Nizari İsmaililerin kuzey İran’daki dağ kalesi Alamut, hükümdarları Rükneddin Hurşah teslim olduktan sonra, 1256’nın sonunda Hülagü’nün Moğol ordusuna teslim oldu. Moğollar ardından kalenin surlarını yıktı; başka birkaç Nizari kalesi ise yıllarca direndi.

Siege of Alamut, 1256

Kartın devamı

Cengiz Han’ın torunu Hülagü, kardeşi Büyük Han Möngke tarafından batıya gönderilmişti; görevi önce Nizari kalelerini, ardından Bağdat’ı yok etmekti. Genç Nizari imamı Hurşah, Kasım 1256’da Meymundiz Kalesi’nde teslim oldu ve öbür kalelerine de teslim olmalarını emretmek zorunda kaldı. Alamut’un komutanı aralıkta bu emre uydu ve Moğollar kaleyi yıkmaya başladı. Damgan yakınlarındaki Girdkuh ise 1270’e kadar direndi. İran’daki Nizari devleti sona erdi, ama topluluk yaşamayı sürdürdü: İmamlar soyu gizlilik içinde devam etti ve bugün Ağa Hanlar olarak Nizari İsmaililerin önderliğini yapıyor.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Siege of Alamut, 1256

İlgili kaynak: Alamut Kalesi

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

DinginlikTarih

“Kalem kılıçtan güçlüdür” sözünü, İngiliz yazar Edward Bulwer-Lytton 1839’da yazdığı Richelieu oyunu için buldu; oyunda bu sözü Fransız kardinal söyler. Sözcüklerin silahtan güçlü olduğu düşüncesi çok daha eskidir, ama onu bu kalıba döken ilk kişi Bulwer-Lytton’dır ve söz birkaç yıl içinde dilden dile dolaşmaya başladı.

Bulwer-Lytton’ın Richelieu ya da Komplo adlı oyunu, 7 Mart 1839’da Londra’daki Covent Garden Tiyatrosu’nda sahnelendi. Fransa Kralı XIII. Louis’nin başbakanı Kardinal Richelieu’yü dönemin ünlü oyuncusu William Charles Macready canlandırıyordu. İkinci perdede kardinal, gerçekten büyük insanların yönetiminde kalemin kılıçtan güçlü olduğunu söyler: Usta bir elde kalem imparatorları bile durdurabilir, bir devlet kılıca hiç başvurmadan kurtarılabilir. Benzer düşünceyi çok daha önce dile getirenler de olmuştu. Asurlu bilge Ahikar’ın öğütleri de aynı şeyi söyler: Bu öğütlerin MÖ 500 dolaylarından kalma bir kopyasında “Söz kılıçtan güçlüdür” yazar. Shakespeare’in Hamlet’inde de kılıç kuşanan pek çok kişinin kaz tüyü kalemlerden korktuğu söylenir. Türkçede bu söz “Kalem kılıçtan keskindir” biçimiyle de bilinir. Bulwer-Lytton (1803-1873), halk yığınlarını küçümseyen “the great unwashed” (yıkanmamış kalabalık) deyimini ve “Karanlık ve fırtınalı bir geceydi” diye başlayan ünlü roman girişini de İngilizceye kazandırdı.

Edward Bulwer-Lytton, Richelieu (1839)Kartı aç

DinginlikTarih

“Özgürlüğün bedeli sürekli tetikte olmaktır” sözü genellikle Thomas Jefferson’a mal edilir, ama onun yazılarında bu söze hiç rastlanmamıştır. Sözün kökeni İrlandalı avukat John Philpot Curran’a dayanır: Curran 1790’da Dublin’de yaptığı bir konuşmada, özgürlüğün insana hep tetikte durması koşuluyla verildiğini söylemişti.

Curran bu konuşmayı 1790’da, Dublin belediye başkanını seçme hakkının kime ait olduğu tartışılırken yaptı. Tembellerin haklarının çoğu zaman gayretlilerin eline geçtiğini, Tanrı’nın insana özgürlüğü hep tetikte durması koşuluyla verdiğini söyledi; bu koşula uymayanı, hem suçunun sonucu hem de cezası olarak köleliğin beklediğini ekledi. Bugünkü kısa biçimini Amerikalı kölelik karşıtı Wendell Phillips, 28 Ocak 1852’de Boston’da yaptığı bir konuşmada kullandı. Phillips 1879’da bir mektubunda, sözün Jefferson’a atfedildiğini ama onun yazılarında kimsenin bulamadığını belirtmişti. Jefferson’ın Monticello’daki evini yöneten Thomas Jefferson Vakfı da bu atfı asılsız sayar. Curran (1750-1817), İrlanda Parlamentosu’nda da bulunmuş bir avukattı; Britanya yönetimine karşı isyanla suçlanan kişileri mahkemede savunmasıyla ün kazandı.

