Ikigai Daily
Menü
DinginlikBakış

Wabi-sabi, Japon estetiğinde kusurlu, geçici ve yarım kalmış şeylerdeki güzelliktir: çatlak bir kâse, yıpranmış bir direk, biraz kendi hâline bırakılmış bir bahçe. Bu güzellik zamanın izini saklamaz, onu kabul eder.

Japon estetiği

SanatFelsefe

Kartın devamı

İki sözcüğün kökeni ayrıdır: Wabi, toplumdan uzakta sade yaşamanın yalnızlığını; sabi ise yıllanmanın, eskimenin getirdiği sessiz güzelliği anlatıyordu. Zamanla birleşip çay seremonisinde, seramikte ve bahçe düzenlemesinde kendini gösteren bir anlayışın adı oldu: pürüzlü dokular, asimetri, soluk renkler, geçmişini saklamayan nesneler. Anlamı yüzyıllar içinde değişti, hiçbir zaman tek bir kurala bağlanmadı. Güzelliği kusursuzlukla ve yenilikle bir tutan anlayışa bilinçli bir karşılıktır. Kırık çanak çömleği altın tozu serpilmiş lakeyle onaran kintsugi ise ayrı bir zanaattır, ama çoğu zaman bu fikrin en canlı örneği olarak görülür.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Japon estetiği

İlgili kaynak: Wabi-sabi
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

DinginlikSanat

John Cage’in 1952 tarihli 4′33″ adlı eserinde müzisyenler dört dakika otuz üç saniye boyunca hiçbir şey çalmaz; dinleyiciler bu sürede salonun kendi seslerini duyar.

Eserin ilk seslendirmesini piyanist David Tudor, 29 Ağustos 1952’de New York eyaletinde, Woodstock yakınlarındaki Maverick Konser Salonu’nda yaptı. Tudor piyanonun başına oturdu; üç bölümün her birine piyanonun kapağını kapatarak başladı, kapağı açarak bitirdi. Cage’in anlattığına göre birinci bölümde dışarıda rüzgâr ağaçları hışırdattı, ikinci bölümde çatıya yağmur damladı, üçüncüsünde ise seyirciler homurdandı, bazıları salonu terk etti. Cage’i bu esere iki şey götürmüştü: Robert Rauschenberg’in bembeyaz tabloları ve 1951’de Harvard’da, sesi neredeyse tamamen yutan yankısız bir odaya yaptığı ziyaret. Orada bile iki ses duymuş, bunların sinir sistemiyle kan dolaşımı olduğunu öğrenmişti. Buradan gerçek sessizliğin var olmadığı sonucuna vardı.

MoMAKartı aç
DinginlikSanat

Kintsugi, kırık seramiği lakeyle yapıştırıp çatlakları altın, gümüş ya da platin tozuyla kaplayan Japon onarım sanatıdır. Böylece çatlaklar gizlenmez; parıldayarak kabın hikâyesinin bir parçası olur.

Onarımda kullanılan lake urushi’dir, yani Japon lake ağacının özsuyu. Nemli ortamda yavaş sertleşir; tek bir onarım, metal tozu sürülmeden önce haftalarca süren yapıştırma, doldurma ve parlatma gerektirebilir. Sık anlatılan ama kanıtlanmamış bir hikâyeye göre zanaatin kökeni 15. yüzyılın sonuna uzanır: Şogun Ashikaga Yoshimasa çatlak bir Çin çay kâsesini onarılsın diye Çin’e gönderir, kâse sade metal zımbalarla tutturulmuş olarak geri gelir; bunun üzerine Japon ustalar daha güzel bir yol arar. Kintsugi, çay töreniyle ve sadeliğe, eskimişliğe, kusura değer veren wabi-sabi anlayışıyla birlikte gelişti. Onarılmış bazı kâseler, zamanla hiç kırılmamış olanlardan daha değerli sayıldı.

