Ikigai Daily
Menü
MerakBilgi

12 Mart 1951’de, birbiriyle hiçbir ilgisi olmayan iki çizgi karakter aynı gün “Dennis the Menace” adıyla okurlarla buluştu: Biri 16 Amerikan gazetesinde yayımlanmaya başlayan bir karikatürdü, öbürü İngiltere’de The Beano dergisinde çıkan bir çizgi dizi. İki tarafın birbirinden haberi yoktu.

Dundee ve Kaliforniya, 1951

SanatEdebiyatTarih

Kartın devamı

Kaliforniya’nın Carmel kasabasında yaşayan karikatürist Hank Ketcham, fikri dört yaşındaki oğlu Dennis’ten aldı: Ekim 1950’de çocuk öğle uykusuna yatmayı reddedip odasını darmadağın edince, bıkkın annesi ona “baş belası” dedi. Ketcham’ın Dennis’i, merakı yüzünden ortalığı birbirine katan sarışın, iyi niyetli bir çocuktur. İskoçya’nın Dundee kentinde ise The Beano’nun editörü George Moonie adı “I’m Dennis the Menace from Venice” diye başlayan bir müzikhol şarkısından aldı; çizer David Law da derginin 452. sayısı için çizgili kazağıyla kaşlarını çatmış bir çocuk çizdi. Karışıklık olmasın diye Amerikan çizgi dizisi İngiltere’de yalnızca “Dennis” adıyla yayımlandı; İngiliz Dennis de yurt dışında çoğu zaman “Dennis and Gnasher” olarak anılır. İkisi de hâlâ yayımlanıyor.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: A transatlantic coincidence

İlgili kaynak: Çizgi roman
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakTarih

“Dev Kitap” anlamına gelen Codex Gigas, günümüze ulaşan en büyük Orta Çağ el yazmasıdır. 1200’lerin başında Bohemya’da yapılan kitap yaklaşık 92 santimetre boyunda, 310 parşömen yapraktan oluşuyor ve 75 kilograma yakın. El yazısı, kitabın tamamını tek bir kâtibin 20 yılı aşkın sürede yazdığını gösteriyor.

Kitap büyük olasılıkla bugünkü Çekya’da bulunan Podlažice Benedikten Manastırı’nda yazıldı. Tek bir ciltte eksiksiz bir Latince Kutsal Kitap’ı, tarih kitaplarını, tıp metinlerini ve bir ansiklopediyi bir araya getirir. Efsaneye göre adı Şeytan’ın İncili’dir: Cezaya çarptırılan bir keşişin kitabı tek gecede yazmaya söz verdiği ve yardım karşılığında ruhunu Şeytan’a sattığı anlatılır. Bu bir halk efsanesidir, ama kitapta gerçekten de Şeytan’ı tam sayfa gösteren ünlü bir resim vardır. İsveç askerleri 1648’de, Otuz Yıl Savaşları’nın sonunda kitabı Prag’dan savaş ganimeti olarak aldı. Kitap 1649’dan beri Stockholm’de, bugün İsveç Ulusal Kütüphanesi’nde saklanıyor.

Codex GigasKartı aç
MerakTarih

Leonardo da Vinci (1452–1519) defterlerini icatlarla doldurdu: uçan makineler, bir paraşüt, zırhlı bir savaş aracı, dev bir taş köprü. Bunların pek azı o yaşarken yapıldı; birçoğu da dönemin malzemeleriyle zaten çalışamazdı.

Leonardo neredeyse her gün not tuttu; binlerce sayfası günümüze ulaştı. Bu sayfalarda anatomi, ırmaklar ve kuşların uçuşu, alışveriş listeleriyle yan yana durur. 1505 dolaylarında yazdığı ve bugün Torino’da bulunan kısa Kuşların Uçuşu Üzerine Kodeks’te kuşların havayı nasıl kullandığını inceledi, onları taklit edecek makineler çizdi. Bazı fikirleri sonradan denendi. 2000’de İngiliz paraşütçü Adrian Nicholas, Leonardo’nun piramit biçimli tasarımına göre yapılan bir paraşütle güvenle yere indi. Leonardo 1502’de Osmanlı padişahı II. Bayezid’e, Haliç’in üzerinden tek bir kemerle geçen 240 metrelik bir taş köprü önermişti. Köprü hiç yapılmadı; ama 2001’de bu tasarımın küçültülmüş ahşap bir örneği Norveç’in Ås kentinde yaya köprüsü olarak açıldı. 2019’da MIT’den mühendisler de tasarımın ölçekli bir modelini yaparak köprünün ayakta kalabileceğini gösterdi.

Ikigai DailyKartı aç
MerakTarih

Antik Yunan felsefesinin ve biliminin büyük bölümü bize Bizanslı yazıcılar sayesinde ulaştı. Bu yazıcılar eski metinleri bin yılı aşkın bir süre Konstantinopolis’te, yani bugünkü İstanbul’da, elle kopyaladı. Yunan bilginler bu el yazmalarının birçoğunu, şehir 1453’te Osmanlıların eline geçmeden önce ve sonra İtalya’ya götürdü.

