Friedrich Nietzsche 1882’de Şen Bilim’de “Tanrı öldü” diye yazarken bir kutlama yapmıyordu. Tanrı inancının artık Avrupa kültürünü bir arada tutmadığını, bu inanca dayanan ahlakın da dayanağını yitireceğini söylüyordu.

Felsefe

Kartın devamı

Alman filozof Nietzsche (1844–1900) bir Protestan papazın oğluydu. Ünlü sözü, güpegündüz elinde fenerle pazar yerine koşup Tanrı’yı arayan bir delinin ağzından söyletir. Çevrede duran inançsızlar ona güler; deli de onlara Tanrı’yı “bizim öldürdüğümüzü” söyler. Nietzsche’ye göre modern bilim ve düşünce, eski inancı ayakta tutmayı zorlaştırmıştı. Asıl kaygısı nihilizmdi, yani eski dayanak çöktüğünde hiçbir şeyin değeri kalmadığı duygusu. Böyle Buyurdu Zerdüşt’te (1883–1885) geliştirdiği yanıta göre insanlar değerlerini kendileri yaratmak zorunda kalacaktı; bu ideale Übermensch, yani “üstinsan” adını verdi. Söz, modern felsefenin en çok alıntılanan cümlelerinden biri oldu; Heidegger’den 1960’ların ilahiyatçılarına kadar pek çok düşünür anlamını tartıştı.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Felsefe

İlgili kaynak: Tanrı öldü

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakFelsefe

“Pascal’ın bahsi”ne göre Tanrı’ya inanmak akıllıca bir bahistir: Tanrı varsa inanan sonsuz bir kazanç elde eder, yoksa pek bir şey kaybetmez. Bu akıl yürütmeyi 17. yüzyılda Fransız düşünür Blaise Pascal ortaya koydu.

Blaise Pascal (1623–1662), Pierre de Fermat ile birlikte olasılık kuramının temellerini atan bir matematikçi ve fizikçiydi; ilk mekanik hesap makinelerinden birini de o yaptı. Hayatının son yıllarında kendini dine verdi ve Hristiyanlığı savunacak bir kitap için notlar almaya başladı. Kitabı bitiremeden öldü; notları 1670’te Düşünceler (Pensées) adıyla yayımlandı. Türkçede “Pascal’ın kumarı” diye de bilinen bahis, Tanrı’nın var olduğunu kanıtlamaya çalışmaz. Bir karar verme yöntemidir: Akıl bir soruyu çözemiyorsa, her seçeneğin olası kazancı ve kaybı tartılır. Bu yüzden karar kuramının ilk örneği sayılır. Eleştirmenler, pek çok dinin benzer vaatlerde bulunduğunu, bu yüzden bahsin hangi tanrıya oynanacağını söylemediğini ve insanın inanmaya öylece karar veremeyeceğini öne sürdü. Pascal’ın yanıtı, inanç gelene dek inananlar gibi yaşamaktı.

FelsefeKartı aç

DinginlikSanat

Tibetli Budist keşişler, bir tanrının sarayını gösteren, daire biçiminde ince işlenmiş kum resimlerini, yani mandalaları, günler hatta haftalar boyunca tane tane yapar. Sonra bu resimleri törenle süpürüp kumu akan suya bırakırlar.

Renkli kum, çak-pur denen, üzeri tırtıklı ince metal hunilerden dökülür: Tırtıkların üzerinde bir çubuk gezdirildikçe kum birkaç tane birkaç tane akar. Her mandala, üç boyutlu kutsal bir sarayın düz bir planıdır; yalnızca Kalaçakra mandalasında 722 tanrı figürü bulunur. Resim tamamlanınca keşişler bir dağıtma töreni yapar. Deseni süpürüp bir yığın hâline getirir, kumu ipeğe sarılı bir kavanoza doldurur ve bir nehre ya da başka bir akarsuya götürürler; böylece taşıdığı bereketin dünyaya yayılacağına inanılır. Bütün bu tören, Budizmin hiçbir maddi şeyin kalıcı olmadığı öğretisini, yani geçiciliği yaşatır.

Tibetan Buddhist art (sand mandala)Kartı aç

MerakTarih

Ise Tapınağı, Japonya’nın yerli dini Şinto’nun en kutsal yeridir; ana yapıları her 20 yılda bir sökülür ve hemen yandaki arsada aynen yeniden kurulur. 690’da başlayan bu gelenek zaman zaman uzun aralar verse de bugün sürüyor; bir sonraki yenileme 2033’te yapılacak.

Bu yenilemenin adı Shikinen Sengū’dur. Yapılarla birlikte tapınağın eşyaları ve kutsal nesneleri de baştan yapılır, girişteki ahşap Uji Köprüsü de yenilenir. Kereste, bir Japon servi türü olan hinoki ağacından gelir. Tapınak alanında elektrikli alet kullanılmadığı için iş, geleneksel tapınak yapımında yetişmiş ve miyadaiku denen marangozlara düşer. Daha az deneyimli ustalar genellikle önce köprüde pişer, sonra ana yapılara geçer. Şinto bu anlayışa tokowaka, yani “hep genç” der: Kutsal yapıyı yenilemek onu hep taze tutar, ustalığı da kuşaktan kuşağa aktarır. Bugünkü yapılar 2013’te kurulan 62. yapılardır. Döngü savaşlar yüzünden birkaç kez aksadı; en uzun ara, Japonya’nın 15. ve 16. yüzyıldaki iç savaşları sırasında yüz yılı aştı.

