Yediğimiz lif bitkisel besinlerden gelir: meyve, sebze, tam tahıllar, fasulye ve mercimek gibi baklagiller, kuruyemişler ve tohumlar. Et, balık, yumurta ve süt ürünlerinde ise doğal olarak hiç lif yoktur.

NHS Inform

Kartın devamı

Lif, bitkisel besinlerde bulunan ve sindirim enzimlerimizin parçalayamadığı kısımdır. Büyük bölümü bitki hücrelerinin duvarlarından gelir; sapa, kabuğa ve tohuma sağlamlığını veren de bu duvarlardır. Hayvanlar bu maddeleri üretmez, bu yüzden et, balık, yumurta ve sütte lif yoktur. Mantarlar ise bitki değil, ayrı bir canlı grubudur; ama onların hücre duvarları da biraz lif içerir. Beslenme uzmanları lifi ikiye ayırır. Suda çözünen lif yulafta, arpada, elmada ve fasulye gibi baklagillerde bulunur; bağırsakta suyla birleşip jel kıvamı alabilir ve kolesterolü düşürmeye yardım eder. Suda çözünmeyen lif ise tam tahıllarda, esmer pirinçte, kuruyemişlerde, meyve ve sebze kabuklarında bulunur; dışkıya hacim kazandırır ve besinlerin bağırsaktan geçişini kolaylaştırır. Kalın bağırsağa ulaşan lifin bir kısmını bağırsak bakterileri fermente ederek kısa zincirli yağ asitlerine dönüştürür. Bu bileşikler, bağırsağın iç yüzeyini kaplayan hücreleri besler.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: NHS Inform

İlgili kaynak: Diyet lifi

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

DinginlikBilim

Işık kirliliği, geceleri gereksiz yere yanan yapay ışığın gökyüzüne taşmasıdır. Bugün insanlığın yaklaşık üçte biri bu yüzden Samanyolu’nu göremiyor; kuşlar, böcekler, bitkiler ve insanlar da dinlenmek, yön bulmak ve geceyi gündüzden ayırmak için ihtiyaç duydukları karanlığı yitiriyor.

Bu rakam, 2016’da yayımlanan bir gece gökyüzü parlaklığı atlasından geliyor. Atlasa göre Avrupalıların yaklaşık yüzde 60’ı, Kuzey Amerikalıların ise yüzde 80’e yakını Samanyolu’nu artık göremiyor. Gece göç eden kuşlar yönlerini kısmen yıldızlara bakarak bulur; ışıklı kulelere ve binalara çekilir, bitkin düşene kadar çevrelerinde döner ya da camlara çarparlar. ABD’de yalnızca kulelere çarparak ölen kuşların sayısı, yılda dört beş milyondan bunun on katına kadar uzanan tahminlerle hesaplanıyor. Böcekler lambaların çevresinde toplanıp ölüyor, yapay ışık bazı bitkilerin tomurcuklanma zamanını bile kaydırabiliyor. Toronto’daki Fatal Light Awareness Program (Ölümcül Işık Farkındalık Programı) gibi girişimler, bina sahiplerinden göç dönemlerinde ışıklarını söndürmelerini istiyor.

NASA / DarkSky InternationalKartı aç

MerakBilim

Kuzey Amerika’da yaşayan orman kurbağası, kışı vücudundaki suyun büyük kısmı donmuş hâlde geçirebilir; bu sırada kalbi atmaz, nefes almaz. Baharda buzu çözülünce kaldığı yerden yaşamaya devam eder.

Alaska’da doğada yapılan gözlemlerde orman kurbağalarının art arda yaklaşık 193 gün, −15 °C’ye varan soğukta donmuş kaldığı kaydedildi. Buz oluşmaya başlayınca kurbağanın karaciğeri, vücudun şeker deposu olan glikojeni hızla bol miktarda glikoza çevirir. Bu glikoz, üreyle birlikte bir tür antifriz işi görür: Hücrelerin kaybettiği suyu sınırlar ve buzun hücrelerin içinde değil, aralarındaki boşluklarda oluşmasını sağlar; hücre içinde oluşan buz kristalleri hücreyi parçalardı. Vücuttaki suyun yüzde 65-70’i donabilir. Orman kurbağası, Kuzey Amerika’da Kuzey Kutup Dairesi’nin ötesinde yaşayan tek kurbağadır. Araştırmacılar, nakil bekleyen insan organlarını daha uzun süre saklamanın yollarını ararken bu kurbağadan ipuçları topluyor.