Parşömen ve papirüs zamanla çürür; bu yüzden eski bir metin ancak tekrar tekrar kopyalandıkça günümüze ulaşabildi. 9. ve 10. yüzyıllarda Bizanslı yazıcılar “minüskül” denen daha küçük, bitişik bir el yazısına geçti ve klasik eserleri bu yazıyla yeniden kopyaladı. Eski yazmaların pek azı saklandığı için birçok antik yazarın bugün elimizdeki en eski nüshası bu döneme aittir. Konstantinopolis Patriği Fotios, okuduğu 279 kitabın özetini çıkarmıştı. Bu kitapların neredeyse yarısı bugün kayıp; birçoğunu ancak onun notlarından tanıyoruz. Öğrencisi Aretas sonradan Kayseri başpiskoposu oldu. Onun yaptırdığı kopyalar arasında Platon’un ve Marcus Aurelius’un eserlerini içeren yazmalar vardır; Aretas’ın Platon yazması bugün Oxford’daki Bodleian Kütüphanesi’nde korunuyor. 10. yüzyılda derlenen, 30.000 kadar maddelik Bizans ansiklopedisi Suda da kaybolmuş birçok kaynaktan alıntı yapar. Bu bilgi canlanmasına, dönemin hükümdar hanedanından ötürü “Makedon Rönesansı” denir.

Ikigai DailyKartı aç
MerakTarih

Magna Carta (Latince “Büyük Ferman”), İngiltere Kralı John’un isyancı baronlarla barışmak için 15 Haziran 1215’te Thames kıyısındaki Runnymede’de mühürlediği belgedir. Belge, hızlı işleyen bir adalet ve keyfî tutuklamaya karşı güvence vaat ediyor, kralın yetkilerine yazılı sınırlar koyuyordu.

Barış uzun sürmedi. İki taraf da sözünü tutmadı; Papa III. Innocentius Ağustos 1215’te fermanı geçersiz ilan etti ve Birinci Baronlar Savaşı başladı. John 1216’da ölünce, dokuz yaşındaki oğlu III. Henry adına ülkeyi yöneten danışmanlar belgenin kısaltılmış bir hâlini yeniden yayımladı. Ferman 1217’de ve 1225’te yeniden ilan edildi; 1297’de Kral I. Edward onu İngiliz yasalarının bir parçası yaptı. 1215 metnindeki en ünlü madde olan 39. maddeye göre hiçbir özgür insan, dengi olan kişilerin yasaya uygun kararı ya da ülkenin yasaları olmadan hapsedilemez, haklarından yoksun bırakılamazdı. 1215 fermanının dört nüshası bugüne ulaştı: ikisi British Library’de, biri Lincoln Kalesi’nde, biri de Salisbury Katedrali’nde. Üç maddesi, 1297’deki hâliyle İngiltere ve Galler’de hâlâ yürürlüktedir.

Ikigai DailyKartı aç
MerakTarih

Protestan Reformu’nun hızla yayılmasında matbaanın da büyük payı vardı. Martin Luther’in yazıları 1517’den itibaren kısa ve ucuz broşürler hâlinde basıldı; bunların pek çoğu Latince değil Almancaydı. 16. yüzyılın ilk üçte birinde Almanya’da basılan her beş eserden biri onundu.

Reform, 16. yüzyılda Batı Hristiyanlığını bölen ve Roma’ya bağlı olmayan Protestan kiliselerini doğuran harekettir. Başlangıcı genellikle 31 Ekim 1517 kabul edilir: Wittenberg’de keşiş ve üniversite hocası olan Luther o gün Doksan Beş Tez’ini yaydı. Tezler, Kilise’nin günahların cezasını hafifletmek için sattığı endüljans belgelerine karşı yazılmıştı. Bir yüzyıl önce Çek reformcu Jan Hus da benzer eleştiriler yapmış ve 1415’te idam edilmişti. Tarihçi Lyndal Roper’a göre Luther’in aynı sonu yaşamamasının başlıca nedeni matbaaydı. Johannes Gutenberg’in 15. yüzyılın ortasında geliştirdiği hareketli harfli baskı, kısa broşürleri ucuzlatmıştı. Matbaalar Almanya’nın pek çok kentine dağılmış olduğundan hiçbir otorite onları tek başına susturamıyordu; matbaası olan kentlerin Reform’u benimseme olasılığı da daha yüksekti. Halkın çoğu okuma yazma bilmediği için Luther’in yakın dostu ressam Yaşlı Lucas Cranach, onun görüşlerini resimlerle anlatan ağaç baskılar hazırladı.

Ikigai DailyKartı aç
Sıradaki kartSovyet bilim insanları Haziran 1941’de, Aksak Timur olarak da bilinen 14. yüzyıl Orta Asya fatihi Timur’un Semerkant’taki mezarını açtı. Birkaç gün sonra Almanya’nın Sovyetler Birliği’ne saldırması, sonradan yaygınlaşan “Timur’un laneti” efsanesini besledi.Devam et →