Bir şeyin ne kadar sık yaşandığını çoğu zaman aklımıza ne kadar kolay örnek geldiğine bakarak tahmin ederiz. Psikolojide “ulaşılabilirlik buluşsal yöntemi” denen bu zihinsel kısayol, yakın zamanda yaşanmış, çarpıcı ya da korkutucu olayları olduklarından daha sık yaşanıyormuş gibi gösterir.

Kartın devamı

Amos Tversky ile Daniel Kahneman bu kısayolu 1973’te tanımladı ve ona İngilizcede “availability heuristic” adını verdi. Bir deneyde katılımcılara, İngilizcede K harfiyle başlayan sözcüklerin mi, üçüncü harfi K olan sözcüklerin mi daha çok olduğunu sordular. Çoğu kişi ilkini seçti, çünkü K ile başlayan sözcükler akla daha kolay gelir; oysa üçüncü harfi K olanlar daha fazladır. Aynı etki risk algımızı da biçimlendirir. Uçak kazaları ve köpekbalığı saldırıları manşetlere çıkar, kalp hastalığı gibi her gün can alan nedenler ise pek çıkmaz; bu yüzden çarpıcı tehlikeler gözümüzde büyür. 11 Eylül 2001 saldırılarından sonra birçok Amerikalı uçak yerine arabayı seçti; psikolog Gerd Gigerenzer, bunun sonucunda izleyen bir yıl içinde ABD yollarında yaklaşık 1.500 kişinin fazladan öldüğünü hesapladı. Kahneman bu alandaki çalışmalarıyla 2002’de Nobel Ekonomi Ödülü’nü aldı; Tversky ise 1996’da ölmüştü.