Cryobiology (wood frog)Kartı aç

MerakSağlık

Çoğu insan sabahları akşama göre biraz daha uzundur. Omurlar arasındaki yumuşak diskler gece yatarken sıvı çekip kabarır, gün boyunca da vücut ağırlığı altında yeniden yassılaşır.

Her diskin sert bir dış halkası ve çoğu sudan oluşan, jöle kıvamında yumuşak bir çekirdeği vardır; diskler hep birlikte omurganın boyunun aşağı yukarı dörtte birini oluşturur. Ayakta durduğunuzda, oturduğunuzda ya da yürüdüğünüzde vücut ağırlığınız bu disklerdeki sıvıyı yavaş yavaş dışarı iter. Bu yüzden çoğu insan akşam olduğunda sabahkinden bir santim kadar kısadır. Yatınca yük kalkar ve diskler gece boyunca sıvıyı yeniden emer. Uzayda omurgaya binen hiçbir ağırlık olmadığı için omurga uzar: NASA’ya göre astronotlar uzun görevlerde boylarının yüzde 3’üne, yani 5 santimetreye kadar uzayabilir. Dünya’ya döndükten kısa süre sonra eski boylarına inerler.

Human anatomyKartı aç

MerakTarih

Kahve bitkisi Etiyopya’nın yaylalarında kendiliğinden yetişir, ama kahve ilk kez 15. yüzyılın sonlarında Yemen’de sevilen bir içeceğe dönüştü. Kahvehaneler oradan bütün Osmanlı dünyasına yayıldı ve 1554’te İstanbul’a ulaştı.

Kahve içtiği bilinen ilk kişiler, geceleri ibadet ederken uyanık kalmak için ondan yararlanan Yemenli sufilerdi. Keçilerinin kahve meyvesi yedikten sonra hareketlendiğini fark eden çobanın hikâyesi ise yazılı kaynaklarda ilk kez 1671’de görülür; ona bir efsane olarak bakmak daha doğrudur. Osmanlı tarihçisi İbrahim Peçevi’ye göre İstanbul’un ilk kahvehanesini 1554’te Tahtakale’de Halepli Hakem ile Şamlı Şems adlı iki Arap tüccar açtı. Kahvehaneler kısa sürede sohbet edilen, oyun oynanan, haber alınıp verilen yerlere dönüştü. Bu hareketlilik yöneticileri kaygılandırdı: II. Selim 1567’de, III. Murad 1583’te vergi ve yasaklarla kahveyi sınırlamaya çalıştı; IV. Murad ise daha sonra kahvehaneleri tümüyle kapattı.

Kültür tarihi (coffee)Kartı aç

MerakZihin

Plasebo haplar, hasta bunun ilaç olmadığını bilse bile şikâyetleri hafifletebilir. İrritabl bağırsak sendromu ve kronik bel ağrısı üzerine yapılan deneylerde, içinde etken madde olmadığını bilerek hap alan hastalar kendini daha iyi hissettiğini söyledi. Buna açık etiketli plasebo denir.

Plasebo etkisinin uzun süre aldatmaya dayandığı düşünüldü: Hastanın, hapın gerçek bir ilaç olduğuna inanması gerekiyordu. Harvard Tıp Fakültesi’nde plasebo araştırmaları programını yöneten Ted Kaptchuk, 2010’da bunu irritabl bağırsak sendromlu 80 hastayla sınadı. Bir gruba haplarda hiçbir ilaç olmadığı açıkça söylendi; yine de bu hastalar, hiç hap almayan gruba göre daha çok rahatladıklarını bildirdi. Kaptchuk’un da yer aldığı 2016 tarihli bir Portekiz çalışması, kronik bel ağrısında benzer sonuçlar buldu. Bunun nasıl işlediği tam bilinmiyor: Hap içme ritüeli, sağlık çalışanlarının gösterdiği ilgi ve ömür boyu öğrenilmiş beklentiler rol oynuyor olabilir. Etki, belirtilerin nasıl hissedildiğiyle sınırlıdır; etkisiz hapların enfeksiyonu, tümörü ya da başka bir hastalığı iyileştirdiğine dair hiçbir kanıt yoktur.

Harvard Medical SchoolKartı aç

Sıradaki kartMeyvenin kendisi lifini ve hücre yapısını korur, daha yavaş yenir ve suyundan daha çok doyurur. Sıkılınca hücreleri parçalanır, serbest kalan şeker de dişlere daha çok zarar verir. Birleşik Krallık’ın sağlık hizmeti NHS bu yüzden meyve suyunu, günde beş porsiyon meyve-sebzenin en fazla biri sayar ve günde 150 ml ile sınırlar.Devam et →