Ikigai Daily
Menü
MerakAlıntı

En tehlikeli dünya görüşü, dünyayı hiç görmemiş olanların dünya görüşüdür. Söz yaygın biçimde Alexander von Humboldt’a mal edilir, ama onun yazılarında geçmez.

Humboldt’a atfedilir; izi 1895 tarihli Almanca bir şiire çıkıyor

TarihBilim

Kartın devamı

Alexander von Humboldt (1769–1859), Latin Amerika gezileriyle 19. yüzyıl bilimine yön veren Prusyalı doğa bilimciydi. Berlin-Brandenburg Bilimler Akademisi’ndeki Humboldt araştırma merkezinin uzmanları bu sözü onun yazılarında hiç bulamadı. Bilinen en yakın erken kaynak, Moritz Goldschmidt’in Ekim 1895’te Münih’te bir sanat ve tiyatro gazetesinde yayımlanan kısa bir şiiri; şiir, dünyaya hiç bakmamış insanların dünya görüşüne karşı uyarır. Humboldt’un adı söze çok sonra eklenmiş görünüyor.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Widely attributed to Alexander von Humboldt; traced to an 1895 German verse

İlgili kaynak: Alexander von Humboldt
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakTarih

Amerika’nın yerli çiftçileri mısır, fasulye ve kabağı aynı tarlada birlikte eker. Birbirinin büyümesine yardım eden bu üç bitkiye “Üç Kız Kardeş” denir.

Bu üç bitki ilk olarak Mezoamerika’da, yani bugünkü Meksika ve Orta Amerika’da evcilleştirildi: Önce, yaklaşık 10.000 yıl önce kabak, sonraki binlerce yıl içinde de mısır ve fasulye. Üçünü birlikte ekmek zamanla Kuzey Amerika’nın büyük bölümüne yayıldı. Her bitkinin bir görevi vardır. Mısır sapı, tırmanan fasulyeye sırık olur; fasulye köklerindeki küçük yumrularda yaşayan bakteriler havadaki azotu bitkilerin kullanabileceği hâle getirip toprağı zenginleştirir; kabağın geniş yaprakları da toprağı gölgeleyip nemini korur ve yabani otları bastırır. Kuzeydoğudaki Haudenosaunee (İrokua) halkının anlatılarında bu bitkiler, ancak birlikteyken gelişen üç kız kardeştir. Modern bir deney, bu geleneksel karışık ekimin, bitkilerin her birini tek başına ekmekten daha fazla besin enerjisi ve protein verdiğini gösterdi.

Smithsonian Folklife FestivalKartı aç
AzimBilim

Srinivasa Ramanujan, Madras’ta kâtip olarak çalışan ve matematiği büyük ölçüde kendi kendine öğrenmiş bir gençti. 1913’te Cambridge’deki matematikçi G. H. Hardy’ye kendi bulduğu sonuçlarla dolu bir mektup yolladı; bir yıl sonra da Hardy’yle çalışmak için İngiltere’ye gitti.

Madras’taki matematikçiler onun yeteneğini daha önce fark etmiş, Hindistan’dan ayrılmadan önce yazılarını yayımlamasına ve destek bulmasına yardım etmişti. Cambridge’de Hardy’yle yakın çalışan Ramanujan, tam sayıları inceleyen sayılar kuramında ve sonsuz serilerde çarpıcı sonuçlar elde etti. Hardy bu ortaklığı sonradan hayatının tek romantik olayı diye anlattı. Ramanujan 1918’de Royal Society üyeliğine seçildi. İngiltere’de sağlığı bozuldu; 1919’da Hindistan’a döndü ve ertesi yıl, 32 yaşında öldü. Kanıtsız yazılmış sonuçlarla dolu defterleri matematikçileri onlarca yıl uğraştırdı; bazı fikirleri bugün hâlâ kullanılıyor.

History of mathematicsKartı aç
MerakTarih

Coğrafyacı İdrîsî, Sicilya Kralı II. Roger için hazırladığı Tabula Rogeriana adlı dünya atlasını 1154’te tamamladı. On beş yıl kadar, eski coğrafya kitaplarında yazanları gezginlerden derlediği anlatılarla karşılaştırdı.

