Ikigai Daily
Menü
AzimBilgi

M-Pesa, 2007’de Kenya’da başlayan bir mobil para hizmetidir: Sıradan bir cep telefonuyla para gönderilir ve saklanır, nakit ise mahalle dükkânlarından çekilir.

World Bank / Harvard Kennedy School

Teknolojiİş Dünyası

Kartın devamı

Pesa, Svahilicede “para” demektir. Hizmeti Mart 2007’de mobil operatör Safaricom ile ortağı Vodafone, kısmen İngiltere hükümetinin desteklediği bir deneme aşamasının ardından başlattı. Müşteri nakit parayı, çoğu zaman kontör satan bir bakkal olan temsilciye verir; para telefonunda bakiye olarak görünür. Bu parayı kısa mesajla yüzlerce kilometre ötedeki birine gönderebilir; alıcı da parayı başka bir temsilciden nakit olarak çeker. 2011 sonunda M-Pesa’nın Kenya’da yaklaşık 17 milyon kullanıcısı vardı. Tavneet Suri ile William Jack’in 2016’da Science dergisinde yayımlanan çalışmasına göre bu hizmete erişim, Kenya’daki hanelerin %2’sini, yani yaklaşık 194.000 haneyi yoksulluktan kurtardı; en çok da kadınların geçindirdiği haneler yararlandı.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: World Bank / Harvard Kennedy School

İlgili kaynak: M-Pesa
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

AzimTeknoloji

Post-it notlar bir kazadan doğdu: 3M’in kimyageri Spencer Silver 1968’de çok güçlü bir yapıştırıcı ararken, tam tersine zayıf ama tekrar tekrar yapışabilen bir yapıştırıcı buldu.

Silver’ın yapıştırıcısı yıllarca ne işe yarayacağı bilinmeden bekledi. 1974’te kilise korosunda şarkı söyleyen iş arkadaşı Art Fry, ilahi kitabından düşmeyen ve sayfalara zarar vermeyen bir ayraç arıyordu; bu yapıştırıcıyla yapışıp yeniden sökülebilen notlar yapılabileceğini fark etti. Ürün 1977’de dört kentte Press ‘n Peel adıyla denendi ama pek satmadı. 1978’de 3M, Idaho eyaletinin Boise kentindeki bürolara ücretsiz örnekler dağıttı; deneyenlerin %90’ından fazlası satın alacağını söyledi. Post-it notlar 1980’de ABD’nin her yerinde, 1981’de de Kanada ve Avrupa’da satışa çıktı. Bilinen kanarya sarısı renk ise tesadüfen seçildi: Yan laboratuvarda yalnızca sarı müsvedde kâğıdı vardı.

3M / USPTOKartı aç
AzimTeknoloji

Standart yük konteyneri sayesinde eşya gemiden trene, trenden kamyona hiç boşaltılmadan geçer. Malcolm McLean’in 1956’da yaygınlaştırmaya başladığı bu sistem dünya ticaretini çok ucuzlattı.

Konteynerden önce yükler tek tek taşınırdı: Çuvalları, sandıkları ve fıçıları liman işçileri gemiye taşır, gemiler de limanda çoğu zaman günlerce beklerdi. Amerikalı kamyon taşımacısı Malcolm McLean, Nisan 1956’da tankerden dönüştürülen Ideal X gemisiyle 58 konteyneri Newark’tan Houston’a gönderdi. Kendi hesabına göre parça yükü gemiye yüklemenin tonu 5,86 dolara, konteynerle ise yaklaşık 16 sente mal oluyordu. 1960’ların sonunda uluslararası standartlar kutuların ölçülerini ve onları vinçlere, kamyonlara ve birbirine kilitleyen köşe bağlantılarını belirledi; böylece her liman her konteyneri taşıyabilir oldu. Limanlarda çok daha az işçiye ihtiyaç kaldı; birçok kent de eski limanlarından uzakta yeni konteyner terminalleri kurdu.

Smithsonian / National Inventors Hall of FameKartı aç
AzimTeknoloji

Telefonla okuttuğumuz siyah beyaz kare, yani QR kod, 1994’te Japonya’da fabrikalardaki otomobil parçalarını izlemek için icat edildi.

