Sanskritçede “bu değil, bu değil” anlamına gelen neti neti, eski Hint felsefe metinleri olan Upanişadlardan gelir. Bu geleneğe göre nihai gerçeklik olan Brahman hiçbir tanıma sığmaz: Ona hangi adı verirseniz verin, o addan fazlasıdır. 8. yüzyıl filozofu Şankara bu sözü Advaita, yani “ikiliksiz” öğretisinin merkezine koydu.

Kartın devamı

Bu söz, en eski Upanişadlardan biri olan Brihadaranyaka Upanişad’da, bilge Yacnavalkya’nın öğretilerinde geçer. Çoğu zaman Adi Şankara diye anılan Şankara, sözü bir yöntem olarak kullandı: Brahman’ın sıradan şeyler gibi parçaları, nitelikleri ya da sınırları yoktur; bu yüzden onu olumlu sözlerle tarif etme çabası hep eksik kalır ve her tanımı bir kenara koymak, arayanı ona biraz daha yaklaştırır. Şankara’ya göre Brahman, insanın en içteki benliği olan atman ile aynı şeydi; dolayısıyla bu yöntem “Nihai gerçeklik nedir?” sorusu kadar “Ben neyim?” sorusuna da cevap arıyordu. Pek çok dinî gelenek benzer bir yola başvurmuştur; Hristiyan ve Yahudi düşüncesinde buna olumsuz teoloji denir: Tanrı’yı yalnızca ne olmadığını söyleyerek anlatmak.