Ekmeklik buğdayda altı kromozom takımı bulunur: üç ayrı yabani atadan ikişer takım. İkiden fazla tam kromozom takımı taşıyan canlılara poliploit denir; bitkilerde bu durum oldukça yaygındır.

Polyploidy

Kartın devamı

İnsan da dahil hayvanların çoğunda, biri anneden biri babadan gelen iki kromozom takımı bulunur. Buğday fazladan takımlarını iki adımda kazandı. Tarımdan çok önce iki yabani ot, Triticum urartu ile Aegilops speltoides’in bir akrabası, doğada melezleşti ve dört takımlı yabani gernik buğdayı ortaya çıktı. Yakın Doğu’da tarım başladıktan sonra, ekilen gernik buğdayı üçüncü bir yabani otla, Aegilops tauschii ile melezleşti; iki takım daha eklendi ve ekmeklik buğday doğdu. DNA’sı incelenerek belirlenen en eski ekmeklik buğday, Türkiye’deki Çatalhöyük’ten çıktı ve MÖ 6400-6200 yıllarına tarihleniyor. Fazladan gen kopyaları yeni işler üstlenebilir; poliploit bitkilerin çoğu zaman iri ve dayanıklı olmasının bir nedeni budur. Patates, pamuk, Arabica kahvesi ve bahçe çileği de poliploittir.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Polyploidy

İlgili kaynak: Poliploitlik

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakEvrim

Sanayi dönemi Britanya’sında benekli güvenin koyu renkli biçimi, kurumla kararan ağaçlarda kuşlardan kolayca gizlenebildiği için yaygınlaştı. İlk kez 1848’de Manchester’da görülen bu biçim, 20. yüzyılda hava temizlenince yerini yeniden açık renkli güvelere bıraktı.

Benekli güve, doğal seçilimin ders kitaplarına giren örneği oldu. 1890’larda Manchester çevresindeki benekli güvelerin neredeyse tamamı koyu renkliydi. 1950’lerde Bernard Kettlewell’in arazi deneyleri, ağaç kabuğunda göze batan güvelerin kuşlara daha çok yem olduğunu gösteriyordu; ancak yöntemleri sonradan eleştirildi. Birleşik Krallık’ın 1956 tarihli Temiz Hava Yasası gibi düzenlemeler kurumu azaltınca koyu biçim yeniden seyrekleşti. Genetikçi Michael Majerus, eleştirilere Cambridge’de 4.864 güveyle yürüttüğü altı yıllık bir deneyle yanıt verdi. Ölümünden sonra, 2012’de yayımlanan sonuçlar, kuşların göze çarpan güveleri daha çok yakaladığını doğruladı. 2016’da bilim insanları koyu rengin kaynağını da buldu: 1819 dolaylarında cortex adlı bir genin içine yerleşmiş, yer değiştirebilen bir DNA parçası.

Peppered moth evolutionKartı aç

MerakEvrim

Yakınsak evrim, akraba olmayan canlıların benzer özellikleri birbirinden bağımsız olarak geliştirmesidir. Köpek balıklarının, yunusların ve soyu tükenmiş ihtiyozorların aynı akıcı gövde biçimine sahip olması buna bir örnektir.

Köpek balığı bir balık, yunus bir memeli, ihtiyozor ise bir deniz sürüngeniydi. Yine de üçü de birbirinden bağımsız olarak hızlı yüzmeye uygun, yüzgeçli, akıcı bir gövde geliştirdi. Aynı durum başka örneklerde de görülür: ışığı bir mercekle ağ tabakaya odaklayan, fotoğraf makinesine benzer gözler hem omurgalılarda hem ahtapotlarda ayrı ayrı ortaya çıktı. Soyu tükenmiş Tazmanya kaplanı (keseli kurt) kesesi olan bir hayvandı ve köpeklerle yakın akrabalığı yoktu; yine de görünüşü şaşırtıcı ölçüde kurda benziyordu. Yakınsak evrim, canlılığın önceden belirlenmiş tasarımlara doğru ilerlediği anlamına gelmez. Doğal seçilim, belli koşullarda en iyi işleyen beden yapısını öne çıkarır; bu yüzden akraba olmayan soylar çoğu zaman birbirine çok benzeyen çözümlere varır.

Convergent evolutionKartı aç

MerakEvrim

Mısır, şeker kamışı ve sorgum sıcakta ve güçlü güneş altında iyi yetişir; bunun bir nedeni, karbondioksiti yaprağın içinde yoğunlaştıran C4 fotosentezini kullanmalarıdır. Bu yöntem, farklı bitki gruplarında birbirinden bağımsız olarak 60’tan fazla kez ortaya çıktı.

Bitkilerin çoğu C3 fotosentezi yapar ve karbondioksiti RuBisCO adlı bir enzimle yakalar. Sıcak ve kurak havada bitki su kaybetmemek için yapraklarındaki gözenekleri kapatır, yaprağın içinde karbondioksit azalır ve RuBisCO bu kez oksijene bağlanır. Fotosolunum denen bu süreç enerjiyi boşa harcar. C4 bitkileri ise karbondioksiti önce yaprağın dış hücrelerinde dört karbon atomlu bir bileşik olarak tutar; yol adını da buradan alır. Ardından bu bileşiği RuBisCO’nun çalıştığı iç hücrelere taşıyıp karbondioksiti orada serbest bırakır; böylece enzimin çevresi karbondioksitle dolar. 60’tan fazla ayrı kökeniyle bu, bitki evriminde en sık tekrarlanan uyumlardan biridir. Bilim insanları bugün bu özelliği pirince kazandırmaya çalışıyor.

