler, yaklaşık MÖ 7. yüzyılda Batı Anadolu’daki Lidya’da ortaya çıktı.
İlk gerçek sikkeler, Batı Anadolu’daki Lidya’da yaklaşık MÖ 7. yüzyılda basıldı — ticareti dönüştüren, standartlaştırılmış madenî para.
Kartın tamamını oku02.2Joseph Nicéphore Niépce’in yaklaşık 1826’da yaptığı, günümüze ulaşan en eski fotoğraf, birkaç saatlik bir pozlama gerektirdi — güneşin gökyüzünde ilerleyip avludaki binaları birden fazla yönden aydınlatmasına yetecek kadar uzun.
Işığa duyarlı bitümle kaplı, parlatılmış bir kalay levha üzerine kaydedilen bulanık dam manzarası soluk ve tuhaftır; ama gerçek bir sahnenin, insan eli çizmeden bir yüzeye ilk kez kendini sabitlediği andır. O günden bu yana her fotoğraf — her özçekim, her uydu görüntüsü — bir Fransız penceresinden dışarı, saatlerce süren o sabırlı bakışın soyundan gelir.
Kartın tamamını oku02.3Bir insanın ilk fotoğrafı tesadüfen çekildi; pozlama o kadar uzundu ki yalnızca hareketsiz duran biri görüntüye yakalandı.
Daguerre’in 1838’de bir Paris caddesini gösteren fotoğrafı boş görünür; ama uzun pozlaması, ayakkabılarını boyatmak için kıpırdamadan duran bir adamı yakaladı — tesadüfen, fotoğraflanan ilk insan.
Kartın tamamını okuHaritaya karşı hafıza
İktidar bir kıtayı yeniden çizebilir. Yerel bilgi, resmî aramaların gözden kaçırdığını koruyabilir. İkisi de ardında kanıt bırakır.
03.1Cengiz Han ve varisleri dönemindeki Moğol İmparatorluğu, tarihin en büyük kesintisiz kara imparatorluğu oldu.
Moğol İmparatorluğu 13. yüzyılda olağanüstü hızla genişledi; bozkırları, şehirleri ve ticaret yollarını tek bir imparatorluk sistemi altında bağladı. Şiddeti çok büyüktü; Avrasya’daki alışveriş üzerindeki etkisi de öyle.
Kartın tamamını oku
03.2İngiltere, Franklin’in kayıp Arktik gemilerini 170 yıl aradı. Sonunda 2014 ve 2016’da, Inuit sözlü anlatılarının hep söylediği yerin yakınında bulundular.
Franklin’in 1845 seferi, Kuzeybatı Geçidi’ni ararken 129 adamla birlikte kayboldu. Viktorya dönemi arama ekipleri, bir geminin nerede battığını ve aç denizcilerin nereye yürüdüğünü anlatan Inuit tanıklığını dikkate almadı. Kuşaklar boyu aktarılan bu anlatılar doğru çıktı: Erebus 2014’te, Terror 2016’da, ikisi de Inuit bilgisinin işaret ettiği bölgelerde bulundu. Enkazlar soğuk suda olağanüstü korunmuş durumda — dalgıçlar dolaplarda hâlâ istiflenmiş tabaklar buldu — ve arama artık yerli bilgisini ciddiye almanın bir örnek olayı sayılıyor.
Kartın tamamını okuGeçmiş tek bir hikâye olarak değil, birbiriyle yarışan izler alanı olarak yaşar.Sıradaki sergiBakma pratiği