1914 Noel Ateşkesi, Noel arifesinde Batı Cephesi’ndeki askerlerin düşman siperlerinden yükselen Noel ilahilerini duymasıyla başladı. Sabah olduğunda binlerce asker silahsız hâlde siperlerden çıkmış, sigara değiş tokuş ediyor, ölülerini gömüyor, kimi yerlerde de top oynuyordu.

Batı Cephesi, 1914

Kartın devamı

Ateşkes hiçbir zaman emirle yapılmadı ve cephenin her yerinde yaşanmadı. Çoğu İngiliz ve Alman, bir kısmı da Fransız ve Belçikalı olmak üzere yaklaşık 100.000 asker cephenin kimi kesimlerinde buna katıldı; başka yerlerde çatışma sürdü. Eve yazılan mektuplar, Alman askerlerinin siperlerin önüne mumlar ve küçük Noel ağaçları dizdiğini, şarkı söyleyip iki hat arasındaki boş araziden, yani “kimsesiz topraklar”dan karşıya seslendiğini anlatır. Kimi yerlerde gerçekten top oynandı; ama düzenli bir maç görüntüsü büyük ölçüde sonradan doğan bir efsanedir, anlatımların çoğu gelişigüzel top koşturmalardan söz eder. Komutanlar bu durumdan hoşnut değildi; Aralık 1915’te iki taraf da tekrarlanmasını önlemek için emir verdi. Savaş neredeyse dört yıl daha sürdü.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Imperial War Museum

İlgili kaynak: Noel ateşkesi

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

DinginlikTarih

“Kalem kılıçtan güçlüdür” sözünü, İngiliz yazar Edward Bulwer-Lytton 1839’da yazdığı Richelieu oyunu için buldu; oyunda bu sözü Fransız kardinal söyler. Sözcüklerin silahtan güçlü olduğu düşüncesi çok daha eskidir, ama onu bu kalıba döken ilk kişi Bulwer-Lytton’dır ve söz birkaç yıl içinde dilden dile dolaşmaya başladı.

Bulwer-Lytton’ın Richelieu ya da Komplo adlı oyunu, 7 Mart 1839’da Londra’daki Covent Garden Tiyatrosu’nda sahnelendi. Fransa Kralı XIII. Louis’nin başbakanı Kardinal Richelieu’yü dönemin ünlü oyuncusu William Charles Macready canlandırıyordu. İkinci perdede kardinal, gerçekten büyük insanların yönetiminde kalemin kılıçtan güçlü olduğunu söyler: Usta bir elde kalem imparatorları bile durdurabilir, bir devlet kılıca hiç başvurmadan kurtarılabilir. Benzer düşünceyi çok daha önce dile getirenler de olmuştu. Asurlu bilge Ahikar’ın öğütleri de aynı şeyi söyler: Bu öğütlerin MÖ 500 dolaylarından kalma bir kopyasında “Söz kılıçtan güçlüdür” yazar. Shakespeare’in Hamlet’inde de kılıç kuşanan pek çok kişinin kaz tüyü kalemlerden korktuğu söylenir. Türkçede bu söz “Kalem kılıçtan keskindir” biçimiyle de bilinir. Bulwer-Lytton (1803-1873), halk yığınlarını küçümseyen “the great unwashed” (yıkanmamış kalabalık) deyimini ve “Karanlık ve fırtınalı bir geceydi” diye başlayan ünlü roman girişini de İngilizceye kazandırdı.

Edward Bulwer-Lytton, Richelieu (1839)Kartı aç

DinginlikTarih

“Özgürlüğün bedeli sürekli tetikte olmaktır” sözü genellikle Thomas Jefferson’a mal edilir, ama onun yazılarında bu söze hiç rastlanmamıştır. Sözün kökeni İrlandalı avukat John Philpot Curran’a dayanır: Curran 1790’da Dublin’de yaptığı bir konuşmada, özgürlüğün insana hep tetikte durması koşuluyla verildiğini söylemişti.

Curran bu konuşmayı 1790’da, Dublin belediye başkanını seçme hakkının kime ait olduğu tartışılırken yaptı. Tembellerin haklarının çoğu zaman gayretlilerin eline geçtiğini, Tanrı’nın insana özgürlüğü hep tetikte durması koşuluyla verdiğini söyledi; bu koşula uymayanı, hem suçunun sonucu hem de cezası olarak köleliğin beklediğini ekledi. Bugünkü kısa biçimini Amerikalı kölelik karşıtı Wendell Phillips, 28 Ocak 1852’de Boston’da yaptığı bir konuşmada kullandı. Phillips 1879’da bir mektubunda, sözün Jefferson’a atfedildiğini ama onun yazılarında kimsenin bulamadığını belirtmişti. Jefferson’ın Monticello’daki evini yöneten Thomas Jefferson Vakfı da bu atfı asılsız sayar. Curran (1750-1817), İrlanda Parlamentosu’nda da bulunmuş bir avukattı; Britanya yönetimine karşı isyanla suçlanan kişileri mahkemede savunmasıyla ün kazandı.