C4 photosynthesisKartı aç

MerakOkyanus

Miksinler saldırıya uğradığında mukus ve mikroskobik protein iplikleri salar. Bunlar deniz suyunda açılarak kısa sürede büyük miktarda koruyucu balçığa dönüşür.

Miksinler, deniz tabanında yaşayan, yılan balığına benzeyen çenesiz balıklardır. 70’ten fazla türü bilinir; yaklaşık 300 milyon yıllık fosiller bile bugünküleri andırır. Çoğu zaman ölü balıkların ve balina leşlerinin içine girerek beslenirler. Balçık, vücut boyunca dizili bezlerden salınan mukus ve sımsıkı sarılmış protein ipliklerinden oluşur. Deniz suyuna karışınca iplikler saniyenin küçük bir kesrinde çözülür; azıcık bir salgı litrelerce suyu balçığa çevirir ve saldıran balığın solungaçlarını tıkayabilir. Su altı kameraları, miksini bırakıp uzaklaşan köpekbalıklarını görüntülemiştir. Her iplik insan saçından çok daha incedir ama sağlam ve esnektir; araştırmacılar bu yüzden onu yeni lifler için örnek alıyor. Tehlike geçince miksin kendine düğüm atar ve düğümü gövdesi boyunca kaydırarak balçığı sıyırır.

HagfishKartı aç

MerakEvrim

Kuzey denizlerinde yaşayan küçük üç dikenli dikence balıkları defalarca göllere ve nehirlere geçti. Her seferinde zırhları hafifledi; bunun için çoğu zaman denizdeki atalarının zaten taşıdığı bir gen varyantını kullandılar.

Denizde yaşayan dikence balıklarının her iki yanında, avcı balıklara karşı koruyan 30 ila 40 kemik plaka bulunur; tatlı su topluluklarının çoğunda ise hiç plaka yoktur ya da en fazla on iki kadardır. Kaç plaka çıkacağını büyük ölçüde Eda (ektodisplazin) adlı tek bir gen belirler. Az zırhlı varyant denizdeki topluluklarda da düşük oranda yaşamayı sürdürür ve balıklar tatlı suya geçtiğinde hazırda bekler. Değişim çok hızlı olabilir. Alaska’daki Loberg Gölü 1982’de alabalık ve somon yetiştirmek için zehirlenerek balıklardan arındırıldı, ardından göle denizden dikence balıkları geldi. 1990’dan sonraki on iki yılda tam zırhlı balıklar bütün topluluktan onda bire indi, az plakalı biçim ise dörtte üçe çıktı. Son buzul çağından sonra binlerce göle ayrı ayrı yerleşildiği için aynı değişim defalarca, birbirinden bağımsız olarak yaşandı.

Three-spined sticklebackKartı aç

Sıradaki kartDoggerland, son buzul çağından sonra Britanya’yı Avrupa anakarasına bağlayan, bugün Kuzey Denizi’nin altında kalan alçak bir karaydı. Yükselen deniz burayı yavaş yavaş yuttu.Devam et →

Ekmeklik buğdayda altı kromozom takımı bulunur: üç ayrı yabani atadan ikişer takım. İkiden fazla tam kromozom takımı taşıyan canlılara poliploit denir; bitkilerde bu durum oldukça yaygındır.

Kartın devamı

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Buradan devam edebilirsiniz.

Sanayi dönemi Britanya’sında benekli güvenin koyu renkli biçimi, kurumla kararan ağaçlarda kuşlardan kolayca gizlenebildiği için yaygınlaştı. İlk kez 1848’de Manchester’da görülen bu biçim, 20. yüzyılda hava temizlenince yerini yeniden açık renkli güvelere bıraktı.

Yakınsak evrim, akraba olmayan canlıların benzer özellikleri birbirinden bağımsız olarak geliştirmesidir. Köpek balıklarının, yunusların ve soyu tükenmiş ihtiyozorların aynı akıcı gövde biçimine sahip olması buna bir örnektir.

Mısır, şeker kamışı ve sorgum sıcakta ve güçlü güneş altında iyi yetişir; bunun bir nedeni, karbondioksiti yaprağın içinde yoğunlaştıran C4 fotosentezini kullanmalarıdır. Bu yöntem, farklı bitki gruplarında birbirinden bağımsız olarak 60’tan fazla kez ortaya çıktı.

Miksinler saldırıya uğradığında mukus ve mikroskobik protein iplikleri salar. Bunlar deniz suyunda açılarak kısa sürede büyük miktarda koruyucu balçığa dönüşür.

Kuzey denizlerinde yaşayan küçük üç dikenli dikence balıkları defalarca göllere ve nehirlere geçti. Her seferinde zırhları hafifledi; bunun için çoğu zaman denizdeki atalarının zaten taşıdığı bir gen varyantını kullandılar.