Ikigai Daily
Menü
AzimÖykü

Nizamülmülk, 1064’ten 1092’de bir suikastla öldürülmesine kadar Selçuklu sultanları Alparslan ile Melikşah’ın veziriydi; Orta Çağ İslam dünyasının en güçlü devlet adamlarından biri sayılır.

Nizam al-Mulk

TarihFelsefe

Kartın devamı

1018’de İran’ın kuzeydoğusunda, Tus yakınlarında doğan Nizamülmülk’ün adı aslında bir unvandı ve “devletin düzeni” anlamına gelir. Vergi düzenini ve askerlere maaş yerine toprak geliri veren ikta sistemini örgütledi; Bağdat, Nişabur ve başka kentlerde âlim ve devlet görevlisi yetiştiren Nizamiye medreselerini kurdu. Yönetim üzerine öğütlerini topladığı Siyasetname’yi de o yazdı. Ekim 1092’de Nihavend yakınlarında sufi kılığına girmiş bir adam onu bıçaklayarak öldürdü. Gelenek suikastı Hasan Sabbah’ın İsmailileriyle ilişkilendirir; bazı tarihçiler ise saraydaki rakiplerinden şüphelenir. Melikşah ondan yalnızca bir ay kadar sonra öldü; ardından gelen taht kavgaları imparatorluğu böldü.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Nizam al-Mulk

İlgili kaynak: Nizamülmülk
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

AzimFelsefe

Büyük İskender, Sinoplu filozof Diyojen’le Korint’te karşılaşıp onun için ne yapabileceğini sorduğunda, Diyojen’in “Güneşimin önünden biraz çekil” dediği anlatılır.

Diyojen (yaklaşık MÖ 412–323), sikkelerle ilgili bir kalpazanlık skandalının ardından Karadeniz kıyısındaki Yunan kenti Sinope’den, yani bugünkü Sinop’tan ayrılıp Atina’ya yerleşti. Dilenerek yaşadı, büyük bir erzak küpünde uyudu, güpegündüz elinde yanan bir fenerle pazar yerinde dolaşıp “İnsan arıyorum” dedi. Kinik denen filozofların en ünlüsüydü. Bu ad Yunancada “köpek gibi” anlamına gelir; utanma bilmez yaşayışıyla alay etmek için takılmıştı, Diyojen ise onu gururla taşıdı. İskender’le karşılaşmasını Plutarkhos ve filozofların hayatlarını yazan Diogenes Laertios anlatır; ikisi de olaydan yüzyıllar sonra yazdığından ayrıntılar zamanla süslenmiş olabilir. Plutarkhos’a göre İskender, “İskender olmasaydım Diyojen olmak isterdim” demiştir. Sinop, 2006’da elinde feneri, yanında köpeğiyle bir Diyojen heykeli dikerek hemşehrisini anıyor.

Felsefe tarihiKartı aç
AzimFelsefe

Roma imparatoru Marcus Aurelius, MS 161–180 yılları arasında tahttayken Stoacı düşüncelerini Yunanca olarak kendi defterlerine yazdı; bunları yayımlamayı hiç düşünmedi. Bu notları bugün Kendime Düşünceler adıyla okuyoruz.

Stoacılık bir Yunan felsefe okuludur. İnsana, elinde olan şeylere, yani kendi yargılarına ve davranışlarına odaklanmayı, elinde olmayanı ise sükûnetle karşılamayı öğütler. Marcus bu felsefeyi gençliğinden beri okuyordu. Kendime Düşünceler’in büyük bölümünü 170’lerde, Tuna sınırında Cermen kabilelerine karşı seferleri yönetirken yazdı. Metindeki notlara göre ilk kitap Quadi kabilesinin topraklarında, ikincisi bugünkü Avusturya’da bulunan Roma kalesi Carnuntum’da yazıldı. Esere bir ad vermedi; Yunanca el yazmalarındaki başlık “kendine” anlamına gelen Ta eis heauton’dur. Notlar Bizans’ta çoğaltılan kopyalar sayesinde günümüze ulaştı, ilk kez 1558 ya da 1559’da Zürih’te basıldı ve bugün en çok okunan felsefe kitaplarından biri oldu.

