Ikigai DailyAranabilir arşiv
Alıntıları, bilgileri ve atasözlerini konuya, yazara ya da anahtar sözcüğe göre arayın. Kısa açıklama ve mevcut kaynak notları için kartı açın.
Ara ve süz
Arşive göz at
Okuma biçimine göre göz atın
Sonuçlar
Q0374Chaplin’in gençliğinin kabare dünyasına ağıtı olan Sahne Işıkları’nda (1952) Calvero’nun repliği. Yaşlanan palyaço hikâyesinin nasıl biteceğini seçemez — sönen şöhret, yorulan bir kalp — bu yüzden kalemi zamanın kendisine bırakır. Tesellinin ucunda bir boyun eğiş vardır: Son doğru olacaktır, ama onu yazan biz olmayacağız.
Q0375Chaplin’in savaş sonrası kara komedisi Mösyö Verdoux’da (1947), zengin dulları öldüren eski banka memuru Verdoux’nun mahkemedeki ürpertici mantığı. 18. yüzyıl şairi Beilby Porteus’un ‘Bir cinayet cani yaratır; milyonlarcası kahraman’ dizesini yankılayan replik, ahlak aritmetiğine yönelik bir hicivdir: Toplum küçük katili asarken, endüstriyel olanına madalya takar. Film 1947 seyircisini öfkelendirdi; itibarı ise yıllar içinde hep büyüdü.
Q0376Chaplin arşivindeki el yazması notları arasında korunmuştur. Sessiz sinemanın en büyük ustasından gelince ayrı bir ağırlık taşır: Chaplin, derinliğin kendini sözle ilan etmek zorunda olmadığını kanıtlamaya adanmış bir kariyer kurdu. Düşünce çoğu zaman kendini ölçülülükte gösterir — zamanlamada ve bilinçli olarak söylenmeyende.
Q0377Otobiyografisinden (1964). Chaplin, yoksulluk güzellemesini reddedebilecek tek inandırıcı konumdan konuşur — onu bizzat yaşamış biri olarak. Açlığı ve düşkünler evini, zenginliğin anıları yaldızlamasına izin vermeyecek kadar canlı hatırlıyordu. Yoksulluk, der; seçenekleri daraltır, değerleri çarpıtır ve ondan kurtulanlar onu pek özlemez.
Q0378Mösyö Verdoux’dan (1947). Otuz yıl çalıştığı bankadan çıkarılan, sonra da yıkıma verdiği cevapla canavarlaşan Verdoux, kimseye öğüt vermez; dünyaya teşhis koyar. Chaplin’in hicvi iki yöne birden keser: Acımasızlığı ödüllendiren bir toplum, bireyler bu dersi fazla iyi öğrendiğinde şaşırmış gibi yapmamalıdır.
Q0379Bu söz Georges Duhamel’in 1919 tarihli The Heart’s Domain eserine bağlanır. Duhamel hafızayı karanlık oda işlemine benzetir: deneyim gerçek rengini çoğu zaman ancak mesafe, kayıp ve hatırlama görüntüyü banyo ettikten sonra kazanır.
Q0380Bu söz yaygın biçimde The Heart’s Domain’e bağlanır. Uygulama için güçlü bir metafordur; çünkü hafızayı kamera ya da arşiv değil, yırtık bir ağ olarak düşünür. Kalan şey değerli olabilir; ama kayıp giden şey de en az onun kadar güzel olmuş olabilir.
Q0381Nietzsche’ye yaygın bağlanır; ancak eserlerinde bu hâliyle yoktur. Söz, Viktor Frankl’ın İnsanın Anlam Arayışı’ndan türemiş görünüyor — kitap, Nietzsche’nin sahici cümlesini alıntılar: ‘Yaşamak için bir ‘neden’i olan, hemen her ‘nasıl’a katlanır’ — ve iki fikir anlatıla anlatıla kaynaştı. Sıkıştırılmış sürüm sert çekirdeği korur: Acı tek başına soylu değildir; onu anlama dönüştürmek asıl emektir.
Q0382Bu söz İnsanca, Pek İnsanca’daki 483. aforizma, ‘Hakikatin Düşmanları’ bölümünden gelir. Nietzsche’nin hedefi yalnızca inanç değil, donmuş kesinliktir: bir yalan düzeltilebilir; ama kesin inanç, zihni erişilemez olmakla gururlandırabilir.
Q0383Bu söz Nietzsche’nin Ahlakın Soykütüğü Üzerine adlı eserinin sonunda, asketik idealleri tartıştığı bölümden gelir. Sert bir cümledir: insan bazen hiç istememektense yıkıcı bir hedefi, hatta ‘hiçliği’ istemeyi seçer; çünkü iradesiz, yönsüz ve eylem nedensiz kalmak daha korkutucudur.
Q0384Bu söz Şen Bilim’de, düşmanca koşullar ve büyüme üzerine bir aforizmadan gelir. Sert duyulabileceği için bağlam önemlidir: Nietzsche herkes için acı iyidir demiyor; bazı yapıların direnci nasıl güce çevirdiğini, bazılarınınsa aynı şeyle nasıl yıkıldığını soruyor.
