Gökbilimciler 2025’te, Büyük Patlama’dan yalnızca 500 milyon yıl kadar sonraki hâliyle görülen bir galakside dev bir kara deliğin varlığını doğruladı. Bu, bilinen en erken dev kara deliklerden biri.

Teksas Üniversitesi / JWST (2025)

Kartın devamı

CAPERS-LRD-z9 adlı galaksiyi, Teksas Üniversitesi’nin Austin kampüsü öncülüğündeki bir ekip, James Webb Uzay Teleskobu’yla yapılan CAPERS taramasında inceledi. Galaksi, Webb’in erken evrende çok sayıda bulduğu, küçük, yoğun ve çok kızıl görünen “küçük kırmızı noktalar”dan biri. Webb, galaksinin ışığını tayfına ayırarak büyüyen bir kara deliğin çevresinde hızla dönen gazı gösterdi; bu, bir kara deliğin en açık işaretidir. Kütle tahminleri değişiyor, ama kara delik galaksideki bütün yıldızların toplam kütlesinin yarısı kadar ağır olabilir. Üstelik evren o sırada bugünkü yaşının yüzde 4’ünden bile gençti. Bu kadar erken dönemdeki devler, kara deliklerin ya çok hızlı büyüdüğünü ya da baştan alışılmadık derecede ağır doğduğunu düşündürüyor.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: University of Texas / JWST (2025)

İlgili kaynak: Süper kütleli kara delik

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakBilim

Satürn’ün en büyük uydusu Titan’da yağmur yağar, nehirler akar, göller ve denizler vardır. Ama bunlar su değil, sıvı metan ve etandır.

Titan, Güneş Sistemi’nde kalın bir atmosferi olan tek uydudur. Atmosferi büyük ölçüde azottan oluşur, turuncu bir pusla örtülüdür ve yüzeye Dünya havasının yaklaşık bir buçuk katı basınç uygular. Eksi 179°C dolayındaki sıcaklıkta metan ve etan, Dünya’daki su gibi davranır: buharlaşır, bulut olur, yağmur olarak yağar ve çoğu kutuplara yakın nehirlerde, göllerde, denizlerde toplanır. NASA ile Avrupa Uzay Ajansı’nın ortak aracı Cassini, 2004’ten itibaren bu denizlerin radarla haritasını çıkardı; en büyüğü Kraken Mare’dir. Cassini’nin taşıdığı Huygens sondası Ocak 2005’te Titan’a indi. Bu, Güneş Sistemi’nin dış bölgesine yapılan ilk inişti; sonda, buzdan yuvarlak çakıllarla kaplı karanlık bir düzlüğü fotoğrafladı. NASA’nın uçan bir dron olan Dragonfly aracı, uydunun kimyasını incelemek için 2028’de fırlatılacak.

Ikigai DailyKartı aç

MerakBilim

Jüpiter’in uydusu Europa’nın buz kabuğunun altında tuzlu bir okyanus olduğu düşünülüyor. Bu okyanusta, Dünya’daki bütün okyanusların toplamının iki katı kadar su bulunabilir.

Europa, Ay’dan biraz küçüktür. NASA’nın bilim insanlarına göre buz kabuğu 15 ile 25 kilometre kalınlığında, altındaki okyanus ise 60 ile 150 kilometre derinliğindedir. Suyu sıvı tutan ısı Güneş’ten değil, gelgitten gelir: Europa, Jüpiter’in çevresinde dönerken dev gezegenin çekimi onu sıkıştırıp esnetir ve iç kısmını ısıtır. En güçlü kanıtı, 2000 dolaylarında NASA’nın Galileo aracı buldu: Europa, Jüpiter’in manyetik alanını tam da yer altındaki tuzlu bir su katmanının bozacağı biçimde bozuyordu. Okyanus büyük olasılıkla kayalık bir deniz tabanına değdiği için yaşamın gerektirdiği kimyaya sahip olabilir. NASA’nın Ekim 2024’te fırlattığı Europa Clipper aracının 2030’da Jüpiter’e varması bekleniyor.

Ikigai DailyKartı aç

MerakUzay

Başka bir yıldız sisteminden gelen 3I/ATLAS adlı kuyruklu yıldız, Temmuz 2025’te keşfedildi. Yıldızlar arası uzaydan gelip Güneş Sistemi’nden geçerken yakalanan yalnızca üçüncü gök cismi.

Kuyruklu yıldızı 1 Temmuz 2025’te, NASA’nın desteklediği ATLAS tarama teleskobu Şili’nin Río Hurtado bölgesinden fark etti. Adı, “ATLAS’ın bulduğu üçüncü yıldızlar arası cisim” anlamına gelir; ilk ikisi 2017’deki ʻOumuamua ile 2019’daki Borisov’du. Yolu kapalı bir yörünge değil, açık bir eğri olduğu için Güneş’in çekimi onu tutamaz: Saniyede yaklaşık 58 kilometre hızla geldi ve bir daha dönmemek üzere gidecek. Güneş’e en yakın noktasına 29 Ekim 2025’te ulaştı; o sırada Güneş’ten yaklaşık 203 milyon kilometre uzaktaydı, yani Dünya ile Mars’ın yörüngeleri arasındaydı. Galaksideki rotasına bakılırsa Güneş Sistemi’nden bile yaşlı olabilir; bir tahmine göre 7 milyar yaşında ya da daha yaşlı.