Widely attributed to Thomas Jefferson and John Philpot Curran; popularised in 19th centuryKartı aç

DinginlikSanat

Michelangelo, Vatikan’daki Sistina Şapeli’nin tavanını 1508–1512 yılları arasında, yüksek bir ahşap iskelenin üstünde ayakta durup başını geriye eğerek boyadı; sanıldığı gibi sırtüstü yatarak değil. Yaklaşık 35’e 14 metrelik tavanda 300’den fazla figür vardır.

Tavanı Papa II. Julius sipariş etti. Kendini ressamdan çok heykeltıraş sayan Michelangelo işi isteksizce kabul etti; sözleşme 8 Mayıs 1508’de imzalandı. İlk kurulan iskele, tavandaki deliklerden iplerle sarkıtılmıştı; Michelangelo bunu beğenmedi ve yerden yükselen bağımsız bir iskele yaptırdı. İlk biyografi yazarları Giorgio Vasari ve Ascanio Condivi, onun ayakta çalıştığını yazar; Vasari, uzun süre başını geriye eğerek çalışmanın ne kadar zahmetli olduğunu anlatır. Sırtüstü yatma hikâyesi, dönemin bir başka yazarı Paolo Giovio’dan kalmadır. Michelangelo’nun bu zahmeti bir arkadaşına yazdığı esprili bir şiirde anlattığı, sayfanın kenarına da tavanı boyayan birinin küçük bir çizimini eklediği düşünülür. Tavan fresk tekniğiyle, her gün yeni sürülen yaş sıva parçalarının üzerine boyandı; 20. yüzyılın sonundaki restorasyonda bu günlük parçaların her biri tek tek belirlendi. Tavan 31 Ekim 1512’de ziyaretçilere gösterildi.

Sanat tarihiKartı aç

MerakDil

Türkçede yurt, vatan ya da öğrenci yurdu gibi barınılan yer demektir. İngilizce aynı sözcüğü Rusça üzerinden alıp Orta Asya göçebelerinin yuvarlak keçe çadırına ad olarak verdi.

Eski Türkçede yurt; konut, konaklama yeri ya da bir boyun sürüleriyle dolaştığı toprak, yani çadırların kurulduğu, hayvanların otladığı yer demekti. Bugünkü Türkçe sözcüğün “ev, vatan” yanını korudu: “yurt dışı” ve “yurttaş” gibi sözcükler bu anlamdan gelir. Bozkır göçebeleriyle karşılaşan Ruslar ise yurta sözcüğünü doğrudan çadırın kendisi için kullandı; İngilizce de sözcüğü 18. yüzyılın sonlarında Rusçadan aldı. Bu çadırlarda hâlâ yaşayan Türk halkları ise onlara başka adlar verir: Kazaklar kiyiz üy (keçe ev), Kırgızlar boz üy (boz ev) der.

EtimolojiKartı aç

MerakBilim

ABD’nin batısında yetişen bazı bristlecone çamları 4.800 yaşından büyüktür; yani Mısır’daki Keops Piramidi’nden bile yaşlıdırlar.

Bilinen en yaşlı canlı örnek, Methuselah lakaplı ağaçtır ve Doğu Kaliforniya’daki White Mountains’ta yetişir. Yıllık halkaları sayıldığında 4.850 yaşından büyük olduğu anlaşılmıştır; zarar görmesin diye tam yeri gizli tutulur. Keops Piramidi MÖ 2560 dolaylarında yapıldı, yani Methuselah filizlendikten birkaç yüzyıl sonra. Bristlecone çamları, kireçtaşına benzeyen dolomit kayasının ince ve kuru toprağında, başka bitkilerin pek yaşayamadığı yerlerde son derece yavaş büyür; bu da onları rekabetten ve yangından korur. Yoğun ve reçineli odunları böceklere, mantarlara ve çürümeye direnir; ölen ağaçlar bile binlerce yıl ayakta kalabilir. 1964’te Nevada’da bir araştırmacı, sonradan Prometheus adı verilen bir ağacı kesti ve en az 4.862 halka saydı; bu ağaç o güne kadar bilinen en yaşlı ağaç çıktı.

Ikigai DailyKartı aç

Sıradaki kartKardeşi Wilhelm’le derlediği masallarla tanınan Jacob Grimm, 1822’de İngilizce ve Almanca gibi Germen dillerindeki ünsüzlerin düzenli kurallara göre değiştiğini gösterdi. Latince pater ile İngilizce father arasındaki benzerlik bundandır; bu kural Grimm Yasası diye anılır.Devam et →