1814’te Londra’daki Horse Shoe bira fabrikasında, porter denen koyu bir birayla dolu dev bir fıçı patladı. Yarım milyon litreyi aşkın bira St Giles’ın yoksul sokaklarına taştı ve sekiz kişi öldü.

Londra, 17 Ekim 1814

Kartın devamı

Patlayan fıçı 6,7 metre yüksekliğindeydi ve üç milyon litreye yakın bira alabiliyordu. Demir çemberlerinden biri bir saat önce yerinden kaymıştı. Fıçı patlayınca akan bira bir başka fıçının musluğunu kopardı, birkaç büyük varili parçaladı. Dalga fabrikanın arka duvarını yıktı; yakındaki evleri ve yoksul ailelerin yaşadığı bodrumları bira bastı. Ölenler arasında bir çocuğun cenazesi için toplanmış yas tutanlar ve Tavistock Arms meyhanesinde hizmetçi olarak çalışan 14 yaşındaki Eleanor Cooper da vardı. Soruşturmada ölümler bir kaza, bir bakıma “Tanrı’nın işi” sayıldı; fabrika tazminat ödemedi. Kaybolan bira için önceden ödediği vergi de geri verilince iflastan kurtuldu. Bugün o arsada Dominion Tiyatrosu duruyor.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Tarih

İlgili kaynak: Londra Bira Seli

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakTarih

Acı biber ilk kez yaklaşık 6.000 yıl önce Meksika’da yetiştirildi. Avrupa’ya, Afrika’ya ve Asya’ya ise ancak Kolomb’dan sonra, 1490’lardan itibaren İspanyol ve Portekiz gemileriyle ulaştı.

Kolomb acı biberi 1493’te Karayipler’den İspanya’ya getirdi. Avrupa’nın Hindistan’dan pahalıya aldığı karabiberin aksine birçok iklimde kolayca yetiştiği için hızla yayıldı. Portekizli tüccarlar 1500’lerde onu Afrika’ya, Hindistan’a ve Güneydoğu Asya’ya taşıdı; 1600’lere doğru Kore’ye ulaştı, yüzyıllar sonra da kırmızı biber kimçinin vazgeçilmezi oldu. Macaristan’da paprikaya bir zamanlar törökbors, yani “Türk biberi” denirdi, çünkü bitki oraya Osmanlı toprakları üzerinden gelmişti. Acılığını, memelilerde ağrı algılayıcılarını uyaran ama kuşları etkilemeyen kapsaisinden alır. Kuşlar tohumları bütün olarak yutup yayar; çiğnerken tohumu ezen memeliler ise acıdan kaçar.

Smithsonian AffiliationsKartı aç

MerakTarih

Ifugao Pirinç Terasları, Filipinler’de dik dağ yamaçlarına basamak basamak açılmış, ortak su kanallarıyla sulanan pirinç tarlalarıdır.

UNESCO, Filipin Kordilyeraları’ndaki pirinç teraslarını 1995’te Dünya Mirası Listesi’ne aldı. Bu, “kültürel peyzaj” olarak listeye giren ilk alandı; yani korunan yalnızca tarlalar değil, onları yaşatan tarım kültürüydü. Liste, Banaue’deki Batad ve Bangaan da dâhil beş teras kümesini kapsar. Her kümenin tepesinde muyong denen, sahibi belli ama toplulukça bakılan bir orman bulunur; bu orman yağmur suyunu tutar ve aşağıdaki sulama kanallarını besler. Rehberlerde terasların 2.000 yıllık olduğu sıkça yazılır. Ancak Ifugao Arkeoloji Projesi’nin radyokarbon tarihlemeleri, çoğunun yaklaşık 400 yıl önce, İspanyolların bölgeye geldiği dönemde yapıldığını gösteriyor. Terasların yaşı hâlâ tartışılıyor.

UNESCO World Heritage CentreKartı aç

MerakTarih

Amerika’nın yerli çiftçileri mısır, fasulye ve kabağı aynı tarlada birlikte eker. Birbirinin büyümesine yardım eden bu üç bitkiye “Üç Kız Kardeş” denir.

Bu üç bitki ilk olarak Mezoamerika’da, yani bugünkü Meksika ve Orta Amerika’da evcilleştirildi: Önce, yaklaşık 10.000 yıl önce kabak, sonraki binlerce yıl içinde de mısır ve fasulye. Üçünü birlikte ekmek zamanla Kuzey Amerika’nın büyük bölümüne yayıldı. Her bitkinin bir görevi vardır. Mısır sapı, tırmanan fasulyeye sırık olur; fasulye köklerindeki küçük yumrularda yaşayan bakteriler havadaki azotu bitkilerin kullanabileceği hâle getirip toprağı zenginleştirir; kabağın geniş yaprakları da toprağı gölgeleyip nemini korur ve yabani otları bastırır. Kuzeydoğudaki Haudenosaunee (İrokua) halkının anlatılarında bu bitkiler, ancak birlikteyken gelişen üç kız kardeştir. Modern bir deney, bu geleneksel karışık ekimin, bitkilerin her birini tek başına ekmekten daha fazla besin enerjisi ve protein verdiğini gösterdi.