QR kodu, Japon otomotiv parçası şirketi Denso Wave’de Masahiro Hara’nın yönettiği küçük bir ekip geliştirdi. Sıradan bir barkoda yalnızca 20 kadar karakter sığıyordu ve işçiler her parça kutusunda birkaç barkod okutmak zorunda kalıyordu. Ekip, çok daha fazla bilgi taşıyan ve her açıdan hızla okunabilen bir kod istiyordu. Hara, siyah beyaz karelerden oluşan ızgaranın Go oyunundaki taşlardan esinlendiğini anlatır. Köşelerdeki üç büyük kare, basılı malzemede neredeyse hiç rastlanmayan bir siyah beyaz şerit düzeniyle çizilir; böylece tarayıcı kodu hemen bulur ve hangi yöne baktığını anlar. Denso Wave, standart kodlar için patent hakkını kullanmamaya karar verdi ve kodu herkes serbestçe kullanabildi. Telefon kameraları da onu menülere, biletlere ve ödeme ekranlarına taşıdı.

DENSO WAVEKartı aç
AzimTeknoloji

Mumbai’nin dabbawalaları her iş günü evlerde pişen öğle yemeklerini banliyö trenleriyle ofislere taşır, boş kapları da geri getirir. Yollarını adres yerine her kabın üstüne boyanmış kodlarla bulurlar.

Dabba yemek kabı, dabbawala da “kutu taşıyan” demektir. Hizmet 1890’da, Mahadeo Havaji Bachche’nin Bombay’da yaklaşık yüz kişiyle, işe uzun yoldan gelen ve evinin yemeğini isteyen ofis çalışanlarına öğle yemeği taşımaya başlamasıyla doğdu. Bugün 4.500 ile 5.000 arasında dabbawala, günde 175.000 ile 200.000 arasında yemek kabı taşıyor. Her kap birkaç elden geçer: Mutfaktan alınır, istasyonda ayrılır, trenle taşınır, yeniden ayrılır ve teslim edilir; bunun için kapağa boyanmış harfler, sayılar ve renkler kullanılır. Ünlü bir iddiaya göre altı ya da sekiz milyon teslimatta bir hata yaparlar. Oysa bu rakam bir denetimden değil, bir Forbes muhabirinin, dabbawala derneğinin başkanının “belki iki ayda bir” tahmininden yola çıkarak yaptığı hesaptan doğdu.

Harvard Business School / RICSKartı aç
MerakTicaret

Konteynerler, yani standart ölçülerde yapılmış çelik kutular, yükün boşaltılmadan gemiden kamyona, kamyondan trene geçmesini sağlar. 1956’daki ilk konteyner seferinden bu yana yükleme maliyetlerini öylesine düşürdüler ki bugünkü küresel ticaretin doğmasına yardım ettiler.

Konteynerden önce liman işçileri gemileri çuval çuval, sandık sandık, varil varil yüklerdi; bir geminin yüklenmesi günler, hatta haftalar sürebilirdi. Bunu, kamyon nakliyesinden gelen Amerikalı girişimci Malcolm McLean değiştirdi. 26 Nisan 1956’da, tankerden dönüştürülmüş Ideal X gemisi güvertesinde 58 konteynerle Newark’tan Houston’a yola çıktı. McLean’in hesabına göre yükleme maliyeti ton başına 16 sente inmişti; tek tek yüklenen mallarda bu rakam altı dolara yakındı. 1968–1970 arasında konteyner ölçüleri ve köşe bağlantıları uluslararası standarda bağlandı; artık her kutu her vince, gemiye ve kamyona uyuyordu. Limanlar değişti, birçok liman işçisi işini kaybetti; malı satıldığı yerden çok uzakta üretmek ucuzladı.

ContainerizationKartı aç
Sıradaki kartKaldırımın yola indiği yerdeki küçük rampalar, tekerlekli sandalye kullananlar için engellilerin verdiği mücadeleyle yapıldı. Bugün bebek arabası iten, valiz çeken, alışveriş arabası süren herkesin işine yarıyor.Devam et →