Widely attributed to Thomas Jefferson and John Philpot Curran; popularised in 19th centuryKartı aç

MerakDil

Türkçede yurt, vatan ya da öğrenci yurdu gibi barınılan yer demektir. İngilizce aynı sözcüğü Rusça üzerinden alıp Orta Asya göçebelerinin yuvarlak keçe çadırına ad olarak verdi.

Eski Türkçede yurt; konut, konaklama yeri ya da bir boyun sürüleriyle dolaştığı toprak, yani çadırların kurulduğu, hayvanların otladığı yer demekti. Bugünkü Türkçe sözcüğün “ev, vatan” yanını korudu: “yurt dışı” ve “yurttaş” gibi sözcükler bu anlamdan gelir. Bozkır göçebeleriyle karşılaşan Ruslar ise yurta sözcüğünü doğrudan çadırın kendisi için kullandı; İngilizce de sözcüğü 18. yüzyılın sonlarında Rusçadan aldı. Bu çadırlarda hâlâ yaşayan Türk halkları ise onlara başka adlar verir: Kazaklar kiyiz üy (keçe ev), Kırgızlar boz üy (boz ev) der.

EtimolojiKartı aç

MerakBilim

ABD’nin batısında yetişen bazı bristlecone çamları 4.800 yaşından büyüktür; yani Mısır’daki Keops Piramidi’nden bile yaşlıdırlar.

Bilinen en yaşlı canlı örnek, Methuselah lakaplı ağaçtır ve Doğu Kaliforniya’daki White Mountains’ta yetişir. Yıllık halkaları sayıldığında 4.850 yaşından büyük olduğu anlaşılmıştır; zarar görmesin diye tam yeri gizli tutulur. Keops Piramidi MÖ 2560 dolaylarında yapıldı, yani Methuselah filizlendikten birkaç yüzyıl sonra. Bristlecone çamları, kireçtaşına benzeyen dolomit kayasının ince ve kuru toprağında, başka bitkilerin pek yaşayamadığı yerlerde son derece yavaş büyür; bu da onları rekabetten ve yangından korur. Yoğun ve reçineli odunları böceklere, mantarlara ve çürümeye direnir; ölen ağaçlar bile binlerce yıl ayakta kalabilir. 1964’te Nevada’da bir araştırmacı, sonradan Prometheus adı verilen bir ağacı kesti ve en az 4.862 halka saydı; bu ağaç o güne kadar bilinen en yaşlı ağaç çıktı.

Ikigai DailyKartı aç

MerakBilim

NASA’nın 1977’de iki Voyager sondasıyla uzaya gönderdiği Altın Plaklar, onları bir gün bulabilecek olanlara Dünya’dan sesler, görüntüler ve müzik taşıyor.

Her plak, 30 santimetre çapında, altın kaplama bakır bir disktir. Gökbilimci Carl Sagan’ın başkanlığındaki bir kurul içeriği yaklaşık bir yılda seçti: 55 dilde selamlar, sese dönüştürülerek kaydedilmiş 116 görüntü, dalga, rüzgâr, gök gürültüsü ve kuş sesi gibi doğa sesleri, bir de Bach, Beethoven ve Stravinsky’den Chuck Berry’ye, dünyanın dört bir yanından geleneksel ezgilere uzanan yaklaşık 90 dakikalık müzik. Kapağına, plağın nasıl çalınacağını ve Dünya’nın pulsarlara göre nerede olduğunu gösteren çizimler kazınmıştır. İki sonda da artık yıldızlar arasındaki bölgeye, yani yıldızlararası uzaya ulaştı. Voyager 1 yaklaşık 40.000 yıl sonra başka bir yıldızın 1,6 ışık yılı yakınından geçecek.

NASAKartı aç

Sıradaki kartHayalet Ordu, sanatçılar, tasarımcılar ve ses mühendislerinden kurulu gizli bir ABD Ordusu birliğiydi. 1944 ve 1945’te şişme tanklar, kaydedilmiş savaş sesleri ve sahte telsiz konuşmalarıyla Alman kuvvetlerini kandırdı. Yirmiden fazla aldatma harekâtı düzenleyen birliğin binlerce kişinin hayatını kurtardığı düşünülüyor.Devam et →