Ikigai Daily
Menü
MerakÖykü

Antik dünyanın en değerli boyası olan Sur moru, deniz salyangozlarından elde edilirdi. Yalnızca 1,4 gram boya için yaklaşık 12.000 salyangoz gerekiyordu; bu da tek bir giysinin kenar süsünü boyamaya ancak yeterdi.

Ikigai Daily

TarihSanatTicaret

Kartın devamı

Boya, başta Bolinus brandaris türü olmak üzere birkaç Akdeniz deniz salyangozunun bir bezinden elde edilir. Taze salgı neredeyse renksizdir; havayla ve güneş ışığıyla temas edince morarır. Adını, bugünkü Lübnan’da bulunan ve bu ticaretin merkezlerinden biri olan Fenike liman kenti Sur’dan (Tyros) alır. Büyük teknelerde çürümeye bırakılan salyangozlar boyahanelere öyle bir koku yayıyordu ki antik yazarlar bundan yakınmıştır. Roma imparatorları en iyi moru kendilerine ayırdı; daha sonra Bizans sarayı da mor ipeği imparatorluk ailesine özgü kıldı. Tahttaki bir Bizans imparatorunun çocuğuna “morda doğmuş” (Porfirogenetos) denirdi. 12.000 salyangoz hesabı, 1909’da saf boyayı elde eden ve onun çivit boyasının yakın bir kimyasal akrabası olduğunu gösteren Alman kimyager Paul Friedländer’e aittir.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Ikigai Daily

İlgili kaynak: Sur moru
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

AzimTicaret

1397’de Floransa’da kurulan Medici Bankası, 15. yüzyıl Avrupa’sının en güçlü bankalarından biri oldu. Bankanın kârı, Medici ailesinin siyasi gücünü ve Donatello, Botticelli gibi sanatçılara yaptığı hamiliği finanse etti.

Bankayı Giovanni di Bicci de’ Medici kurdu; kârının büyük bölümü papaların mali işlerini yürütmekten geliyordu. Kilise faiz almayı yasakladığı için banka parasını poliçelerle kazanıyordu: Bir tüccar bir kentte ödeme yapıyor, parasını başka bir kentte başka bir para birimiyle geri alıyordu; bankanın payı da kurun içinde gizliydi. Giovanni’nin oğlu Cosimo döneminde bankanın Roma, Venedik, Milano, Cenevre, Avignon, Brugge ve Londra gibi kentlerde şubeleri vardı. Sonraki yöneticiler, İngiltere Kralı IV. Edward ve Burgonya Dükü Cesur Charles gibi borcunu ödeyemeyen hükümdarlara büyük krediler verdi; şubeler birer birer kapandı. Banka, Medicilerin Floransa’dan kovulduğu 1494’te tamamen çöktü.

Medici BankKartı aç
MerakSanat

Katalan Atlası, 1375 dolaylarında Mayorka’da altı parşömen yaprak üzerine resmedilmiş bir dünya haritasıdır. Akdeniz’in doğru çizilmiş deniz haritalarını gökbilimle, hükümdarlarla, ticaret kervanlarıyla ve gezgin anlatılarıyla birleştirir; altın ve renkli boyalarla süslenmiştir.

Atlas genellikle Mayorka harita okulunun önde gelen adı olan Yahudi haritacı Cresques Abraham’a ve atölyesine atfedilir. İlk yapraklarda bir takvim ve evrenin bir tasviri yer alır; asıl harita Atlas Okyanusu’ndan Çin’e kadar uzanır. Kıyı çizgileri, denizcilerin pusula yönlerine dayanarak çizilen pratik deniz haritaları olan portolanlardan alınmıştır; bu tür bir haritada bilinen ilk pusula gülü de buradadır. Batı Afrika’da, elinde bir altın parçası tutan Mali İmparatorluğu hükümdarı Mansa Musa görülür; yanındaki yazı onu, topraklarındaki bol altın sayesinde bölgenin en zengin ve en soylu hükümdarı olarak tanıtır. Atlas 1380’de Fransa Kralı V. Charles’ın kütüphanesindeydi; bugün Paris’teki Fransız Ulusal Kütüphanesi’nde (Bibliothèque nationale de France) korunuyor.

Catalan AtlasKartı aç
MerakTarih

Leonardo da Vinci (1452–1519) defterlerini icatlarla doldurdu: uçan makineler, bir paraşüt, zırhlı bir savaş aracı, dev bir taş köprü. Bunların pek azı o yaşarken yapıldı; birçoğu da dönemin malzemeleriyle zaten çalışamazdı.

