Ikigai Daily
Menü
MerakBilgi

Kanada’nın Arktik bölgesinde 21 ila 24 milyon yıl önce yaşamış soyu tükenmiş bir gergedanın diş minesinden 2025’te protein okundu. Bu proteinler, eski proteinlerde önceki rekorun birkaç katı yaşlı.

Nature (2025)

BilimDoğa

Kartın devamı

Diş, Kanada’nın Nunavut bölgesindeki Devon Adası’nda, Haughton Krateri’nde bulundu; buranın soğuk toprağı moleküllerin bozulmasını yavaşlattı. Vücudun en sert dokusu olan diş minesi, proteinleri mineral kristallerinin arasında saklar. Ekip protein parçalarını, molekülleri çok hassas biçimde tartarak tanıyan kütle spektrometrisiyle okudu ve elde ettiği dizilerle bu erken gergedanı, Epiaceratherium’u, gergedanların soy ağacına yerleştirdi. Daha önce en eski protein dizileri birkaç milyon yıllık fosillerden, en eski DNA ise yaklaşık 2 milyon yıl öncesinden geliyordu. Proteinler, eski DNA’nın ulaşamadığı kadar uzak geçmişteki hayvanların akrabalığını izlemeyi mümkün kılabilir.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Nature (2025)

İlgili kaynak: Protein
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakBilim

Dünya’daki ağaç sayısı, Samanyolu’ndaki yıldızlardan fazladır: yaklaşık 3 trilyon ağaca karşılık galaksimizde tahminen 100 ila 400 milyar yıldız var.

Ağaç sayısı, ekolog Thomas Crowther’ın yönettiği ve 2015’te Nature dergisinde yayımlanan bir çalışmadan gelir. O sırada Yale Üniversitesi’nde bulunan ekip, orman yoğunluğuna ilişkin 400.000’den fazla arazi ölçümünü uydu görüntüleriyle birleştirdi ve yaklaşık 3,04 trilyon ağaç, yani yaşayan her insan için 420 kadar ağaç hesapladı. Yalnızca uydu görüntülerine dayanan önceki tahminler bu sayıyı 400 milyar dolayında gösteriyordu. Çalışma kayıpları da ortaya koydu: her yıl yaklaşık 15 milyar ağaç kesiliyor ve insan uygarlığının başlangıcından bu yana Dünya’daki ağaç sayısı yüzde 46 kadar azaldı.

Ikigai DailyKartı aç
MerakBilim

Nal yengecinin kanı, bakterilerden kalan zehirli maddelerin en küçük izinde bile pıhtılaşır. 1970’lerden beri bu kandan elde edilen LAL adlı özüt, iğneyle verilen ilaçların ve tıbbi implantların bu maddeleri içermediğini doğrulamak için kullanılır.

Nal yengeçleri aslında gerçek yengeç değildir; örümceklere ve akreplere daha yakındırlar. Kanları mavidir, çünkü oksijeni bakır içeren hemosiyanin adlı bir molekülle taşır. 1956’da Amerikalı bilim insanı Frederik Bang, bakterilerin bu kanı jöle gibi pıhtılaştırdığını keşfetti. Buna yol açan endotoksinler, bazı bakterilerin dış zarından kopan parçalardır ve kana karışırsa tehlikeli ateşe yol açabilir. LAL, Limulus amebocyte lysate’in kısaltmasıdır ve yengecin kan hücrelerinden elde edilen özüt demektir; ABD’de 1977’de onaylandı. Bunun için yabani yengeçlerin kanı alınıyor ve araştırmalara göre bu yengeçlerin yüzde 30 kadarı sonradan ölebiliyor. Rekombinant faktör C adlı yapay bir alternatif 2003’ten beri satılıyor; ilaç testlerinin kurallarını belirleyen resmî kitaplardan Avrupa Farmakopesi onu 2016’da, ABD Farmakopesi de 2025’te kabul etti.

