Konya yakınlarındaki Çatalhöyük, MÖ 7500 ile 5600 arasında insanların yaşadığı bir yerleşimdi ve neredeyse hiç sokağı yoktu: İnsanlar evlerine çatıdaki deliklerden girer, damların üzerinde dolaşırdı.

Ikigai Daily

Kartın devamı

Yerleşim, Orta Anadolu’nun güneyinde Konya Ovası’ndadır ve zamanının en büyük çiftçi topluluklarından birine, birkaç bin kişiye ev sahipliği yapmıştır. Kerpiç evler duvar duvara bitişik yapılmıştı; içeri çatıdaki bir açıklıktan merdivenle inilirdi, yani damlar sokak işlevi görürdü. İngiliz arkeolog James Mellaart ilk kazıları 1961-65 arasında yaptı; Ian Hodder da 1993’ten 2018’e kadar süren yeni ve uzun bir kazı projesini yönetti. İnsanlar ölülerini kendi evlerinin tabanı altına, çoğu zaman sekilerin ve ocakların altına açtıkları çukurlara gömerdi; bazı kafataslarını ise sıvayıp kırmızı aşı boyasıyla boyayarak yüz görünümü verirlerdi. Duvarlarda resimler ve sıvaya gömülmüş boğa boynuzları bulunurdu. UNESCO alanı 2012’de Dünya Mirası Listesi’ne aldı.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Ikigai Daily

İlgili kaynak: Çatalhöyük

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakTarih

Güneydoğu Türkiye’deki Göbeklitepe’nin anıtsal taş yapıları yaklaşık 11.500 yıl önce, ilk kentlerden, yazıdan ve devletlerden binlerce yıl önce inşa edildi.

Şanlıurfa yakınlarındaki alanda, büyük T biçimli kireçtaşı dikilitaşlarla çevrili yuvarlak ve oval yapılar bulunur; en uzun dikilitaşlar 5 metreyi aşar. Taşlarda tilki, yaban domuzu, yılan, akrep ve akbaba kabartmaları vardır; bazılarında insan kolları ve elleri de oyulmuştur, bu da dikilitaşların birer insanı simgelediğini düşündürür. Alman arkeolog Klaus Schmidt alanın önemini 1994’te fark etti ve 1995’te kazıya başladı. En eski yapılar MÖ 9500 dolaylarına tarihlenir; o sırada bölgedeki insanlar hâlâ avcılık ve yabani bitki toplayıcılığıyla geçiniyordu. Schmidt burayı dağınık toplulukların tören için bir araya geldiği bir yer olarak görmüştü; sonraki kazılarda evler, su sarnıçları ve yoğun biçimde işlenmiş yabani tahıl izleri de bulundu. Yani Göbeklitepe büyük olasılıkla aynı zamanda bir yerleşim yeriydi. UNESCO alanı 2018’de Dünya Mirası Listesi’ne aldı.

Ikigai DailyKartı aç

MerakTarih

İrlanda’daki Newgrange, MÖ 3100 dolaylarında yapılmış büyük bir taş mezardır; Stonehenge’den de Gize’deki Büyük Piramit’ten de eskidir. Her yıl kış gündönümü sıralarında doğan güneşin ışığı, uzun koridorundan geçerek iç odasına ulaşır.

Newgrange koridorlu bir mezardır: uzun bir taş koridordan girilen mezar odasının üstü, toprak ve taştan bir höyükle örtülüdür. Buradaki höyüğün çapı 85, yüksekliği 12 metredir. Yapıyı, Boyne Nehri’ne bakan bir sırtta Cilalı Taş Devri’nin (Neolitik) çiftçileri inşa etti. Girişin üstüne, bugün “çatı kutusu” denen bir yarık bıraktılar. Yarık öyle yerleştirilmiştir ki kış gündönümü sıralarında gün doğumunun ışığı koridor boyunca ilerler ve mezar odasının zeminini yaklaşık 17 dakika aydınlatır. Taş arayan tarım işçileri girişi 1699’da yeniden açtı. Arkeolog Michael O’Kelly alanı 1962–1975 arasında kazdı ve 21 Aralık 1967’de, ışığın içeri girişini modern zamanlarda izleyen ilk kişi oldu. Newgrange, Knowth ve Dowth mezarlarıyla birlikte Brú na Bóinne Dünya Mirası Alanı’nın parçasıdır.

Ikigai DailyKartı aç

MerakTarih

Uluburun gemisi MÖ 1300 dolaylarında Kaş açıklarında battı. Ambarında, Tunç Çağı Akdeniz’inin dört bir yanından toplanmış bakır, kalay, cam ve fildişi vardı.

1982’de, Bodrum yakınlarındaki Yalıkavak’tan sünger avcısı Mehmed Çakır, deniz dibinde “kulaklı bisküvilere” benzeyen metal parçalar gördüğünü bildirdi; bunlar bakır külçelerdi. Sualtı Arkeolojisi Enstitüsü (INA), önce George Bass’ın, sonra Cemal Pulak’ın yönetiminde batığı 1984–1994 arasında 11 sezon boyunca, 22.000’i aşkın dalışla kazdı. Gemide yaklaşık on ton bakır ve bir ton kalay vardı; bu, tunç yapmak için gereken orandır. Yükün arasından cam külçeler, fil ve suaygırı dişinden fildişi, devekuşu yumurtası kabukları, Baltık kehribarı ve Mısır Kraliçesi Nefertiti’nin adını taşıyan altın bir skarabe (bok böceği biçiminde bir mühür) de çıktı. Mallar Kıbrıs’tan, Suriye ve Kenan kıyılarından, Mısır’dan ve Ege’den geliyordu. Birbirine bu kadar bağlı olan bu dünya, gemiden yaklaşık bir yüzyıl sonra çöktü. Buluntular bugün Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi’nde sergileniyor.