Smithsonian Folklife FestivalKartı aç

MerakTarih

Amazon kara toprağı ya da terra preta, insan eliyle oluşmuş, alışılmadık derecede verimli, kapkara bir topraktır. Yerli yerleşimlerinin çevresinde kuşaklar boyunca biriken odun kömürü, çanak çömlek kırıkları, kemikler ve yemek artıkları, yağmur ormanının yoksul toprağını zenginleştirdi.

Terra preta, Portekizcede “kara toprak” demektir. Bu topraklar yaklaşık MÖ 450 ile MS 950 arasında Amazon Havzası’nın pek çok yerinde oluştu; koyu katman yer yer bir iki metre derinliğe iner. Yağmur ormanının sıradan toprağı yoksuldur, çünkü şiddetli yağmurlar besinleri yıkayıp götürür. Odun kömürü ise neredeyse hiç çözünmez; besini ve suyu yüzyıllarca toprakta tutar. Yöredeki çiftçiler bu toprağı bugün de kullanıyor. Terra preta, arkeologların Amazon’a bakışını da değiştirdi: Burası el değmemiş bir vahşi doğa değil, kalabalık ve yerleşik toplulukların biçimlendirdiği bir yerdi. Bilim insanları bugün aynı yöntemi, tarım atıklarından yapılıp yoksul topraklara karıştırılan “biyokömür”le taklit etmeye çalışıyor.

MIT / Amazonian dark earth researchKartı aç

MerakYemek

Damla çikolatalı kurabiyeyi 1930’larda Ruth Wakefield, Massachusetts’teki Toll House Inn’de yarattı. Yaygın anlatıya göre doğradığı çikolatanın hamurda eriyeceğini sanmış, çikolata erimeyince kurabiye kazara ortaya çıkmıştı; ama bu anlatı tartışmalı.

Wakefield ile eşi, Whitman kasabasında tatlılarıyla tanınan Toll House Inn adlı restoranı işletiyordu. Wakefield acemi biri değildi: Ev ekonomisi eğitimi almış, lisede bu dersi okutmuş, hastanede diyetisyen olarak çalışmıştı. Sonradan kurabiyeyi bilerek yarattığını, dondurmanın yanında sunduğu sevilen tereyağlı cevizli bisküviye yeni bir alternatif aradığını anlattı. Tarif 1938’de yemek kitabının bir baskısında, kısa süre sonra da Nestlé’nin çikolatalarının ambalajında yer aldı. Wakefield tarifi ve Toll House adını Nestlé’nin kullanmasına izin verdi; karşılığında bir dolar ve ömür boyu çikolata aldığı sık anlatılır, ama bu belgelerle kesinleşmiş değil. Damla çikolatalı kurabiye 1997’de Massachusetts’in resmî eyalet kurabiyesi oldu.

Yemek tarihiKartı aç

Sıradaki kart“Mekanik Türk” diye bilinen satranç makinesi 84 yıl boyunca Avrupa’yı ve Amerika’yı dolaştı, Benjamin Franklin ve Napolyon gibi rakipleri yendi. Osmanlı kıyafetli figürün dolabında aslında bir satranç ustası saklanıyordu.Devam et →

1814’te Londra’daki Horse Shoe bira fabrikasında, porter denen koyu bir birayla dolu dev bir fıçı patladı. Yarım milyon litreyi aşkın bira St Giles’ın yoksul sokaklarına taştı ve sekiz kişi öldü.

Kartın devamı

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Buradan devam edebilirsiniz.

Acı biber ilk kez yaklaşık 6.000 yıl önce Meksika’da yetiştirildi. Avrupa’ya, Afrika’ya ve Asya’ya ise ancak Kolomb’dan sonra, 1490’lardan itibaren İspanyol ve Portekiz gemileriyle ulaştı.

Ifugao Pirinç Terasları, Filipinler’de dik dağ yamaçlarına basamak basamak açılmış, ortak su kanallarıyla sulanan pirinç tarlalarıdır.

Amerika’nın yerli çiftçileri mısır, fasulye ve kabağı aynı tarlada birlikte eker. Birbirinin büyümesine yardım eden bu üç bitkiye “Üç Kız Kardeş” denir.

Damla çikolatalı kurabiyeyi 1930’larda Ruth Wakefield, Massachusetts’teki Toll House Inn’de yarattı. Yaygın anlatıya göre doğradığı çikolatanın hamurda eriyeceğini sanmış, çikolata erimeyince kurabiye kazara ortaya çıkmıştı; ama bu anlatı tartışmalı.