Q0385Neredeyse kesinlikle Nietzsche değil: Cümle eserlerinin hiçbirinde geçmez ve alıntı araştırmacıları 19. yüzyıldan hiçbir izini bulamamıştır — internette aforizma gibi ses verdiği ve asi durduğu için yayıldı. Değeri isimden bağımsızdır: Başkalarının duyamadığı bir şeye göre hareket edenler, kalabalığa hep mantıksız görünür. Nietzsche’nin dansı düşüncenin eğretilemesi olarak sevdiği ise doğrudur.
Q0386Bu söz Nietzsche’nin Tarihin Yaşam İçin Yararı ve Sakıncası adlı denemesinden gelir. Nietzsche, yalnızca yanılsamaları yıkıp yerine hayat verici bir güç koymayan bilginin insanı tüketebileceğini söyler. Hakikat yalnızca yıkım değil; güç ve biçim de ister.
Q0387Bu söz Hamlet’te Polonius’un Laertes’e verdiği öğüttür; bu yüzden afişte durduğundan daha karmaşıktır. Polonius kendini beğenmiş ve çoğu zaman gülünçtür, ama Shakespeare ona kalıcı bir doğru söyletir: insan kendine ihanet ederse diğer bütün sadakatleri de sallanır.
Q0388Bu söz Hamlet’in Rosencrantz ve Guildenstern’e, Danimarka’yı hapishane gibi gördüğünü söylerken kurduğu cümledir. Sığ bir olumlama değildir; algının, melankolinin ve koşulların insanın içinde yaşadığı dünyayı nasıl değiştirdiğini sınayan bir zihne aittir.
Q0389Bu söz Fırtına’da, fırtına ve Ariel’in gösterisi karşısında dehşete düşen Ferdinand tarafından söylenir. Sahneden koparınca kötü zamanlar için bir slogan gibi duyulur; oyunda ise Prospero’nun kurduğu teatral fırtınanın içinde konuşan paniktir.
Q0390Charlotte Brontë’nin Jane Eyre romanından. Jane, başkalarının beklentilerince kafese kapatılmayı reddeder — 1847’de bir kadının bağımsızlığının sert bir ilanı.
Q0391Bu söz Frankenstein’da Yaratık’ın Victor Frankenstein’a konuştuğu sahneden gelir. Gücü bağlama bağlıdır: reddedilen ve yoldaşlıktan mahrum bırakılan Yaratık, acısını tehdide dönüştürür. Shelley, terk edilmişlikten doğan korkusuzluğun özgürlük değil ahlaki dengesizlik olabileceğini gösterir.
Q0392Shelley’nin ‘Batı Rüzgârına Övgü’ şiirinin kapanış dizesi. Buradaki kış, zorluğu simgeler; verdiği umut ise en çorak mevsimin bile içinde baharı taşıdığıdır.
Q0393Bu söz Whitman’ın Çimen Yaprakları içindeki Kendimin Şarkısı şiirinin son bölümünden gelir. Devamında ‘Ben genişim, içimde kalabalıklar var’ fikri bulunur: burada çelişki ikiyüzlülük değil; birçok hayatı, sesi ve değişimi taşıyacak kadar geçirgen bir benliğin ölçeğidir.
Q0394Bu söz Dickinson’ın ‘Forever — is composed of Nows’ şiirinden gelir. Şair sonsuzluğu soyut bir yerden alıp şimdiki zamana geri getirir: sonsuzluk başka bir yerde değildir; tarihler silinip ölçek büyütüldüğünde, tam da bu geçip giden anlardan oluşur.
Q0395Uzun süredir George Eliot’a (Mary Ann Evans’ın mahlası, 1819–1880) mal edilir; ancak araştırmacılar romanlarını ve mektuplarını taramasına rağmen bulamamıştır — atıf ilk kez ölümünden yıllar sonra görülür. Cümlenin tesellisi, kalıcılığını açıklıyor: Gelişmenin son tarihi yoktur ve siz denemek için hâlâ buradayken, olabileceğiniz kişinin süresi dolmaz.
Q0396George Eliot’ın son romanı Daniel Deronda’dan (1876). Eliot, gelişimin en derin kaynağını kaderde ya da koşullarda değil, seçimde bulur — romanlarının sayfa sayfa sahnelediği ahlaki kanaat: Karakter karar karar örülür ve miras kalan durumlar bile iradeye alan bırakır.
Q0397İnternetin en ünlü hatalı atıflarından biri: Araştırmacılar Oscar Wilde’ın oyunlarında, denemelerinde ve mektuplarında bu söze rastlamamıştır; ilk kez ölümünden çok sonra görülür. Wilde gerçekten yakın şeyler yazdı ama — ‘Çoğu insan başkasıdır. Düşünceleri başkasının görüşleri, hayatları bir taklittir’ (De Profundis). Modern slogan, o daha karanlık ve sahici düşüncenin sevimli bir yankısıdır.
