Mısır gevreği 1894’te bir kazayla doğdu: Michigan’daki Battle Creek Sanatoryumu’nu yöneten Kellogg kardeşler, haşlanmış buğdayı bir süre ortada unuttu. Bayatlayan buğday merdaneden geçirilince tek parça yerine ince pullara ayrıldı. Kardeşler sonradan aynı gevreği mısırdan yaptı.

Battle Creek, Michigan, 1894

Kartın devamı

Doktor John Harvey Kellogg sanatoryumu sıkı bir vejetaryen beslenmeye dayanan bir sağlık merkezi olarak yönetiyor, küçük kardeşi Will Keith de işlerin idaresine bakıyordu. Hastalar için kolay sindirilen bir yiyecek arıyorlardı. Aile üyeleri buluşu sonradan farklı biçimlerde anlattı; John’un eşi Ella’nın payı dâhil, kimin ne yaptığı hâlâ tartışmalı. Bekleme süresinde nem tanelere eşit dağılmış, böylece her tane ayrı bir pul hâlinde yassılmıştı. Hastalar gevreği sevdi; kardeşler sonra buğday yerine mısıra geçti. Will şeker ekleyip ürünü herkese satmak isteyince araları açıldı. Will 1906’da sonradan Kellogg’s adını alacak şirketi kurdu ve aile adı için açılan davayı da kazandı.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Yemek tarihi

İlgili kaynak: Mısır gevreği

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakTarih

Acı biber ilk kez yaklaşık 6.000 yıl önce Meksika’da yetiştirildi. Avrupa’ya, Afrika’ya ve Asya’ya ise ancak Kolomb’dan sonra, 1490’lardan itibaren İspanyol ve Portekiz gemileriyle ulaştı.

Kolomb acı biberi 1493’te Karayipler’den İspanya’ya getirdi. Avrupa’nın Hindistan’dan pahalıya aldığı karabiberin aksine birçok iklimde kolayca yetiştiği için hızla yayıldı. Portekizli tüccarlar 1500’lerde onu Afrika’ya, Hindistan’a ve Güneydoğu Asya’ya taşıdı; 1600’lere doğru Kore’ye ulaştı, yüzyıllar sonra da kırmızı biber kimçinin vazgeçilmezi oldu. Macaristan’da paprikaya bir zamanlar törökbors, yani “Türk biberi” denirdi, çünkü bitki oraya Osmanlı toprakları üzerinden gelmişti. Acılığını, memelilerde ağrı algılayıcılarını uyaran ama kuşları etkilemeyen kapsaisinden alır. Kuşlar tohumları bütün olarak yutup yayar; çiğnerken tohumu ezen memeliler ise acıdan kaçar.

Smithsonian AffiliationsKartı aç

MerakTarih

Ifugao Pirinç Terasları, Filipinler’de dik dağ yamaçlarına basamak basamak açılmış, ortak su kanallarıyla sulanan pirinç tarlalarıdır.

UNESCO, Filipin Kordilyeraları’ndaki pirinç teraslarını 1995’te Dünya Mirası Listesi’ne aldı. Bu, “kültürel peyzaj” olarak listeye giren ilk alandı; yani korunan yalnızca tarlalar değil, onları yaşatan tarım kültürüydü. Liste, Banaue’deki Batad ve Bangaan da dâhil beş teras kümesini kapsar. Her kümenin tepesinde muyong denen, sahibi belli ama toplulukça bakılan bir orman bulunur; bu orman yağmur suyunu tutar ve aşağıdaki sulama kanallarını besler. Rehberlerde terasların 2.000 yıllık olduğu sıkça yazılır. Ancak Ifugao Arkeoloji Projesi’nin radyokarbon tarihlemeleri, çoğunun yaklaşık 400 yıl önce, İspanyolların bölgeye geldiği dönemde yapıldığını gösteriyor. Terasların yaşı hâlâ tartışılıyor.

UNESCO World Heritage CentreKartı aç

MerakTarih

Amerika’nın yerli çiftçileri mısır, fasulye ve kabağı aynı tarlada birlikte eker. Birbirinin büyümesine yardım eden bu üç bitkiye “Üç Kız Kardeş” denir.

