Polinezyalı denizciler pusula, harita ya da hiçbir alet kullanmadan Pasifik’in binlerce kilometrelik açık sularını aştı. Yönlerini doğan ve batan yıldızlardan, güneşten, okyanus dalgalarından ve deniz kuşlarından bulur, hızlarını ve rotalarını akıllarında tutarlardı.

Polynesian wayfinding

Kartın devamı

1970’lere gelindiğinde bu eski bilgi neredeyse unutulmuştu ve bazı araştırmacılar Pasifik adalarına insanların rastgele sürüklenen kanolarla ulaştığını ileri sürüyordu. Polinezya Denizcilik Derneği bu görüşü sınamak için Mikronezya’daki küçük Satawal adasından usta denizci Mau Piailug’dan yardım istedi. Satawal’da bu geleneğin yakın bir akrabası hâlâ yaşıyordu. Piailug 1976’da çift gövdeli Hōkūleʻa kanosunu hiçbir alet kullanmadan Hawaii’den Tahiti’ye, yaklaşık 4.000 kilometre götürdü. Yolculuk, uzak adalara bilerek ve yön bularak gidilebileceğini gösterdi. Piailug daha sonra aralarında Nainoa Thompson’ın da bulunduğu Hawaiili denizcileri yetiştirdi; geleneksel yön bulma bugün Pasifik’in pek çok yerinde yeniden yaşıyor.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Polynesian wayfinding

İlgili kaynak: Polynesian navigation

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakGöç

Bantu dilleri konuşan çiftçi topluluklar, binlerce yıl içinde bugünkü Kamerun ile Nijerya arasındaki yaylalardan Orta, Doğu ve Güney Afrika’nın büyük bölümüne yayıldı. Bugün bu bölgelerde Svahili, Zulu, Şona ve Kikuyu gibi yüzlerce akraba Bantu dili konuşuluyor.

Tarihçiler bir zamanlar tek ve büyük bir “Bantu göçü” düşünüyordu. Bugün dilbilimsel, arkeolojik ve genetik kanıtlar, kabaca MÖ 4000 ile MS 500 arasında pek çok yoldan ilerleyen daha yavaş bir yayılmaya işaret ediyor; Bantu dilli topluluklar bugünkü Güney Afrika’ya MS 300 civarında ulaşmıştı. “Bantu” adını 1862’de Alman dilbilimci Wilhelm Bleek, bu dillerin çoğunda “insanlar” anlamına gelen sözcükten türetti. Tarım, hayvancılık ve demircilik bölgeden bölgeye farklı bileşimlerle yayıldı; yeni gelenler her yerde orada yaşayan halklarla karıştı. Örneğin Zulu ve Xhosa dillerindeki “tık” sesleri, güney Afrika’da daha önce konuşulan Khoisan dillerinden alınmıştır.

Bantu migrationsKartı aç

MerakTicaret

Hint Okyanusu’ndaki deniz ticareti, iki bin yılı aşkın bir süre mevsimle yön değiştiren muson rüzgârlarına göre yapıldı. Yolculuklarını bu rüzgârlara göre ayarlayan tüccarlar Doğu Afrika’yı, Arabistan’ı, Hindistan’ı, Güneydoğu Asya’yı ve Çin’i işlek limanlardan oluşan bir zincirle birbirine bağladı.

Hint Okyanusu’nun kuzeyinde muson yazın güneybatıdan, kışın kuzeydoğudan eser; bu yüzden bir gemi bir mevsimin rüzgârıyla açılıp ötekinin rüzgârıyla dönebilirdi. MS 1. yüzyıldan kalma Yunanca bir denizcilik rehberi olan Eritre Denizi Periplus’u, Mısır, Arabistan, Doğu Afrika ve Hindistan arasındaki bu ticareti daha o zaman anlatır. Arap ve İranlı denizcilerin dau denen ahşap yelkenlileri, Hint ve Malay gemileri, daha sonra da Çin filoları aynı düzeni kullandı; Amiral Zheng He’nin seferleri 1400’lerin başında Doğu Afrika’ya kadar ulaştı. Kilva, Kalikut ve Malakka gibi limanlar baharat, pamuklu kumaş, porselen ve altın ticaretiyle zenginleşti. İslam, Svahili kültürü ve pek çok sözcük de aynı yollardan yayıldı.