Ise Shikinen SenguKartı aç

MerakFelsefe

Müslüman âlim Gazali (1058 dolayı–1111), el-Munkız mine’d-Dalâl adlı kitabında hem duyularına hem aklına olan güvenini nasıl yitirdiğini anlatır. Gölge durgun görünür ama aslında yer değiştirir; aklın da fark edemediği sınırları olamaz mı? Gazali’ye göre kesinlik ona ancak Allah’ın kalbine attığı bir nurla geri döndü.

Gazali, İran’daki Tus kentinden bir kelamcı, fıkıh âlimi ve sufiydi. 1095’te Bağdat’taki Nizamiye Medresesi’nde ünlü bir hocayken, sonradan anlatacağı buhranı yaşadı: Konuşamaz, ders veremez hâle geldi; görevini bırakıp yıllarca tasavvuf yolunda gezgin bir hayat sürdü. Hayatının son yıllarında yazdığı el-Munkız mine’d-Dalâl bu hikâyeyi anlatır. Gazali, Tehâfütü’l-Felâsife (Filozofların Tutarsızlığı) adlı eseriyle de tanınır. Bu kitapta İbn Sina gibi filozofların, âlemin öncesiz olduğu gibi bazı temel iddialarını kanıtlayamadığını savundu. Ölümünden yaklaşık yetmiş yıl sonra İbn Rüşd, Tehâfütü’t-Tehâfüt (Tutarsızlığın Tutarsızlığı) adlı kitabıyla ona cevap verdi.

Al-GhazaliKartı aç

MerakFelsefe

12. yüzyılda Endülüs’te yaşamış filozof ve kadı İbn Rüşd, Faslu’l-Makâl’da İslam hukukunun felsefeye yalnızca izin vermediğini, sağlam akıl yürütebilenler için onu bir görev bile saydığını savundu. Ona göre hakikat hakikatle çelişmez; kanıtlanmış bir sonuç kutsal metnin lafzıyla çatışıyorsa, metin yorumlanmalıdır.

Ortaçağ Avrupası’nda Averroes diye tanınan İbn Rüşd (1126–1198), İşbiliye’de (Sevilla) ve Kurtuba’da (Córdoba) kadılık yaptı; daha sonra Endülüs ile Kuzey Afrika’ya hükmeden Muvahhidlerin saray hekimi oldu. Aristoteles’e yazdığı ayrıntılı şerhler Latinceye ve İbraniceye çevrildi; Hristiyan ve Yahudi âlimler ona kısaca “Şârih” dedi. Thomas Aquinas onun görüşleriyle doğrudan tartıştı. Tehâfütü’t-Tehâfüt’te, filozoflara neredeyse bir asır önce saldırmış olan Gazali’ye madde madde cevap verdi. Faslu’l-Makâl aynı savunmayı daha kısa biçimde, bir fetva gibi yapar: Bir kadı gözüyle, dinin felsefeyle uğraşmayı yasaklayıp yasaklamadığını, ona izin mi verdiğini yoksa onu gerekli mi kıldığını sorar.

Ibn Rushd (Averroes)Kartı aç

Sıradaki kartKendine yapılmasını istemediğin şeyi başkalarına yapma.Devam et →

Friedrich Nietzsche 1882’de Şen Bilim’de “Tanrı öldü” diye yazarken bir kutlama yapmıyordu. Tanrı inancının artık Avrupa kültürünü bir arada tutmadığını, bu inanca dayanan ahlakın da dayanağını yitireceğini söylüyordu.

Kartın devamı

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Buradan devam edebilirsiniz.

“Pascal’ın bahsi”ne göre Tanrı’ya inanmak akıllıca bir bahistir: Tanrı varsa inanan sonsuz bir kazanç elde eder, yoksa pek bir şey kaybetmez. Bu akıl yürütmeyi 17. yüzyılda Fransız düşünür Blaise Pascal ortaya koydu.

Tibetli Budist keşişler, bir tanrının sarayını gösteren, daire biçiminde ince işlenmiş kum resimlerini, yani mandalaları, günler hatta haftalar boyunca tane tane yapar. Sonra bu resimleri törenle süpürüp kumu akan suya bırakırlar.

Ise Tapınağı, Japonya’nın yerli dini Şinto’nun en kutsal yeridir; ana yapıları her 20 yılda bir sökülür ve hemen yandaki arsada aynen yeniden kurulur. 690’da başlayan bu gelenek zaman zaman uzun aralar verse de bugün sürüyor; bir sonraki yenileme 2033’te yapılacak.