Ikigai DailyKartı aç
MerakBilim

Utah’taki Pando korusu yaklaşık 47.000 titrek kavak gövdesinden oluşur, ama tek bir canlıdır: bütün gövdeler aynı kök sisteminden büyür ve aynı genleri taşır.

Latincede “yayılıyorum” anlamına gelen Pando, Utah’taki Fishlake Ulusal Ormanı’nda yaklaşık 43 hektarlık bir alanı kaplayan bir titrek kavak klonudur. Titrek kavaklar köklerinden yeni sürgünler vererek çoğalabilir; bu yüzden orman gibi görünen şey, aslında çok gövdeli tek bir bitkidir. Ormancılar Jerry Kemperman ve Burton Barnes, 1976’da bunun tek bir canlı olduğunu belirledi; Pando adını ise daha sonra ekolog Michael Grant verdi. Tahminen 6.000 ton ağırlığıyla bilinen en ağır canlılardan biridir. Yaşı kesin değil: topraktaki kömürleşmiş kalıntılar üzerine 2022’de yapılan çalışmalar en az 9.000 yıla işaret ediyor, 2024’teki bir genetik çalışma ise 16.000 yıl ya da daha fazlasını öneriyor. Pando bugün seyreliyor, çünkü geyikler ve sığırlar genç sürgünlerini yiyor.

Ikigai DailyKartı aç
MerakBilim

Vombatlar, küp biçiminde dışkı bırakan bilinen tek hayvanlardır. Bu keseli hayvanlar Avustralya’da yaşar ve yuvalarını toprağı kazarak açar.

Georgia Teknoloji Enstitüsü’nden Patricia Yang ile David Hu’nun yönettiği bir ekip, Tasmanya’da trafik kazalarında ölen vombatları inceledi. Bağırsağın son bölümünde daha sert ve daha esnek şeritlerin yan yana durduğunu buldular. Dışkı yavaş yavaş kuruyup ilerlerken bu düzensiz duvarlar onu köşeleri belirgin küplere dönüştürüyor. Bir vombat bir gecede 80 ila 100 küp bırakabilir; bunları çoğu zaman bölgesini işaretlediği kayaların ve kütüklerin üstüne koyar, düz yüzeyler de küplerin yuvarlanıp düşmesini önlüyor olabilir. Çalışma 2019’da, önce güldüren sonra düşündüren araştırmalara verilen esprili bir ödül olan Ig Nobel’in fizik ödülünü kazandı.

Ikigai DailyKartı aç
MerakBilim

Flamingolar pembe doğmaz. Yavrular yumurtadan gri çıkar; yetişkinlerin pembesi, yedikleri alglerdeki ve minik karideslerdeki pigmentlerden gelir.

Bu pigmentler karotenoidlerdir; havucu ve domatesi renklendiren maddelerle aynı ailedendir. Flamingolar sığ ve tuzlu sulardan minik algleri, tuzlu su karideslerini ve başka küçük canlıları süzerek beslenir. Karaciğerdeki enzimler karotenoidleri pembe ve kırmızı tonlara dönüştürür; bu renkler de yeni çıkan tüylere yerleşir. Yavruların yetişkin rengine kavuşması birkaç yıl sürer. Besindeki pigment miktarı renge doğrudan yansır: Karayipler’deki Amerika flamingoları en kırmızı olanlardır, küçük flamingo ise çok daha soluktur. Anne ve baba yavrularını boğazlarında ürettikleri, pigment bakımından zengin “kursak sütüyle” besler ve bu dönemde kendi renkleri solabilir. Hayvanat bahçelerinde flamingolara karotenoid takviyesi verilir; verilmezse yavaş yavaş solarlar.

Ikigai DailyKartı aç
Sıradaki kartÇin’in Harbin kentinden, “Ejderha Adamı” diye anılan iri bir fosil kafatasının Denisova insanına ait olduğu 2025’te anlaşıldı. Bu soyu tükenmiş insan akrabamız o güne dek daha çok DNA’sından tanınıyordu; bilim insanları ilk kez bir Denisova yüzü görebildi.Devam et →