Felsefe tarihiKartı aç
AzimFelsefe

Dünyada görmek istediğin değişimin kendisi ol.

Gandhi’nin yazdıkları yaklaşık yüz ciltlik bir külliyat oluşturur, ama bu cümle hiçbirinde geçmez. Araştırmacıların izini sürebildiği en eski benzer ifade 1974’te, Arleen Lorrance adlı Amerikalı bir öğretmenin kitabında karşımıza çıkar. Gandhi’nin gerçekten yazdığı cümle daha sadedir: 1913’te sağlık üzerine yazdığı bir gazete yazısında, yılan sokmasına dair öğütlerin arasında “Kendimizi değiştirebilseydik, dünyadaki eğilimler de değişirdi” der. Ardından, insan değiştikçe dünyanın ona karşı tavrının da değiştiğini ve başkalarının ne yapacağını beklememize gerek olmadığını ekler. Slogan bu düşünceyi bir buyruğa çevirir; Gandhi’nin asıl sözü ise bir gözlemdir.

Widely attributed to Mahatma Gandhi; not found in his writingsKartı aç
DinginlikEdebiyat

Selçuklu veziri Nizamülmülk’ün 1091 dolaylarında yazdığı Siyasetname, elli bölümde bir hükümdara din işlerini, askerleri, vergiyi, saray erkânını ve casusları nasıl idare edeceğini anlatır.

1080’lerin sonunda Sultan Melikşah, üst düzey devlet adamlarından iyi bir yönetimin nasıl olması gerektiğini yazmalarını istedi; beğendiği metin Nizamülmülk’ünkü oldu. Vezir önce 39 bölüm yazdı, 1092’de öldürülmeden kısa süre önce 11 bölüm daha ekledi; kitabı kâtibi ancak onun ölümünden sonra ortaya çıkardı. Eser atamalar, vergi, adalet ve ordu üzerine doğrudan öğütleri eski hükümdarların hikâyeleriyle birleştirir ve bir hükümdarın kendi memurlarını izleyecek güvenilir haberciler bulundurması gerektiğini ısrarla vurgular. Son bölümler ise dinî isyancılara, en çok da İsmaililere karşı uzun uzun uyarır.

SiyasatnamaKartı aç
DinginlikFelsefe

Filozof ve hekim İbn Sina, bundan bin yıl kadar önce şunu sordu: Bir anda, yetişkin biri olarak yaratıldığını düşün. Gözlerin örtülü, havada süzülüyorsun; kolların, bacakların hiçbir şeye, birbirine bile değmiyor. Yine de var olduğunu bilir miydin? İbn Sina’ya göre bilirdin; demek ki benlik, bedenden ibaret değildir.

Avrupa’da Avicenna diye bilinen İbn Sina, 980 dolaylarında Orta Asya’da, Buhara yakınlarında doğdu. Tıp Kanunu adlı eseri Avrupa üniversitelerinde yüzyıllarca okutuldu. “Uçan Adam” diye bilinen bu düşünce deneyini 11. yüzyılın başlarında, Şifa kitabının ruhu ele alan bölümünde anlattı. Göstermek istediği şuydu: Hiçbir şey hissetmeyen biri bile kendinin farkında olurdu. Bu düşünce, yaklaşık altı yüzyıl sonra yazılmış olan Descartes’ın “Düşünüyorum, öyleyse varım” sözüyle sık sık karşılaştırılır.

Ibn Sina (Avicenna)Kartı aç
Sıradaki kartSelçuklu veziri Nizamülmülk’ün 1091 dolaylarında yazdığı Siyasetname, elli bölümde bir hükümdara din işlerini, askerleri, vergiyi, saray erkânını ve casusları nasıl idare edeceğini anlatır.Devam et →