Indian Ocean tradeKartı aç

MerakGöç

Avustronezya dil ailesinden dilleri konuşan denizciler, 4.000 yılı aşkın bir süre önce Tayvan’dan yola çıkarak Güneydoğu Asya adalarına ve Pasifik’in büyük bölümüne yerleşti. Hawaii, Yeni Zelanda ve Paskalya Adası’na kadar ilerlediler, batıda da Madagaskar’a ulaştılar.

Dilbilimcilerin, arkeologların ve genetikçilerin çoğu, bu yayılmanın Tayvan’da başladığı ve MÖ 2000 dolaylarında Filipinler’e ulaştığı görüşünde; ancak yeni gelenler adalarda zaten yaşayan halklarla yoğun biçimde karıştı. Bir yanlarındaki yüzdürücüyle dengelenen kanolarla yol alan bu denizciler yanlarında taro, yam, domuz, köpek ve tavuk taşıdı. Yaklaşık 3.300 yıl öncesinden itibaren Lapita adı verilen, damga desenli kendine özgü bir çömlek türü, batı Pasifik’e yayılışlarının izini sürmeyi sağlar. Yıldızlardan, okyanus dalgalarından ve kuşlardan yön bulan Polinezyalı denizciler daha sonra Hawaii’ye, Paskalya Adası’na ve en son, MS 1250–1300 dolaylarında Yeni Zelanda’ya ulaştı. Yaklaşık 1.500 yıl önce ise başka bir grup Hint Okyanusu’nu aşıp Madagaskar’a vardı; Malgaşçanın en yakın akrabasının Borneo’da konuşulan bir dil olmasının nedeni budur.

Austronesian expansionKartı aç

MerakKültür

Haenyeolar, Güney Kore’nin güneyindeki Jeju Adası’nda tüp kullanmadan dalan kadınlardır. Nefeslerini bir ila üç dakika tutarak 20 metreye kadar iner, deniz kulağı, deniz kestanesi, ahtapot ve yosun toplarlar.

Haenyeo, Korecede “deniz kadınları” demektir. Kızlar bu işi geleneksel olarak köydeki yaşlı dalgıçlardan öğrenir. Kadınlar köylerde dalgıç dernekleri kurar; ne zaman ve neyin toplanacağına bu dernekler karar verir, dalgıçlar da birbirinin güvenliğini gözetir. UNESCO, denizi bu şekilde ortaklaşa koruyan kültürü 2016’da Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne aldı. Sayıları hızla azaldı: 1965’te 23.081 olan haenyeo sayısı 1970’te 14.143’e indi; bugün birkaç bin kişi kaldı. Çoğu 60 yaşın üzerinde; en yaşlıları 80’i geçmiş olmasına rağmen hâlâ dalıyor.

Jeju haenyeoKartı aç

MerakTicaret

1565’ten 1815’e kadar Manila kalyonları denen İspanyol gemileri, Filipinler’deki Manila ile Meksika’daki Acapulco arasında Pasifik’i geçti. Doğuya Asya ipeği, porseleni ve baharatı taşıyan kalyonlar, Amerikan gümüşüyle geri döndü.

Genellikle her yönde yılda yalnızca bir ya da iki kalyon sefer yapardı. Acapulco’dan batıya yolculuk alize rüzgârlarıyla üç ay kadar sürerdi. Dönüşte ise gemiler batı rüzgârlarını yakalamak için çok kuzeyden dolaşmak zorundaydı ve yolculuk dört ila altı ay sürebilirdi; iskorbüt ve fırtınalar pek çok denizcinin canına mal oldu. Bugünkü Bolivya’daki Potosí ile Meksika’daki Zacatecas madenlerinden çıkan gümüşün büyük bölümü, ekonomisi giderek gümüşe dayanan Çin’e gitti. Meksika’ya ulaşan Çin porseleni, Puebla kentinin mavi-beyaz Talavera seramiklerini etkiledi; Manila da Çinli, İspanyol, Filipinli ve Japon tüccarların buluştuğu bir kente dönüştü. Rotanın 250 yıllık tarihinde onlarca kalyon battı.

Manila galleon tradeKartı aç

Sıradaki kartİpek Yolu tek bir yol değil, Çin’i 1.500 yılı aşkın bir süre boyunca Orta Asya, Hindistan, İran ve Akdeniz’e bağlayan kervan ve deniz yollarından oluşan bir ağdı. Bu yollardan ipek ve baharatın yanı sıra dinler, icatlar ve hastalıklar da geçti.Devam et →