Coğrafyacı İdrîsî, Sicilya Kralı II. Roger için hazırladığı Tabula Rogeriana adlı dünya atlasını 1154’te tamamladı. On beş yıl kadar, eski coğrafya kitaplarında yazanları gezginlerden derlediği anlatılarla karşılaştırdı.

Tabula Rogeriana

Kartın devamı

İdrîsî 1100 dolaylarında, büyük olasılıkla Septe’de (bugünkü Ceuta) doğdu ve Kurtuba’da okudu. Ardından II. Roger onu, Arap, Yunan ve Latin bilgisinin buluştuğu Palermo’daki sarayına çağırdı. Eserin Arapça adı Nüzhetü’l-Müştâk, kabaca “uzak ufukları aşmaya hevesli olanın gezisi” anlamına gelir. Kitap bilinen dünyayı güneyden kuzeye yedi iklim kuşağına, her kuşağı da on bölüme ayırır; böylece yollar, limanlar, mesafeler ve ticaret üzerine açıklamalarla birlikte yetmiş bölge haritası ortaya çıkar. Dönemin birçok İslam haritasında olduğu gibi güney yukarıdadır. İdrîsî ayrıca büyük bir gümüş levhaya bir dünya haritası kazıdı; bu levha bugün kayıptır. II. Roger, eserin tamamlanmasından yalnızca birkaç hafta sonra öldü.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Tabula Rogeriana

İlgili kaynak: İdrîsî

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakTarih

1402’de Kore’de yapılan Kangnido, Afrika ile Avrupa’yı gösteren ve Doğu Asya’dan günümüze ulaşan en eski dünya haritalarından biridir. Çin, Kore ve Japon haritalarını, İslam dünyasından Çin’e ulaşmış coğrafya bilgisiyle birleştirir.

Harita, Joseon Hanedanı’nın ilk yıllarında, aralarında Kwon Kun ve Yi Hoe’nin de bulunduğu Koreli bilginler tarafından dört kaynaktan yararlanılarak hazırlandı: 14. yüzyıldan iki Çin haritası, bir Kore haritası ve bir Japon haritası. Tam adı kabaca “tarihî ülkelerin ve başkentlerin birleşik topraklar haritası” anlamına gelir. Çin ile Kore çok büyük çizilmiş, Afrika, Arabistan ve Avrupa ise batı kenarına sıkıştırılmıştır; buna rağmen Afrika’nın güneye doğru sivrilen ucu şimdiden görülür. Bu bilgi büyük olasılıkla Moğollar döneminde Çin ile Müslüman coğrafyacılar arasındaki temaslar yoluyla gelmişti. 1402’deki özgün harita kayıptır. Sonradan yapılan kopyalar Japonya’da korunur; en bilineni ipek üzerine çizilmiş, Kyoto’daki Ryukoku Üniversitesi’nde bulunan nüshadır.

KangnidoKartı aç

MerakTarih

Amerika’nın yerli çiftçileri mısır, fasulye ve kabağı aynı tarlada birlikte eker. Birbirinin büyümesine yardım eden bu üç bitkiye “Üç Kız Kardeş” denir.

Bu üç bitki ilk olarak Mezoamerika’da, yani bugünkü Meksika ve Orta Amerika’da evcilleştirildi: Önce, yaklaşık 10.000 yıl önce kabak, sonraki binlerce yıl içinde de mısır ve fasulye. Üçünü birlikte ekmek zamanla Kuzey Amerika’nın büyük bölümüne yayıldı. Her bitkinin bir görevi vardır. Mısır sapı, tırmanan fasulyeye sırık olur; fasulye köklerindeki küçük yumrularda yaşayan bakteriler havadaki azotu bitkilerin kullanabileceği hâle getirip toprağı zenginleştirir; kabağın geniş yaprakları da toprağı gölgeleyip nemini korur ve yabani otları bastırır. Kuzeydoğudaki Haudenosaunee (İrokua) halkının anlatılarında bu bitkiler, ancak birlikteyken gelişen üç kız kardeştir. Modern bir deney, bu geleneksel karışık ekimin, bitkilerin her birini tek başına ekmekten daha fazla besin enerjisi ve protein verdiğini gösterdi.

