Ikigai Daily
Menü
MerakBilgi

8. yüzyılın sonlarından itibaren Abbasilerin başkenti Bağdat büyük bir çeviri merkezine dönüştü: Bilginler Yunan, Fars ve Hint bilim, tıp ve felsefe eserlerini Arapçaya çevirdi. Beytülhikme, yani Bilgelik Evi, bu geniş çabanın merkezlerinden yalnızca biriydi.

Ikigai Daily

TarihBilim

Kartın devamı

Bağdat’ı 762’de Abbasi halifesi Mansur, hanedanın başkenti olarak kurdu. Çevirilerin masrafını halifeler, saray çevresi ve varlıklı aileler karşılıyordu; çevirmenler çoğu zaman Yunanca bilen, Süryanice konuşan Hristiyan bilginlerdi. Bunların en tanınmışı Huneyn bin İshak’tır (809–873); Yunan hekim Galenos’un eserlerinin çoğu dâhil yüzü aşkın eseri çevirdiği anlatılır. Rivayete göre 751’de Çinli esirlerden öğrenilen kâğıt yapımı, kitap üretimini ucuzlattı. Bilgelik Evi, Mansur ya da Harun Reşid döneminde bir saray kütüphanesi olarak kuruldu ve Memun’un halifeliğinde (813–833) en parlak dönemini yaşadı. Matematikçi Harezmî de bu dönemde Bağdat’ta çalıştı; “algoritma” sözcüğü onun adından, “cebir” ise kitabının adından gelir. Bugün bazı tarihçiler, Bilgelik Evi’ni üniversite benzeri bir akademi gibi gösteren yaygın tablonun büyük ölçüde 19. ve 20. yüzyıl başı araştırmacılarının kurgusu olduğunu savunuyor. Bilgelik Evi, Moğollar 1258’de Bağdat’ı yağmaladığında yok oldu.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Ikigai Daily

İlgili kaynak: Beytü'l-Hikme
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakTarih

Sanayi Devrimi’yle birlikte iş gününü artık saat belirlemeye başladı. Fabrikalardan önce insanların çoğu gün ışığına, mevsimlere ve eldeki işe göre çalışırdı. 1770’lerden itibaren ise Richard Arkwright’ın Derbyshire’daki Cromford tesisi gibi iplikhaneler, on iki saatlik vardiyalarla gece gündüz işliyordu.

Tarihçi E. P. Thompson bu değişimi 1967’de yayımlanan ünlü makalesi “Time, Work-Discipline, and Industrial Capitalism”de (Zaman, İş Disiplini ve Sanayi Kapitalizmi) inceledi. Ona göre tarlada ve zanaatta iş, yapılacak görevle ölçülürdü: inek sağmak, hasadı kaldırmak, eldeki parçayı bitirmek. Fabrikada ise iş saatle ölçülmeye başladı. 1771’de açılan Cromford, dünyanın su gücüyle çalışan ilk pamuk ipliği fabrikasıydı. Yaklaşık 200 işçiyle işe başladı; bunların çoğu kadın ve çocuktu, en küçüğü yalnızca yedi yaşındaydı. Çanlar sabah ve akşam 5’te çalar, kapılar tam 6’da kapanırdı; geç kalan o günün ücretini kaybeder, üstüne bir günlük ücret kadar da ceza öderdi. Sanayi kentlerinde çalar saat henüz ne ucuz ne de güvenilirdi. Bu yüzden haftada birkaç peni karşılığında çalışan “uyandırıcılar” (knocker-up) vardı: Uzun sopalarla üst kat pencerelerini tıklatarak insanları vaktinde uyandırırlardı.

Ikigai DailyKartı aç
MerakTarih

İlk motorlu uçak uçuşu ile Ay’a ilk iniş arasında 66 yıl bile yoktur; bu süre tek bir insan ömrüne rahatça sığar. Orville Wright 17 Aralık 1903’te 12 saniye havada kalıp 37 metre yol aldı; Apollo 11 ise 20 Temmuz 1969’da Ay’a indi.

Ohio’nun Dayton kentinde bisiklet yapan Wright kardeşler Kuzey Karolina’da, Kitty Hawk yakınlarında uçtu; o ilk kısa uçuşta alınan yol, bir Boeing 747’nin kanat açıklığından bile kısaydı. Ardından gelişmeler hızla birbirini izledi. 1919’da John Alcock ile Arthur Brown Atlas Okyanusu’nu hiç inmeden geçti; 1927’de Charles Lindbergh aynı şeyi New York’tan Paris’e tek başına yaptı; 1947’de de Chuck Yeager ses hızını aştı. Orville Wright 1948’de, Sovyet uydusu Sputnik’in uzay çağını başlatmasından dokuz yıl önce öldü. Yuri Gagarin 1961’de Dünya’nın çevresini dolaştı; Temmuz 1969’da da Neil Armstrong, 1903 uçağının ahşabından ve kumaşından bir parçayı yanında Ay’a götürdü.

Ikigai DailyKartı aç
MerakTarih

ABD ile Sovyetler Birliği arasındaki Soğuk Savaş (1947–1991) boyunca iki ülke birbiriyle neredeyse hiç doğrudan savaşmadı. Onun yerine silahlanmada, bilimde, sporda, sinemada, propagandada ve uzayda rekabet ettiler.

