Ikigai Daily
Menü
MerakBilgi

Alman psikolog Hermann Ebbinghaus 1880’lerin başında “wid”, “zof” gibi uydurma hecelerden oluşan listeler ezberledi, sonra her listeyi farklı sürelerin ardından yeniden öğrenmenin ne kadar zaman aldığını ölçtü. Unutmanın öğrendikten hemen sonra en hızlı olduğunu, sonra yavaşladığını buldu: kaybedilenin çoğu ilk gün içinde gidiyordu.

Hermann Ebbinghaus, Memory: A Contribution to Experimental Psychology (1885)

ZihinTarihBilim

Kartın devamı

Sonuçları 1885’te “Bellek Üzerine: Deneysel Psikolojiye Bir Katkı” adlı kitabında yayımladı; çizdiği grafik unutma eğrisi olarak tanındı. Bu, zihinsel bir sürecin sözle anlatılmak yerine sayılarla ölçüldüğü ilk örneklerden biriydi. Ebbinghaus, hiçbir liste taşıdığı anlam yüzünden daha kolay akılda kalmasın diye anlamsız heceler kullandı; deneklerin tek kişisi de kendisiydi. Tekrarları birkaç güne yaymanın hepsini tek oturuşa sıkıştırmaktan daha iyi sonuç verdiğini de fark etti; buna bugün aralıklı tekrar etkisi deniyor. Bir bilgiyi tam unutmak üzereyken yeniden karşınıza çıkaran kart uygulamaları bu ilkeye dayanır. 2015’te Jaap Murre ve Joeri Dros onun yöntemini yeniden uyguladı ve çok benzer bir eğri elde etti.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Hermann Ebbinghaus, Memory: A Contribution to Experimental Psychology (1885)

İlgili kaynak: Unutma eğrisi
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakZihin

Psikolog Leon Festinger ve çalışma arkadaşları 1954’te, dünyanın büyük bir selle sona ereceğine ve kendilerini bir uçan dairenin kurtaracağına inanan küçük bir Chicago grubuna gizlice katıldı. Hiçbir şey olmayınca, en bağlı üyelerin bir kısmı dünyayı kendi inançlarının kurtardığına karar verdi ve inancını eskisinden de hevesle yaymaya başladı.

Grubun başında, kitapta Marian Keech adıyla anılan Dorothy Martin vardı. Martin, başka bir gezegendeki varlıklardan mesajlar aldığını ve 21 Aralık 1954 sabahı gün doğmadan büyük bir sel geleceğini söylüyordu. Bazı üyeler o günü beklerken işlerinden ayrılmış, eşyalarını dağıtmıştı. Festinger, Henry Riecken ve Stanley Schachter yaşananları 1956’da “When Prophecy Fails” (Kehanet Gerçekleşmeyince) adlı kitapta anlattı. Kitap, Festinger’in bilişsel çelişki kuramının temel örneklerinden biri oldu. Bilişsel çelişki, birbiriyle çatışan iki düşünceyi ya da bir düşünceyle bir davranışı aynı anda taşımanın verdiği rahatsızlıktır. Festinger’e göre insanlar bu rahatsızlığı çoğu zaman inançtan vazgeçerek değil, kanıtları yeniden yorumlayarak giderir; hele o inanç için çok şey feda etmişlerse ve çevrelerinde aynı inancı paylaşanlar varsa.

Leon Festinger, Henry Riecken & Stanley Schachter, When Prophecy Fails (1956)Kartı aç
MerakSağlık

1951’in sonlarında doktora öğrencisi Eugene Aserinsky, sekiz yaşındaki oğlu Armond uyurken beyin etkinliğini ve göz hareketlerini kaydetti. Kayıtta, beklediği sakin uykunun yerine gözlerin hızla oynadığı, beynin de hareketlendiği dönemler çıktı. Aserinsky ve danışmanı Nathaniel Kleitman bulgularını 1953’te yayımladı ve bugün REM (hızlı göz hareketi) uykusu denen bu evreyi rüya görmeyle ilişkilendirdi.

Aserinsky imkânları kısıtlı bir doktora öğrencisiydi; elindeki eski EEG (beyin dalgası) cihazını yetişkin gönüllülerden önce oğlu Armond’da denedi. REM, İngilizce “rapid eye movement”, yani hızlı göz hareketi sözcüklerinin kısaltmasıdır: uyuyan kişi uyanmadığı hâlde gözlerinin hızla oynadığı ve beyin etkinliğinin uyanıklığı andırdığı evrelerdir. Aserinsky ile Kleitman buluşu 1953’te Science dergisinde yayımladı. Kleitman’ın sonraki öğrencisi William Dement, REM evrelerinin gece boyunca yaklaşık 90 dakikada bir yinelendiğini gösterdi. Bu keşifle, o zamana dek edilgen ve tekdüze bir hâl sanılan uyku, laboratuvarda incelenen canlı bir araştırma alanına dönüştü.

