Ikigai Daily
Menü
AzimBakış

Geleneğe göre yeni bir programlama dilinde yazılan ilk program, ekrana yalnızca “Hello, world” (Merhaba dünya) yazdırır. Bu alışkanlık, Bell Labs’ten Brian Kernighan’ın 1972 ve 1974’te yazdığı öğretici metinlerden ve Dennis Ritchie ile birlikte yazdığı 1978 tarihli The C Programming Language kitabından gelir.

Bell Labs, 1972

Teknoloji

Kartın devamı

Bilinen en eski örneği, Kernighan’ın 1972’de C dilinin öncüsü B dili için yazdığı öğretici metinde, değişkenleri anlatan bir örnekte geçer; ondan önceki örnek ekrana yalnızca “hi!” yazdırıyordu. Kalıbı ünlü yapan 1978 tarihli kitap oldu; bugün neredeyse her programlama kursu ve dil kılavuzu bir “Hello, world” örneğiyle başlar. Gelenek, her şeyin çalıştığını hızlıca denetlediği için yaşıyor: Dilin kurulu olduğunu, kodun bilgisayarın çalıştırabileceği bir programa dönüştürülebildiğini ve yazılımcının onu nasıl çalıştıracağını bildiğini, daha zor işlere geçmeden gösterir. Python’da tek satır yeter, daha eski dillerde ise birkaç satır gerekir. Ekranı olmayan küçük mikrodenetleyicilerde ilk deneme çoğu zaman bir ışığı yakıp söndürmektir. Kalıp bilgisayar dünyası dışında da biliniyordu: New Yorklu radyo sunucusu William B. Williams 1950’lerden beri bu sözü slogan olarak kullanıyordu.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Teknoloji

İlgili kaynak: Merhaba dünya programı
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakTeknoloji

CRISPR, bakterilerin virüslere karşı savunma sistemi olarak doğdu: Bakteri, virüs DNA’sından parçalar saklar ve bunlara uyan virüsü tanıyıp keser. 2012’de Jennifer Doudna ile Emmanuelle Charpentier, sistemin DNA’yı hemen her noktadan kesecek şekilde programlanabileceğini gösterdi; böylece gen düzenlemek çok kolaylaştı.

CRISPR, İngilizcede “kümelenmiş, düzenli aralıklı, kısa palindromik tekrarlar” anlamına gelen adın kısaltmasıdır. Ad, bakteri DNA’sında belli aralıklarla yinelenen kısa dizileri anlatır; virüs parçaları bu tekrarların arasında saklanır. Düzeni ilk kez 1987’de Japon araştırmacılar fark etti, İspanyol mikrobiyolog Francisco Mojica da sonradan bunun bir tür bağışıklık belleği olduğunu ortaya koydu. Düzenleme aracında Cas9 adlı kesici bir protein, DNA’nın kimyasal akrabası RNA’dan yapılmış kısa bir kılavuzla çalışır; kılavuz onu DNA’nın eşleşen bölümüne götürür. Hücre kesiği onarırken gen devre dışı kalabilir ya da bilim insanları yerine düzeltilmiş bir kopya yerleştirebilir. Doudna ile Charpentier 2020 Nobel Kimya Ödülü’nü aldı. Kasım 2023’te Birleşik Krallık bir CRISPR tedavisini onaylayan ilk ülke oldu: Casgevy adlı tedavi iki kalıtsal kan hastalığında, orak hücre hastalığında ve Akdeniz anemisi olarak da bilinen beta talasemide kullanılıyor. Yöntem etik soruları da beraberinde getirdi: Çinli bilim insanı He Jiankui 2018’de insan embriyolarının genlerini değiştirdi ve sonradan hapis cezası aldı.

Nobel Prize / CRISPR researchKartı aç
AzimTeknoloji

CERN’de çalışan İngiliz bilgisayar bilimci Tim Berners-Lee, Mart 1989’da laboratuvardaki dağınık belgeleri birbirine bağlayan bir sistem önerdi: Herkes bir belgeden ötekine geçebilecekti. Amiri Mike Sendall önerinin kapağına “Belirsiz ama heyecan verici...” yazdı ve işe koyulmasına izin verdi. World Wide Web bu fikirden doğdu.

“Information Management: A Proposal” (Bilgi Yönetimi: Bir Öneri) başlıklı metin gerçek bir sorunu anlatıyordu. CERN’e gelen bilim insanlarının çoğu iki yıl kadar kalıp ayrılıyor, bilgi de sürekli kayboluyordu. Yazıya geçirilmiş bir şey bile, laboratuvarın birbiriyle uyumsuz pek çok bilgisayarı arasında bulunamıyordu. Berners-Lee’nin çözümü hipermetindi: Belgeler bir ağa dağılmış olacak, ama içlerindeki bağlantılar okuru doğrudan başka belgelere götürecekti. Benzer bir fikri 1980’de kendisi için yazdığı ENQUIRE adlı küçük bir programla denemişti. Öneri başta pek ilgi görmedi. Berners-Lee metni Mayıs 1990’da yeniden dağıttı ve aynı yılın kasım ayında Belçikalı mühendis Robert Cailliau ile birlikte resmî bir proje planına dönüştürdü. Sendall, sistemi laboratuvara yeni alınan bir NeXT bilgisayarda kurmasına izin verdi. Berners-Lee, “Information Mesh” (Bilgi Ağı) gibi adları da düşündükten sonra World Wide Web’de karar kıldı.