Ikigai DailyKartı aç

MerakTarih

Almanya’daki Hohle Fels Mağarası’nda bulunan ve yaklaşık 40.000 yıl önce bir akbabanın kanat kemiğinden oyulan flüt, bilinen en eski müzik aletlerinden biridir.

Arkeolog Nicholas Conard’ın yönettiği Tübingen Üniversitesi ekibi, flütü Almanya’nın güneybatısındaki Svabya Alpleri’nde parçalar hâlinde buldu ve 2009’da duyurdu. Yaklaşık 22 santimetre uzunluğundaki flüt, bir kızıl akbabanın kanat kemiğinden yapılmıştır; beş parmak deliği ve üflenen ucunda oyulmuş çentikler vardır. Avrupa’ya yerleşen ilk modern insanların bıraktığı Oriniyak katmanlarından çıkmıştır; en az 35.000, büyük olasılıkla 40.000’e yakın yaşındadır. Aynı mağarada ve yakınlardaki Geißenklösterle’de, içini oymak çok daha zor olan mamut fildişinden yapılmış flüt parçaları da bulundu. Hohle Fels, bilinen en eski insan heykelciklerinden biri olan fildişinden küçük bir kadın figürünü de vermiştir.

Ikigai DailyKartı aç

MerakTarih

Nebra Gök Diski, üzerine altından bir güneş ya da dolunay, bir hilal ve yıldızlar işlenmiş bronz bir disktir. Yaklaşık 3.600 yıl önce Almanya’da toprağa gömülmüştür ve gökyüzünün bilinen en eski tasvirlerinden biridir.

Metal dedektörlü iki defineci, diski 1999’da Almanya’nın doğusundaki Nebra kasabası yakınlarında bir tepede kaçak kazıyla çıkardı. Disk karaborsada el değiştirdi ve 2002’de İsviçre’nin Basel kentinde düzenlenen bir operasyonla polis tarafından ele geçirildi. Yanına gömülen kılıç ve baltalar ile kılıç kabzalarındaki huş kabuğu, gömülme tarihini Erken Tunç Çağı’na, MÖ 1600 dolaylarına yerleştirir. Yedi altın noktadan oluşan küme genellikle Ülker olarak yorumlanır; ilk çiftçiler mevsimlerin zamanını bu yıldız kümesine bakarak belirlerdi. Kenarlara sonradan eklenen altın yaylar, yaz ve kış gündönümlerinde güneşin doğduğu noktalar arasındaki açıyı gösterir; alttaki kavisli şekil ise çoğu zaman bir güneş kayığı olarak yorumlanır. Disk bugün Halle’deki Eyalet Tarih Öncesi Müzesi’nde korunuyor ve UNESCO’nun Dünya Belleği listesinde yer alıyor.

Ikigai DailyKartı aç

Sıradaki kartBilinen en eski müşteri şikâyetlerinden biri, MÖ 1750 dolaylarından kalma bir kil tablettir. Tablette Nanni adlı bir adam, kalitesiz bakır yüzünden tüccar Ea-nasir’e öfkeyle çıkışır.Devam et →

Konya yakınlarındaki Çatalhöyük, MÖ 7500 ile 5600 arasında insanların yaşadığı bir yerleşimdi ve neredeyse hiç sokağı yoktu: İnsanlar evlerine çatıdaki deliklerden girer, damların üzerinde dolaşırdı.

Kartın devamı

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Buradan devam edebilirsiniz.

Güneydoğu Türkiye’deki Göbeklitepe’nin anıtsal taş yapıları yaklaşık 11.500 yıl önce, ilk kentlerden, yazıdan ve devletlerden binlerce yıl önce inşa edildi.

İrlanda’daki Newgrange, MÖ 3100 dolaylarında yapılmış büyük bir taş mezardır; Stonehenge’den de Gize’deki Büyük Piramit’ten de eskidir. Her yıl kış gündönümü sıralarında doğan güneşin ışığı, uzun koridorundan geçerek iç odasına ulaşır.

Uluburun gemisi MÖ 1300 dolaylarında Kaş açıklarında battı. Ambarında, Tunç Çağı Akdeniz’inin dört bir yanından toplanmış bakır, kalay, cam ve fildişi vardı.

Almanya’daki Hohle Fels Mağarası’nda bulunan ve yaklaşık 40.000 yıl önce bir akbabanın kanat kemiğinden oyulan flüt, bilinen en eski müzik aletlerinden biridir.

Nebra Gök Diski, üzerine altından bir güneş ya da dolunay, bir hilal ve yıldızlar işlenmiş bronz bir disktir. Yaklaşık 3.600 yıl önce Almanya’da toprağa gömülmüştür ve gökyüzünün bilinen en eski tasvirlerinden biridir.