Smithsonian Folklife FestivalKartı aç

AzimBilim

Srinivasa Ramanujan, Madras’ta kâtip olarak çalışan ve matematiği büyük ölçüde kendi kendine öğrenmiş bir gençti. 1913’te Cambridge’deki matematikçi G. H. Hardy’ye kendi bulduğu sonuçlarla dolu bir mektup yolladı; bir yıl sonra da Hardy’yle çalışmak için İngiltere’ye gitti.

Madras’taki matematikçiler onun yeteneğini daha önce fark etmiş, Hindistan’dan ayrılmadan önce yazılarını yayımlamasına ve destek bulmasına yardım etmişti. Cambridge’de Hardy’yle yakın çalışan Ramanujan, tam sayıları inceleyen sayılar kuramında ve sonsuz serilerde çarpıcı sonuçlar elde etti. Hardy bu ortaklığı sonradan hayatının tek romantik olayı diye anlattı. Ramanujan 1918’de Royal Society üyeliğine seçildi. İngiltere’de sağlığı bozuldu; 1919’da Hindistan’a döndü ve ertesi yıl, 32 yaşında öldü. Kanıtsız yazılmış sonuçlarla dolu defterleri matematikçileri onlarca yıl uğraştırdı; bazı fikirleri bugün hâlâ kullanılıyor.

History of mathematicsKartı aç

MerakGöç

Polinezyalı denizciler pusula, harita ya da hiçbir alet kullanmadan Pasifik’in binlerce kilometrelik açık sularını aştı. Yönlerini doğan ve batan yıldızlardan, güneşten, okyanus dalgalarından ve deniz kuşlarından bulur, hızlarını ve rotalarını akıllarında tutarlardı.

1970’lere gelindiğinde bu eski bilgi neredeyse unutulmuştu ve bazı araştırmacılar Pasifik adalarına insanların rastgele sürüklenen kanolarla ulaştığını ileri sürüyordu. Polinezya Denizcilik Derneği bu görüşü sınamak için Mikronezya’daki küçük Satawal adasından usta denizci Mau Piailug’dan yardım istedi. Satawal’da bu geleneğin yakın bir akrabası hâlâ yaşıyordu. Piailug 1976’da çift gövdeli Hōkūleʻa kanosunu hiçbir alet kullanmadan Hawaii’den Tahiti’ye, yaklaşık 4.000 kilometre götürdü. Yolculuk, uzak adalara bilerek ve yön bularak gidilebileceğini gösterdi. Piailug daha sonra aralarında Nainoa Thompson’ın da bulunduğu Hawaiili denizcileri yetiştirdi; geleneksel yön bulma bugün Pasifik’in pek çok yerinde yeniden yaşıyor.

Polynesian wayfindingKartı aç

MerakKültür

Haenyeolar, Güney Kore’nin güneyindeki Jeju Adası’nda tüp kullanmadan dalan kadınlardır. Nefeslerini bir ila üç dakika tutarak 20 metreye kadar iner, deniz kulağı, deniz kestanesi, ahtapot ve yosun toplarlar.

Haenyeo, Korecede “deniz kadınları” demektir. Kızlar bu işi geleneksel olarak köydeki yaşlı dalgıçlardan öğrenir. Kadınlar köylerde dalgıç dernekleri kurar; ne zaman ve neyin toplanacağına bu dernekler karar verir, dalgıçlar da birbirinin güvenliğini gözetir. UNESCO, denizi bu şekilde ortaklaşa koruyan kültürü 2016’da Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne aldı. Sayıları hızla azaldı: 1965’te 23.081 olan haenyeo sayısı 1970’te 14.143’e indi; bugün birkaç bin kişi kaldı. Çoğu 60 yaşın üzerinde; en yaşlıları 80’i geçmiş olmasına rağmen hâlâ dalıyor.

Jeju haenyeoKartı aç

Sıradaki kartKatalan Atlası, 1375 dolaylarında Mayorka’da altı parşömen yaprak üzerine resmedilmiş bir dünya haritasıdır. Akdeniz’in doğru çizilmiş deniz haritalarını gökbilimle, hükümdarlarla, ticaret kervanlarıyla ve gezgin anlatılarıyla birleştirir; altın ve renkli boyalarla süslenmiştir.Devam et →