Ikigai Daily
Atasözündeki “tav”, bir malzemenin işlenmeye hazır olduğu ısı ya da nem kıvamıdır; mecazen en uygun an demektir. Demirci demiri kor gibi kızarana dek ısıtır, çünkü demir ancak o zaman dövülüp biçim alır; soğuyunca direnir, zorlanırsa çatlayabilir. Öğüt Avrupa’da da çok eskidir: 13. yüzyılın sonlarından kalma bir Fransızca metinde geçer; İngiliz şair Geoffrey Chaucer da 1386 dolaylarında kullanır.
Kaynak: Türk ve Avrupa atasözü
İlgili kaynak: Demirciİlgili kartlar
Benzer konulardaki kartlara göz atın.
Japoncada “nana korobi ya oki” (七転び八起き) diye söylenir; kelimesi kelimesine “yedi düşüş, sekiz kalkış” demektir. Japonya’da söz, Daruma bebeğiyle özdeşleşmiştir. Daruma, geleneğe göre Budizm’in Zen okulunu Çin’e getiren keşiş Bodhidharma’yı canlandırır. Yuvarlak bir hacıyatmazdır; ne kadar itilse de yeniden dik durur. Pek çok kişi kendine bir hedef koyduğunda bebeğin bir gözünü boyar, hedefine ulaşınca da öbür gözünü. İngilizcede de benzer bir söz vardır: “İlk seferde başaramazsan dene, yine dene.”
Söz çoğu zaman eski bir Çin atasözü diye paylaşılır, ama Çince bir kaynağı bulunamamıştır. İmgenin anlaşılması için kaynağa gerek de yoktur: Duvar rüzgârı dışarıda tutar; yel değirmeni ise onu yakalar ve gücünü tahıl öğütmek, su çekmek gibi işlere çevirir. İnsan aynı değişime direnebilir de, onu işine yarayan bir güce dönüştürebilir de. “Değişim rüzgârı” deyimi, İngiltere Başbakanı Harold Macmillan’ın 1960’ta Cape Town’da yaptığı konuşmayla ünlendi. Macmillan bu sözle Afrika’yı saran bağımsızlık hareketlerini anlatıyordu.
Çincede “lín kě jué jǐng” (临渴掘井), yani “ancak susayınca kuyu kazmak” diye bir deyim vardır; hazırlığı son ana bırakanlar için söylenir. İmgenin kökü, iki bin yıldan uzun süre önce derlenen Çin tıp kitabı Huangdi Neijing’e (Sarı İmparator’un İç Klasiği) uzanır. Kitaba göre hastalık yerleştikten sonra tedaviye başlamak, susayınca kuyu kazmaya ya da savaş başladıktan sonra silah dökmeye benzer. Türkçede aynı öğüdü “Ak akçe kara gün içindir” atasözü verir: Biriktirilen para, dar günde insanı kurtarır.
Söz İngilizcede en geç 1836’da basılmıştı. Sonradan Hong Kong valisi olan İngiliz Çin uzmanı John Francis Davis, The Chinese adlı kitabında sözün tamamını Çin sözleri arasında şöyle verir: “Mücevher sürtünmeden parlatılamaz, insan da sıkıntı çekmeden olgunlaşamaz.” Benzer bir imge, Konfüçyüsçülüğün temel kitaplarından Liji’de (Törenler Kitabı) de geçer: İşlenmeyen yeşim işe yarar bir kap olmaz; öğrenmeyen insan da doğru yolu bilemez. Türkçede aynı düşünceyi “Zahmetsiz rahmet olmaz” atasözü anlatır.
Söz, Doğu Akdeniz’in ortak malıdır. Araplar da “İyilik yap, denize at” der; Yunanlılar aynı sözü kafiyeli söyler: “Káne to kaló ke ríxto sto gialó.” Türkçede sözün bir devamı da vardır: “İyilik et denize at, balık bilmezse Halik bilir.” Halik, yaratan yani Allah demektir. Denize atmak ise iyiliği yapıp unutmaktır: Hesabı tutulmaz, karşılığı beklenmez. Yolda bulduğu cüzdanı adını bile vermeden sahibine ulaştıran kişi, tam da bunu yapar.