İdrîsî 1100 dolaylarında, büyük olasılıkla Septe’de (bugünkü Ceuta) doğdu ve Kurtuba’da okudu. Ardından II. Roger onu, Arap, Yunan ve Latin bilgisinin buluştuğu Palermo’daki sarayına çağırdı. Eserin Arapça adı Nüzhetü’l-Müştâk, kabaca “uzak ufukları aşmaya hevesli olanın gezisi” anlamına gelir. Kitap bilinen dünyayı güneyden kuzeye yedi iklim kuşağına, her kuşağı da on bölüme ayırır; böylece yollar, limanlar, mesafeler ve ticaret üzerine açıklamalarla birlikte yetmiş bölge haritası ortaya çıkar. Dönemin birçok İslam haritasında olduğu gibi güney yukarıdadır. İdrîsî ayrıca büyük bir gümüş levhaya bir dünya haritası kazıdı; bu levha bugün kayıptır. II. Roger, eserin tamamlanmasından yalnızca birkaç hafta sonra öldü.

Tabula RogerianaKartı aç
MerakTarih

1402’de Kore’de yapılan Kangnido, Afrika ile Avrupa’yı gösteren ve Doğu Asya’dan günümüze ulaşan en eski dünya haritalarından biridir. Çin, Kore ve Japon haritalarını, İslam dünyasından Çin’e ulaşmış coğrafya bilgisiyle birleştirir.

Harita, Joseon Hanedanı’nın ilk yıllarında, aralarında Kwon Kun ve Yi Hoe’nin de bulunduğu Koreli bilginler tarafından dört kaynaktan yararlanılarak hazırlandı: 14. yüzyıldan iki Çin haritası, bir Kore haritası ve bir Japon haritası. Tam adı kabaca “tarihî ülkelerin ve başkentlerin birleşik topraklar haritası” anlamına gelir. Çin ile Kore çok büyük çizilmiş, Afrika, Arabistan ve Avrupa ise batı kenarına sıkıştırılmıştır; buna rağmen Afrika’nın güneye doğru sivrilen ucu şimdiden görülür. Bu bilgi büyük olasılıkla Moğollar döneminde Çin ile Müslüman coğrafyacılar arasındaki temaslar yoluyla gelmişti. 1402’deki özgün harita kayıptır. Sonradan yapılan kopyalar Japonya’da korunur; en bilineni ipek üzerine çizilmiş, Kyoto’daki Ryukoku Üniversitesi’nde bulunan nüshadır.

KangnidoKartı aç
MerakBilim

Struve Jeodezi Arkı, Norveç’ten Karadeniz’e uzanan 2.820 kilometrelik bir ölçüm noktaları zinciridir. 1816 ile 1855 arasında bu zincir boyunca kuzeyden güneye uzun bir hat ölçüldü ve Dünya’nın büyüklüğü ile biçimi o güne dek görülmemiş bir doğrulukla hesaplandı.

Ölçümü, Alman asıllı gökbilimci Friedrich Georg Wilhelm Struve yönetti. Struve, bugün Estonya’da bulunan Tartu’daki (o zamanki adıyla Dorpat) gözlemevinin müdürüydü; zincirin ilk noktası hâlâ bu gözlemevinde durur. Yöntemin adı nirengidir: önce bir taban çizgisi çok titizlikle ölçülür, sonra uzaktaki tepeler ve kuleler arasındaki açılar ölçülerek öteki bütün uzaklıklar hesaplanır. Zincir 258 ana üçgenden ve 265 ölçüm noktasından oluşur; Norveç’teki Hammerfest’ten Ukrayna’da Karadeniz’e yakın bir noktaya kadar iner. Kurulduğunda yalnızca üç devletten geçiyordu: Norveç, İsveç ve Rus İmparatorluğu. Bugün on ülkeden geçer. 1858’de yayımlanan sonuçlara göre Dünya kutuplarda yaklaşık 294’te 1 oranında basıktır; bugün kabul edilen değer 298’de 1’dir. UNESCO, ölçüm noktalarından 34’ünü 2005’te Dünya Mirası listesine aldı.

Struve Geodetic ArcKartı aç
Sıradaki kartİnsan ancak yüreğiyle bakınca doğru görür. Asıl önemli olan, gözle görülmez.Devam et →