Eugene Aserinsky & Nathaniel Kleitman, University of Chicago, 1953Kartı aç
MerakTarih

Sanayi Devrimi’yle birlikte iş gününü artık saat belirlemeye başladı. Fabrikalardan önce insanların çoğu gün ışığına, mevsimlere ve eldeki işe göre çalışırdı. 1770’lerden itibaren ise Richard Arkwright’ın Derbyshire’daki Cromford tesisi gibi iplikhaneler, on iki saatlik vardiyalarla gece gündüz işliyordu.

Tarihçi E. P. Thompson bu değişimi 1967’de yayımlanan ünlü makalesi “Time, Work-Discipline, and Industrial Capitalism”de (Zaman, İş Disiplini ve Sanayi Kapitalizmi) inceledi. Ona göre tarlada ve zanaatta iş, yapılacak görevle ölçülürdü: inek sağmak, hasadı kaldırmak, eldeki parçayı bitirmek. Fabrikada ise iş saatle ölçülmeye başladı. 1771’de açılan Cromford, dünyanın su gücüyle çalışan ilk pamuk ipliği fabrikasıydı. Yaklaşık 200 işçiyle işe başladı; bunların çoğu kadın ve çocuktu, en küçüğü yalnızca yedi yaşındaydı. Çanlar sabah ve akşam 5’te çalar, kapılar tam 6’da kapanırdı; geç kalan o günün ücretini kaybeder, üstüne bir günlük ücret kadar da ceza öderdi. Sanayi kentlerinde çalar saat henüz ne ucuz ne de güvenilirdi. Bu yüzden haftada birkaç peni karşılığında çalışan “uyandırıcılar” (knocker-up) vardı: Uzun sopalarla üst kat pencerelerini tıklatarak insanları vaktinde uyandırırlardı.

Ikigai DailyKartı aç
MerakTarih

İlk motorlu uçak uçuşu ile Ay’a ilk iniş arasında 66 yıl bile yoktur; bu süre tek bir insan ömrüne rahatça sığar. Orville Wright 17 Aralık 1903’te 12 saniye havada kalıp 37 metre yol aldı; Apollo 11 ise 20 Temmuz 1969’da Ay’a indi.

Ohio’nun Dayton kentinde bisiklet yapan Wright kardeşler Kuzey Karolina’da, Kitty Hawk yakınlarında uçtu; o ilk kısa uçuşta alınan yol, bir Boeing 747’nin kanat açıklığından bile kısaydı. Ardından gelişmeler hızla birbirini izledi. 1919’da John Alcock ile Arthur Brown Atlas Okyanusu’nu hiç inmeden geçti; 1927’de Charles Lindbergh aynı şeyi New York’tan Paris’e tek başına yaptı; 1947’de de Chuck Yeager ses hızını aştı. Orville Wright 1948’de, Sovyet uydusu Sputnik’in uzay çağını başlatmasından dokuz yıl önce öldü. Yuri Gagarin 1961’de Dünya’nın çevresini dolaştı; Temmuz 1969’da da Neil Armstrong, 1903 uçağının ahşabından ve kumaşından bir parçayı yanında Ay’a götürdü.

Ikigai DailyKartı aç
MerakTarih

ABD ile Sovyetler Birliği arasındaki Soğuk Savaş (1947–1991) boyunca iki ülke birbiriyle neredeyse hiç doğrudan savaşmadı. Onun yerine silahlanmada, bilimde, sporda, sinemada, propagandada ve uzayda rekabet ettiler.

“Soğuk savaş” sözünü George Orwell 1945’te kullanmıştı; Amerikalı gazeteci Walter Lippmann da 1947’de yaygınlaştırdı. Nükleer silahlar iki süper güç arasında açık bir savaşı fazla tehlikeli kıldığı için rekabet başka alanlara taştı. Sovyetler Birliği 1957’de Sputnik uydusunu fırlatınca ABD, 1958’de fen, matematik ve yabancı dil öğretimini destekleyen Ulusal Savunma Eğitimi Yasası’nı çıkardı. 1959’da Moskova’daki bir Amerikan sergisinde ABD Başkan Yardımcısı Richard Nixon ile Sovyet lideri Nikita Kruşçev, sergilenen örnek bir mutfakta kapitalizmi ve komünizmi tartıştı; bu karşılaşma “Mutfak Tartışması” olarak anılır. 1972’de Reykjavik’te Amerikalı Bobby Fischer, Sovyet dünya şampiyonu Boris Spasski’yi yenerek unvanı aldı. Olimpiyatlar da sırayla boykot edildi: ABD ve pek çok müttefiki 1980’de Moskova’ya gitmedi, Sovyet bloğunun çoğu da 1984’te Los Angeles’a.

Ikigai DailyKartı aç
Sıradaki kart1998’deki bir deneyde katılımcılar, önlerindeki kauçuk bir ele fırçayla dokunulmasını izlerken, göremedikleri kendi ellerine de aynı anda aynı biçimde dokunuldu. Birçoğu kısa süre sonra dokunuşu kauçuk elde hissetmeye başladı; sanki o el bedenlerinin bir parçası olmuştu.Devam et →