“Soğuk savaş” sözünü George Orwell 1945’te kullanmıştı; Amerikalı gazeteci Walter Lippmann da 1947’de yaygınlaştırdı. Nükleer silahlar iki süper güç arasında açık bir savaşı fazla tehlikeli kıldığı için rekabet başka alanlara taştı. Sovyetler Birliği 1957’de Sputnik uydusunu fırlatınca ABD, 1958’de fen, matematik ve yabancı dil öğretimini destekleyen Ulusal Savunma Eğitimi Yasası’nı çıkardı. 1959’da Moskova’daki bir Amerikan sergisinde ABD Başkan Yardımcısı Richard Nixon ile Sovyet lideri Nikita Kruşçev, sergilenen örnek bir mutfakta kapitalizmi ve komünizmi tartıştı; bu karşılaşma “Mutfak Tartışması” olarak anılır. 1972’de Reykjavik’te Amerikalı Bobby Fischer, Sovyet dünya şampiyonu Boris Spasski’yi yenerek unvanı aldı. Olimpiyatlar da sırayla boykot edildi: ABD ve pek çok müttefiki 1980’de Moskova’ya gitmedi, Sovyet bloğunun çoğu da 1984’te Los Angeles’a.

Ikigai DailyKartı aç
MerakTarih

Apollo Yönlendirme Bilgisayarı, entegre devrelerle yapılan ilk bilgisayarlardan biriydi ve astronotların Ay’a giden yolu bulmasına yardım etti. Entegre devre, birkaç elektronik parçayı küçük bir silikon çipte bir araya getirir. Apollo, 1965’e kadar bu yeni çiplerin en büyük alıcısıydı.

Bilgisayar 1962’den itibaren MIT’nin Enstrümantasyon Laboratuvarı’nda tasarlandı, üretimini de Raytheon şirketi üstlendi; her Apollo komuta modülünde ve Ay modülünde bir tane vardı. Çip o sırada daha yeni bir icattı: İlk örneklerini 1958 ve 1959’da Jack Kilby ile Robert Noyce yapmıştı. MIT bilgisayarın neredeyse tamamında tek tür çip kullandı: Fairchild Semiconductor’ın tasarladığı basit bir mantık devresi binlerce kez tekrarlandı. Bilgisayar Tarihi Müzesi’ne göre Apollo programı bu çiplerden, tanesi 20–30 dolardan yaklaşık 200.000 adet satın aldı; 1965’e gelindiğinde ise en büyük alıcı Minuteman füze programı olmuştu. Bu tür siparişler, fiyatlar düşene kadar genç sektörü ayakta tuttu: Ortalama bir çipin fiyatı 1962’de 50 dolarken 1968’de 2,33 dolara indi. GPS’in de Uzay Yarışı’nın ürünü olduğu sık sık söylenir; oysa GPS, ABD Savunma Bakanlığı’nın 1973’te başlattığı ayrı bir projeydi.

Ikigai DailyKartı aç
MerakTarih

12 Nisan 1961’de 27 yaşındaki Sovyet kozmonotu Yuri Gagarin uzaya çıkan ilk insan oldu. Vostok 1 adlı aracıyla Dünya’nın çevresinde bir tur attı; fırlatılıştan inişe kadar geçen süre 108 dakikaydı.

Hava kuvvetlerinde pilot olmadan önce dökümcülük eğitimi alan Gagarin, bugün Kazakistan sınırları içinde kalan Baykonur’dan fırlatıldı. Roket yerden kalkarken “Poyehali!”, yani “Haydi gidelim!” diye seslendi. Yörüngede 327 kilometre yüksekliğe kadar çıktı. Dönüşte, yerden yaklaşık 7 kilometre yüksekteyken fırlatma koltuğuyla kapsülden ayrıldı ve kendi paraşütüyle Saratov bölgesinde, Engels kenti yakınlarına indi. Onu ilk karşılayanlar, çiftlikte çalışan bir kadınla torunu oldu. Dönemin rekor kuralları pilotun aracıyla birlikte inmesini şart koştuğu için Sovyetler Birliği, Gagarin’in kapsülün içinde indiğini ileri sürdü; gerçeği ancak 1971’de kabul etti. Gagarin dünya çapında üne kavuştu. 1968’de, 34 yaşındayken bir eğitim uçuşunda geçirdiği kazada hayatını kaybetti. Birleşmiş Milletler 2011’den beri 12 Nisan’ı Uluslararası İnsanlı Uzay Uçuşu Günü olarak anıyor.

Ikigai DailyKartı aç
Sıradaki kartAvrupa’da Avicenna adıyla tanınan İbn Sina, El-Kanun fi’t-Tıb (Tıbbın Kanunu) adlı eserini 1025’te tamamladı. Döneminin tıp bilgisini beş kitapta toplayan bu ansiklopedi 12. yüzyılda Latinceye çevrildi ve Avrupa üniversitelerinde yüzyıllar boyunca temel ders kitabı olarak okutuldu.Devam et →