Bu üç bitki ilk olarak Mezoamerika’da, yani bugünkü Meksika ve Orta Amerika’da evcilleştirildi: Önce, yaklaşık 10.000 yıl önce kabak, sonraki binlerce yıl içinde de mısır ve fasulye. Üçünü birlikte ekmek zamanla Kuzey Amerika’nın büyük bölümüne yayıldı. Her bitkinin bir görevi vardır. Mısır sapı, tırmanan fasulyeye sırık olur; fasulye köklerindeki küçük yumrularda yaşayan bakteriler havadaki azotu bitkilerin kullanabileceği hâle getirip toprağı zenginleştirir; kabağın geniş yaprakları da toprağı gölgeleyip nemini korur ve yabani otları bastırır. Kuzeydoğudaki Haudenosaunee (İrokua) halkının anlatılarında bu bitkiler, ancak birlikteyken gelişen üç kız kardeştir. Modern bir deney, bu geleneksel karışık ekimin, bitkilerin her birini tek başına ekmekten daha fazla besin enerjisi ve protein verdiğini gösterdi.

Smithsonian Folklife FestivalKartı aç

MerakTarih

Amazon kara toprağı ya da terra preta, insan eliyle oluşmuş, alışılmadık derecede verimli, kapkara bir topraktır. Yerli yerleşimlerinin çevresinde kuşaklar boyunca biriken odun kömürü, çanak çömlek kırıkları, kemikler ve yemek artıkları, yağmur ormanının yoksul toprağını zenginleştirdi.

Terra preta, Portekizcede “kara toprak” demektir. Bu topraklar yaklaşık MÖ 450 ile MS 950 arasında Amazon Havzası’nın pek çok yerinde oluştu; koyu katman yer yer bir iki metre derinliğe iner. Yağmur ormanının sıradan toprağı yoksuldur, çünkü şiddetli yağmurlar besinleri yıkayıp götürür. Odun kömürü ise neredeyse hiç çözünmez; besini ve suyu yüzyıllarca toprakta tutar. Yöredeki çiftçiler bu toprağı bugün de kullanıyor. Terra preta, arkeologların Amazon’a bakışını da değiştirdi: Burası el değmemiş bir vahşi doğa değil, kalabalık ve yerleşik toplulukların biçimlendirdiği bir yerdi. Bilim insanları bugün aynı yöntemi, tarım atıklarından yapılıp yoksul topraklara karıştırılan “biyokömür”le taklit etmeye çalışıyor.

MIT / Amazonian dark earth researchKartı aç

MerakTarih

1814’te Londra’daki Horse Shoe bira fabrikasında, porter denen koyu bir birayla dolu dev bir fıçı patladı. Yarım milyon litreyi aşkın bira St Giles’ın yoksul sokaklarına taştı ve sekiz kişi öldü.

Patlayan fıçı 6,7 metre yüksekliğindeydi ve üç milyon litreye yakın bira alabiliyordu. Demir çemberlerinden biri bir saat önce yerinden kaymıştı. Fıçı patlayınca akan bira bir başka fıçının musluğunu kopardı, birkaç büyük varili parçaladı. Dalga fabrikanın arka duvarını yıktı; yakındaki evleri ve yoksul ailelerin yaşadığı bodrumları bira bastı. Ölenler arasında bir çocuğun cenazesi için toplanmış yas tutanlar ve Tavistock Arms meyhanesinde hizmetçi olarak çalışan 14 yaşındaki Eleanor Cooper da vardı. Soruşturmada ölümler bir kaza, bir bakıma “Tanrı’nın işi” sayıldı; fabrika tazminat ödemedi. Kaybolan bira için önceden ödediği vergi de geri verilince iflastan kurtuldu. Bugün o arsada Dominion Tiyatrosu duruyor.

TarihKartı aç

Sıradaki kartJaponca ikigai sözcüğü, “hayat” anlamındaki iki ile “değer, fayda” anlamındaki kai’nin birleşmesinden oluşur. İnsana hayatı yaşamaya değer hissettiren şeyi anlatır. Japonya’da pek çok kişi için bu, büyük bir hayat amacı değil, gündelik bir şeydir: bir bahçe, torunlar, her günkü yürüyüş.Devam et →

Kartın devamı

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Buradan devam edebilirsiniz.

Acı biber ilk kez yaklaşık 6.000 yıl önce Meksika’da yetiştirildi. Avrupa’ya, Afrika’ya ve Asya’ya ise ancak Kolomb’dan sonra, 1490’lardan itibaren İspanyol ve Portekiz gemileriyle ulaştı.

Ifugao Pirinç Terasları, Filipinler’de dik dağ yamaçlarına basamak basamak açılmış, ortak su kanallarıyla sulanan pirinç tarlalarıdır.

Amerika’nın yerli çiftçileri mısır, fasulye ve kabağı aynı tarlada birlikte eker. Birbirinin büyümesine yardım eden bu üç bitkiye “Üç Kız Kardeş” denir.

1814’te Londra’daki Horse Shoe bira fabrikasında, porter denen koyu bir birayla dolu dev bir fıçı patladı. Yarım milyon litreyi aşkın bira St Giles’ın yoksul sokaklarına taştı ve sekiz kişi öldü.