NASA / Minor Planet CenterKartı aç

MerakUzay

NASA’nın Bennu asteroidinden getirdiği tozda amino asitler ve DNA ile RNA’nın kimyasal “harfleri” olan beş nükleobazın hepsi bulundu. Bunlar yaşam kimyasının temel bileşenleri, ama yaşamın kendisine işaret etmiyor.

NASA’nın OSIRIS-REx uzay aracı 2016’da fırlatıldı, 2018’de yaklaşık 500 metre çapındaki, karbonca zengin Bennu asteroidine ulaştı ve 2020’de yüzeyine birkaç saniyeliğine dokunup gevşek kaya ve toz topladı. Örnek kapsülü Eylül 2023’te ABD’nin Utah eyaletine 121,6 gram malzemeyle indi. 2025’te yayımlanan çalışmalar, Dünya’daki canlıların protein yapımında kullandığı 20 amino asitten 14’ünü, beş nükleobazın hepsini ve eski bir tuzlu suyun buharlaşmasıyla geride kalmış tuz minerallerini ortaya çıkardı. Dünya’daki yaşam neredeyse yalnızca “sol elli” amino asitleri kullanır; Bennu’dakilerde ise sol elli ve sağ elli biçimler aşağı yukarı eşit oranda. Bunların hiçbiri yaşam kanıtı değil; bu yapı taşlarının erken Güneş Sistemi’nde yaygın olduğunu gösteriyor.

NASA (Nature, 2025)Kartı aç

MerakUzay

Gökbilimciler 2025’te, 124 ışık yılı uzaklıktaki K2-18b gezegeninin atmosferinde, Dünya’da çoğunlukla canlıların ürettiği gazların bulunabileceğini bildirdi. Başka bilim insanları hemen uyardı: İşaret zayıf ve yaşamın kanıtı sayılmaz.

K2-18b, Dünya’nın yaklaşık 8,6 katı kütlede bir gezegen; küçük, kızıl bir yıldızın çevresinde, sıvı suyun bulunabileceği kuşakta dolanıyor. Nikku Madhusudhan’ın yönettiği Cambridge ekibine göre burası, hidrojence zengin bir atmosferin altında okyanusla kaplı bir “hycean” dünya olabilir. Ekip, James Webb Uzay Teleskobu’nun verilerinde, Dünya’da daha çok denizdeki planktonların ürettiği dimetil sülfür gazının izlerini gördüğünü açıkladı; ancak sinyalin gücü, bilimde bir keşif için genellikle aranan eşiğin altındaydı. Aynı verileri yeniden inceleyen başka ekipler işareti zayıf buldu ya da hiç bulamadı ve bu gazın canlılar olmadan da oluşabileceğini hatırlattı. Tartışma, böyle iddiaların nasıl sınandığını gösteriyor: verilere tekrar tekrar bakılarak.

University of Cambridge / JWST (2025)Kartı aç

Sıradaki kartDünyanın bilinen en eski mumyaları kimyasallarla değil, dumanla korunmuştu. 2025’te tanımlanan bu bedenler, güney Çin ve Güneydoğu Asya’da, bir kısmı 10.000 yıldan daha önce, ateşin üzerinde yavaş yavaş kurutulmuştu.Devam et →

Gökbilimciler 2025’te, Büyük Patlama’dan yalnızca 500 milyon yıl kadar sonraki hâliyle görülen bir galakside dev bir kara deliğin varlığını doğruladı. Bu, bilinen en erken dev kara deliklerden biri.

Kartın devamı

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Buradan devam edebilirsiniz.

Satürn’ün en büyük uydusu Titan’da yağmur yağar, nehirler akar, göller ve denizler vardır. Ama bunlar su değil, sıvı metan ve etandır.

Jüpiter’in uydusu Europa’nın buz kabuğunun altında tuzlu bir okyanus olduğu düşünülüyor. Bu okyanusta, Dünya’daki bütün okyanusların toplamının iki katı kadar su bulunabilir.

Başka bir yıldız sisteminden gelen 3I/ATLAS adlı kuyruklu yıldız, Temmuz 2025’te keşfedildi. Yıldızlar arası uzaydan gelip Güneş Sistemi’nden geçerken yakalanan yalnızca üçüncü gök cismi.

NASA’nın Bennu asteroidinden getirdiği tozda amino asitler ve DNA ile RNA’nın kimyasal “harfleri” olan beş nükleobazın hepsi bulundu. Bunlar yaşam kimyasının temel bileşenleri, ama yaşamın kendisine işaret etmiyor.

Gökbilimciler 2025’te, 124 ışık yılı uzaklıktaki K2-18b gezegeninin atmosferinde, Dünya’da çoğunlukla canlıların ürettiği gazların bulunabileceğini bildirdi. Başka bilim insanları hemen uyardı: İşaret zayıf ve yaşamın kanıtı sayılmaz.