Ikigai Daily
Menü
DinginlikÖneri

Lif bağırsağa da kalbe de iyi gelir; ama birden çok artırmak şişkinlik ve gaz yapabilir. Tam tahıllar, kuru baklagiller, meyve ve sebze gibi lifli yiyecekleri birkaç hafta içinde yavaş yavaş artır ve lifin işini yapabilmesi için bol sıvı iç.

Sağlık rehberleri derlemesi

Sağlık

Kartın devamı

Lif, bitkisel besinlerin ince bağırsakta sindirilemeyen kısmıdır. Bazı lif türleri bağırsaktan pek değişmeden geçer ve su tutarak dışkıyı yumuşatır; bol sıvı içmenin önemli olması bundandır. Bazı türlerini ise kalın bağırsaktaki bakteriler parçalar ve bu sırada gaz açığa çıkar; lif birden artırılınca bağırsak alışana kadar şişkinlik ve gaz olabilir. İngiltere’nin ulusal sağlık hizmeti NHS de lifin yavaş yavaş artırılmasını ve bol sıvı içilmesini önerir. Birleşik Krallık’ta yetişkinler için önerilen miktar günde 30 gramdır, ama yetişkinlerin çoğu ortalama 20 gram kadar lif alır. 2019’da The Lancet dergisinde yayımlanan bir derleme, 185 uzun süreli araştırmayı ve 58 klinik deneyi inceledi: En çok lif yiyenlerde kalp hastalığı, inme, tip 2 diyabet, kalın bağırsak kanseri ve erken ölüm riski, en az yiyenlere göre %15 ile %30 daha düşüktü.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Sağlık rehberleri derlemesi

İlgili kaynak: Diyet lifi
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

AzimFelsefe

Sağlığı olanın umudu vardır; umudu olanın her şeyi vardır.

İngilizce özlü söz derlemeleri bu sözü en az 1860’lardan beri “Arap atasözü” diye verir; Tryon Edwards’ın A Dictionary of Thoughts (Düşünceler Sözlüğü, 1891) kitabı bunlardan biridir. Ama bu kitaplarda Arapça bir asıl gösterilmez, bu yüzden nitelemeye temkinle bakmak gerekir. Fikir pek çok kültürde ortaktır: Sağlıklı insan plan yapabilir, aksiliklerden sonra toparlanabilir. Türkçede de “Her şeyin başı sağlık” denir; bir bardak kırıldığında söylenen “Sağlık olsun” da herkes iyi olduğu sürece gerisinin önemli olmadığını anlatır.

Arap atasözü diye anılırKartı aç
AzimSağlık

Protein, yemekten sonraki tokluk hissinin uzun sürmesine yardım eder. Fasulye ve mercimek gibi baklagiller, yumurta, balık, süt ürünleri ya da başka protein kaynakları içeren öğünler insanı daha uzun süre tok tutabilir; ama iştah ve sindirim kişiden kişiye değişir.

Aynı miktarda kalori içeren öğünleri karşılaştıran araştırmalarda, proteini yüksek olan öğün insanı genellikle daha uzun süre tok tutuyor; ama etki sınırlı. Bunun bir nedeni, proteinin bağırsakta PYY hormonunun salgılanmasını artırmasıdır; bu hormon beyne yemeğin geldiğini haber verir. University College London’dan Rachel Batterham’ın yönettiği 2006 tarihli bir araştırma, en güçlü PYY tepkisinin proteinli öğünlerden sonra görüldüğünü buldu. Bir başka neden, vücudun proteini işlerken daha çok çalışmasıdır. Maastricht Üniversitesi’nden fizyolog Klaas Westerterp’in 2004 tarihli derlemesine göre protein sindirilip kullanılırken içerdiği kalorinin %20 ile %30’u harcanır; bu oran karbonhidratta %5 ile %10, yağda ise en fazla %3’tür. Birleşik Krallık’ta yetişkinlere günde vücut ağırlığının her kilogramı için yaklaşık 0,75 gram protein önerilir; bu, kadınlar için 45, erkekler için 56 gram kadardır. Ülkede ortalama tüketim ise bunun epey üzerindedir.

NHSKartı aç
DinginlikSağlık

Yediğimiz lif bitkisel besinlerden gelir: meyve, sebze, tam tahıllar, fasulye ve mercimek gibi baklagiller, kuruyemişler ve tohumlar. Et, balık, yumurta ve süt ürünlerinde ise doğal olarak hiç lif yoktur.