Smithsonian Institution / New Orleans Museum of ArtKartı aç
DinginlikSanat

Tibetli Budist keşişler, bir tanrının sarayını gösteren, daire biçiminde ince işlenmiş kum resimlerini, yani mandalaları, günler hatta haftalar boyunca tane tane yapar. Sonra bu resimleri törenle süpürüp kumu akan suya bırakırlar.

Renkli kum, çak-pur denen, üzeri tırtıklı ince metal hunilerden dökülür: Tırtıkların üzerinde bir çubuk gezdirildikçe kum birkaç tane birkaç tane akar. Her mandala, üç boyutlu kutsal bir sarayın düz bir planıdır; yalnızca Kalaçakra mandalasında 722 tanrı figürü bulunur. Resim tamamlanınca keşişler bir dağıtma töreni yapar. Deseni süpürüp bir yığın hâline getirir, kumu ipeğe sarılı bir kavanoza doldurur ve bir nehre ya da başka bir akarsuya götürürler; böylece taşıdığı bereketin dünyaya yayılacağına inanılır. Bütün bu tören, Budizmin hiçbir maddi şeyin kalıcı olmadığı öğretisini, yani geçiciliği yaşatır.

Tibetan Buddhist art (sand mandala)Kartı aç
AzimSanat

Kanagava Açıklarında Büyük Dalga baskısıyla tanınan Japon sanatçı Katsushika Hokusai, 75 yaşlarındayken yetmişinden önce yaptığı hiçbir şeyin hesaba katılmaya değmediğini yazdı. Umudu, 110 yaşına geldiğinde çizdiği her noktanın, her çizginin canlı olmasıydı.

Bu sözler, 1834’te yayımlanan Fuji Dağı’nın Yüz Görünümü adlı resimli kitabının sonsözünde geçer; Hokusai o sırada geleneksel Japon yaş sayımına göre 75 yaşındaydı. Altı yaşından beri nesnelerin biçimlerini çizmeye tutkun olduğunu, hayvanların, kuşların, böceklerin, balıkların yapısını ve bitkilerin nasıl büyüdüğünü ancak yetmiş üçünde biraz kavramaya başladığını anlatır. Seksenlerinde ve doksanlarında daha da ilerlemeyi, yüz yaşında ise kutsal sayılacak bir ustalığa ulaşmayı umar. Yazıyı “çizime deli yaşlı adam” anlamına gelen Gakyō Rōjin Manji adıyla imzalamıştı. Büyük Dalga’yı yaklaşık 1831’de çoktan yapmıştı. 1849’da 88 yaşında ölene dek çalışmayı sürdürdü.

Katsushika HokusaiKartı aç
DinginlikSanat

Ma, Japon tasarımında nesnelerin arasındaki boşluğun da tasarımın bir parçası olduğu fikridir. Bir nesnenin çevresinde bırakılan boşluk, bakışları o nesneye çeker.

Ma boş değil, işleyen bir aralıktır: Müzikteki bir es, bir yapının iki parçası arasındaki açıklık, sohbetteki bir sessizlik, yokluk olarak değil, anlamı olan bir şey olarak görülür. Bu fikir geleneksel Japon sanatlarının pek çoğunda karşımıza çıkar; Japon evlerindeki sade süs nişi tokonomadan Noh tiyatrosundaki ölçülü duraklamalara kadar. Yönetmen Hayao Miyazaki de filmlerinde hiçbir şeyin olmadığı, seyircinin soluklandığı sessiz anları ma diye anlatmıştır. Katayama Masamichi, 2018’de açılan Japan House London’ın iç mekânını tasarlarken bu fikirden yola çıktı ve sergilenen nesneler öne çıksın diye bilerek boş alanlar bıraktı. Sözcüğün İngilizcede tam karşılığı olmadığından tasarım yazılarında genellikle çevrilmeden kullanılır.

Japon estetiğiKartı aç
Sıradaki kartMa, Japon tasarımında nesnelerin arasındaki boşluğun da tasarımın bir parçası olduğu fikridir. Bir nesnenin çevresinde bırakılan boşluk, bakışları o nesneye çeker.Devam et →