Leonardo neredeyse her gün not tuttu; binlerce sayfası günümüze ulaştı. Bu sayfalarda anatomi, ırmaklar ve kuşların uçuşu, alışveriş listeleriyle yan yana durur. 1505 dolaylarında yazdığı ve bugün Torino’da bulunan kısa Kuşların Uçuşu Üzerine Kodeks’te kuşların havayı nasıl kullandığını inceledi, onları taklit edecek makineler çizdi. Bazı fikirleri sonradan denendi. 2000’de İngiliz paraşütçü Adrian Nicholas, Leonardo’nun piramit biçimli tasarımına göre yapılan bir paraşütle güvenle yere indi. Leonardo 1502’de Osmanlı padişahı II. Bayezid’e, Haliç’in üzerinden tek bir kemerle geçen 240 metrelik bir taş köprü önermişti. Köprü hiç yapılmadı; ama 2001’de bu tasarımın küçültülmüş ahşap bir örneği Norveç’in Ås kentinde yaya köprüsü olarak açıldı. 2019’da MIT’den mühendisler de tasarımın ölçekli bir modelini yaparak köprünün ayakta kalabileceğini gösterdi.

Ikigai DailyKartı aç
MerakTarih

Magna Carta (Latince “Büyük Ferman”), İngiltere Kralı John’un isyancı baronlarla barışmak için 15 Haziran 1215’te Thames kıyısındaki Runnymede’de mühürlediği belgedir. Belge, hızlı işleyen bir adalet ve keyfî tutuklamaya karşı güvence vaat ediyor, kralın yetkilerine yazılı sınırlar koyuyordu.

Barış uzun sürmedi. İki taraf da sözünü tutmadı; Papa III. Innocentius Ağustos 1215’te fermanı geçersiz ilan etti ve Birinci Baronlar Savaşı başladı. John 1216’da ölünce, dokuz yaşındaki oğlu III. Henry adına ülkeyi yöneten danışmanlar belgenin kısaltılmış bir hâlini yeniden yayımladı. Ferman 1217’de ve 1225’te yeniden ilan edildi; 1297’de Kral I. Edward onu İngiliz yasalarının bir parçası yaptı. 1215 metnindeki en ünlü madde olan 39. maddeye göre hiçbir özgür insan, dengi olan kişilerin yasaya uygun kararı ya da ülkenin yasaları olmadan hapsedilemez, haklarından yoksun bırakılamazdı. 1215 fermanının dört nüshası bugüne ulaştı: ikisi British Library’de, biri Lincoln Kalesi’nde, biri de Salisbury Katedrali’nde. Üç maddesi, 1297’deki hâliyle İngiltere ve Galler’de hâlâ yürürlüktedir.

Ikigai DailyKartı aç
MerakTarih

Protestan Reformu’nun hızla yayılmasında matbaanın da büyük payı vardı. Martin Luther’in yazıları 1517’den itibaren kısa ve ucuz broşürler hâlinde basıldı; bunların pek çoğu Latince değil Almancaydı. 16. yüzyılın ilk üçte birinde Almanya’da basılan her beş eserden biri onundu.

Reform, 16. yüzyılda Batı Hristiyanlığını bölen ve Roma’ya bağlı olmayan Protestan kiliselerini doğuran harekettir. Başlangıcı genellikle 31 Ekim 1517 kabul edilir: Wittenberg’de keşiş ve üniversite hocası olan Luther o gün Doksan Beş Tez’ini yaydı. Tezler, Kilise’nin günahların cezasını hafifletmek için sattığı endüljans belgelerine karşı yazılmıştı. Bir yüzyıl önce Çek reformcu Jan Hus da benzer eleştiriler yapmış ve 1415’te idam edilmişti. Tarihçi Lyndal Roper’a göre Luther’in aynı sonu yaşamamasının başlıca nedeni matbaaydı. Johannes Gutenberg’in 15. yüzyılın ortasında geliştirdiği hareketli harfli baskı, kısa broşürleri ucuzlatmıştı. Matbaalar Almanya’nın pek çok kentine dağılmış olduğundan hiçbir otorite onları tek başına susturamıyordu; matbaası olan kentlerin Reform’u benimseme olasılığı da daha yüksekti. Halkın çoğu okuma yazma bilmediği için Luther’in yakın dostu ressam Yaşlı Lucas Cranach, onun görüşlerini resimlerle anlatan ağaç baskılar hazırladı.

Ikigai DailyKartı aç
Sıradaki kartAlmanya’daki Hohle Fels Mağarası’nda bulunan ve yaklaşık 40.000 yıl önce bir akbabanın kanat kemiğinden oyulan flüt, bilinen en eski müzik aletlerinden biridir.Devam et →