CERNKartı aç
AzimBilim

Albert Einstein, fiziği değiştiren dört makalesini 1905’te, Bern’deki İsviçre Patent Ofisi’nde teknik uzman olarak çalışırken yayımladı. Makaleler fotoelektrik olay, Brown hareketi, özel görelilik ve kütle ile enerjinin eşdeğerliği, yani E = mc² üzerineydi. Fizikçiler, 26 yaşındaki Einstein’ın bu yılına “mucize yılı” der.

Einstein mezun olduktan sonra üniversitede iş bulamamıştı. 1902’de, arkadaşı Marcel Grossmann’ın babasının yardımıyla Bern’deki patent ofisine girdi. Görevi, çoğu elektrikli ve mekanik aygıtlarla ilgili patent başvurularını değerlendirmekti. Boş zamanlarında arkadaşlarıyla, şaka yollu “Olympia Akademisi” adını verdikleri küçük bir okuma grubunda fizik ve felsefe tartışıyordu. Fikirlerini en çok iş arkadaşı Michele Besso ile konuşurdu; görelilik makalesinde teşekkür ettiği tek kişi de Besso’dur. Dört makalenin yanı sıra moleküllerin büyüklüğünü ölçmek üzerine doktora tezini de tamamladı. Brown hareketi, sıvı içinde asılı duran küçük parçacıkların gelişigüzel kıpırdanmasıdır; Einstein’ın bu konudaki makalesi, atomların gerçekten var olduğuna dair güçlü bir kanıt sundu. Einstein, 1909’da Zürih Üniversitesi’nde doçent olana kadar patent ofisinde çalıştı.

Nobel PrizeKartı aç
AzimTeknoloji

2007’de kullanılmaya başlanan ilk reCAPTCHA, okunması zor iki kelime gösteriyordu. Biri önceden bilinen bir kelimeydi ve karşıdakinin insan olup olmadığını denetliyordu. Öteki, bilgisayarın okuyamadığı, taranmış eski bir kitap ya da gazeteden geliyordu; bu kelimeyi yazan milyonlarca kişi, basılı metinlerin dijitalleşmesine yardım etti.

CAPTCHA, bilgisayarların zorlandığı ama insanların kolayca çözdüğü küçük bir testtir; otomatik programları, yani botları kayıt formlarından ve yorum kutularından uzak tutmak için kullanılır. Adı, İngilizcede “bilgisayarları ve insanları ayırt etmek için tamamen otomatik, herkese açık Turing testi” anlamına gelen ifadenin kısaltmasıdır. Terimi 2003’te Carnegie Mellon Üniversitesi’nden Luis von Ahn, Manuel Blum ve arkadaşları ortaya attı. Von Ahn, insanların bu bulmacalara toplamda milyonlarca saat harcadığını fark etti; reCAPTCHA bu emeği işe yarar bir şeye dönüştürdü. Taranan sayfalar, harf görüntülerini metne çeviren optik karakter tanıma (OCR) yazılımıyla okunuyordu. Yazılımın emin olamadığı kelimeler bulmacaya dönüşüyor, birkaç kişinin yanıtı karşılaştırılıyordu. Sistem New York Times arşivinin dijitalleşmesine yardım etti, ardından Google Books için de kullanıldı. Google 2009’da reCAPTCHA’yı satın aldı; 2014’ten itibaren kelimelerin yerini resim bulmacaları ve basit bir “Ben robot değilim” kutucuğu aldı.

TeknolojiKartı aç
AzimTeknoloji

Bir program, tek satırına dokunulmasa bile bir gün çalışmayı bırakabilir; çünkü dayandığı bilgisayarlar, işletim sistemleri ve çevrimiçi hizmetler değişmeye devam eder. Yazılımcılar buna yazılım çürümesi ya da “bit rot” der.

Ad bir şakadır: Programın bitleri gerçekten çürümez, ama durum öyleymiş gibi görünür. Klasik bir örnek, işlemcinin hızını saat olarak kullanan eski bilgisayar oyunlarıdır; bu oyunlar daha hızlı bilgisayarlarda oynanamayacak kadar hızlı akar. Şirket sunucusunu kapatınca çevrimiçi özellikler çalışmaz olur. Güvenli web siteleri, son kullanma tarihi olan dijital sertifikalara, yani elektronik kimlik belgelerine dayanır; güncelleme almayan eski bir telefon ya da bilgisayar bu yüzden zamanla bu siteleri açamaz hâle gelir. Web bağlantılarını şifreleyen güvenlik standardı TLS’nin eski sürümleri Mart 2021’de resmen emekliye ayrıldı ve pek çok eski tarayıcı devre dışı kaldı. Programlar, başkalarının yazdığı ve kütüphane denen hazır parçalara da dayanır; bir kütüphane değişince ya da ortadan kalkınca program bozulabilir. Yazılımın düzenli bakıma ihtiyaç duymasının ve arşivlerin eski programları, eski makineleri taklit eden öykünücü (emülatör) yazılımlarla çalıştırmasının nedeni budur.

TeknolojiKartı aç
Sıradaki kartAntikitera düzeneği, gökyüzünü dişlilerle canlandıran ve 2.000 yılı aşkın bir geçmişi olan bronz bir Yunan aygıtıdır; bugün yalnızca aşınmış parçalar hâlinde duruyor. Araştırmacılar 2005’ten itibaren bu parçaları üç boyutlu röntgenle taradı, gizli kalmış yazıları okudu ve dişlilerin tutulmaları nasıl önceden bildirdiğini çözdü.Devam et →