Lif, bitkisel besinlerde bulunan ve sindirim enzimlerimizin parçalayamadığı kısımdır. Büyük bölümü bitki hücrelerinin duvarlarından gelir; sapa, kabuğa ve tohuma sağlamlığını veren de bu duvarlardır. Hayvanlar bu maddeleri üretmez, bu yüzden et, balık, yumurta ve sütte lif yoktur. Mantarlar ise bitki değil, ayrı bir canlı grubudur; ama onların hücre duvarları da biraz lif içerir. Beslenme uzmanları lifi ikiye ayırır. Suda çözünen lif yulafta, arpada, elmada ve fasulye gibi baklagillerde bulunur; bağırsakta suyla birleşip jel kıvamı alabilir ve kolesterolü düşürmeye yardım eder. Suda çözünmeyen lif ise tam tahıllarda, esmer pirinçte, kuruyemişlerde, meyve ve sebze kabuklarında bulunur; dışkıya hacim kazandırır ve besinlerin bağırsaktan geçişini kolaylaştırır. Kalın bağırsağa ulaşan lifin bir kısmını bağırsak bakterileri fermente ederek kısa zincirli yağ asitlerine dönüştürür. Bu bileşikler, bağırsağın iç yüzeyini kaplayan hücreleri besler.

NHS InformKartı aç
DinginlikSağlık

Meyvenin kendisi lifini ve hücre yapısını korur, daha yavaş yenir ve suyundan daha çok doyurur. Sıkılınca hücreleri parçalanır, serbest kalan şeker de dişlere daha çok zarar verir. Birleşik Krallık’ın sağlık hizmeti NHS bu yüzden meyve suyunu, günde beş porsiyon meyve-sebzenin en fazla biri sayar ve günde 150 ml ile sınırlar.

Pennsylvania Eyalet Üniversitesi’nden Julie Flood-Obbagy ve Barbara Rolls’un 2009’da yayımlanan çalışmasında 58 yetişkine öğle yemeğinden 15 dakika önce elma, elma püresi ya da elma suyu verildi; hepsinin ağırlığı ve kalorisi aynıydı. Katılımcılar elmayı yedikleri günlerde kendilerini daha tok hissetti; elmayla öğle yemeğinden aldıkları toplam kalori de önceden hiçbir şey yemedikleri günlere göre yaklaşık %15 daha azdı. Meyve suyu, elmanın lifi geri eklense bile bu etkiyi göstermedi. Harvard araştırmacıları da yaklaşık 187.000 ABD’li sağlık çalışanını yıllarca izledi ve sonuçları 2013’te BMJ dergisinde yayımladı. Meyveyi, özellikle yaban mersinini, üzümü ve elmayı daha çok yiyenlerde tip 2 diyabet riski daha düşüktü; meyve suyunu daha çok içenlerde ise biraz daha yüksekti. Bu tür uzun süreli gözlem çalışmaları neden-sonuç ilişkisini kanıtlamaz, yalnızca bir bağlantı gösterir; ama iki tür kanıt da aynı yönü işaret ediyor.

NHS InformKartı aç
DinginlikSağlık

Yetişkin bir insanın vücut ağırlığının yaklaşık %60’ı sudur. Vücudun ısısını dengelemek, kan dolaşımını sürdürmek, besinleri sindirmek ve organlarını çalıştırmak için suya ihtiyacı vardır. Kaybedilen sıvı yerine konmazsa susamanın yanı sıra yorgunluk, baş ağrısı, baş dönmesi ve dikkat dağınıklığı da görülebilir.

Her gün idrarla, terle, hatta nefesle su kaybederiz; sıcak havada ya da egzersiz sırasında bu kayıp artar. Aldığımız suyun yaklaşık beşte biri besinlerden, özellikle meyve ve sebzeden, geri kalanı içeceklerden gelir. Birleşik Krallık’ın ulusal sağlık hizmeti NHS günde 6–8 bardak sıvı içmeyi önerir; su, yağı azaltılmış süt, çay ve kahve de buna dâhildir. Susamak, vücudun alarm zilidir: Kan biraz fazla yoğunlaştığında, beynin tabanındaki küçük bir bölge olan hipotalamustaki algılayıcılar su içme isteğini tetikler. Susama hissi yaşla birlikte zayıflar; yaşlıların daha kolay susuz kalmasının bir nedeni de budur. Basit bir ölçü idrarın rengidir: NHS, idrarın berrak ve açık sarı kalmasına yetecek kadar sıvı içmeyi önerir; renk koyulaşıyorsa daha fazla içmek gerekir.

Harvard T.H. Chan School of Public HealthKartı aç
Sıradaki kartİnsan beyninde yaklaşık 86 milyar nöron, yani sinyal taşıyan sinir hücresi ve bir o kadar da onları destekleyen başka hücre bulunur. Her nöron binlerce başka nöronla bağlantı kurabilir. Bu sayı, hücreleri tahmin etmek yerine doğrudan sayan 2009 tarihli bir araştırmadan gelir.Devam et →