Ikigai Daily
Menü
AzimBilgi

Caz piyanistleri beyin tarayıcısının içinde doğaçlama yaptığında, beynin ön bölümünde kendini denetlemeyle ilişkili bir alan sakinleşti; kendini ifade etmeyle ilişkili komşu bir alan ise daha etkin çalıştı.

PLOS ONE

ZihinBilimMüzik

Kartın devamı

Kulak cerrahı ve caz saksofoncusu Charles Limb ile sinirbilimci Allen Braun, çalışmayı ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri’nde yürüttü ve 2008’de PLOS ONE dergisinde yayımladı. Altı profesyonel caz piyanisti, kan akışındaki değişimleri izleyerek beynin hangi bölgelerinin çalıştığını gösteren fMRI cihazına girdi ve cihazın içinde kullanılabilecek biçimde yapılmış küçük bir klavye çaldı. Her biri önce ezberlediği bir parçayı çaldı, sonra aynı eşlik üzerine doğaçlama yaptı. Doğaçlama sırasında plan yapma ve kişinin kendi davranışını denetlemesiyle ilişkili dorsolateral prefrontal korteks sakinleşti; kendini ifade etmeyle ilişkili medial prefrontal korteks ise hareketlendi. Yalnızca altı kişiyle yapılmış küçük bir çalışmadır; üstelik her beyin bölgesinin birçok görevi vardır.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: PLOS ONE

İlgili kaynak: Jazz improvisation
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

DinginlikZihin

Müzik parçaları arasındaki sessizlik, bedeni müziğin kendisinden daha çok dinlendirebilir. 2006’da 24 kişiyle yapılan bir çalışmada hızlı müzik nabzı, tansiyonu ve solunumu artırdı; iki dakikalık arada ise üçü de düştü, hatta müzik başlamadan önce ölçülen düzeyin altına indi.

İtalya’daki Pavia Üniversitesi’nden hekim Luciano Bernardi, Cesare Porta ve Peter Sleight ile birlikte 12 aktif müzisyeni ve müzik eğitimi almamış, aynı yaştan 12 kişiyi inceledi. Her katılımcı rap, tekno, Hint ragası ve klasik müzik gibi altı farklı türü rastgele bir sırayla dinledi; parçaların arasına rastgele bir noktada iki dakikalık bir sessizlik kondu. Belirleyici olan tür değil tempoydu: Hızlı müzik ve basit ritimler bedeni en çok uyardı, yavaş ya da meditatif müzik ise sakinleştirdi. Müzisyenlerin solunumu tempoya ötekilerden daha yakından uydu. Araştırmacılar müzikle sessizliği art arda kullanmanın stresle başa çıkmaya yardımcı olabileceğini öne sürdü; ama küçük bir laboratuvar çalışması ancak bir başlangıçtır.

Bernardi study, 2006Kartı aç
MerakZihin

Mozart dinlemenin insanı daha zeki yaptığı fikri, yani “Mozart etkisi”, yalnızca 36 üniversite öğrencisiyle yapılan 1993 tarihli bir çalışmadan doğdu. Bir Mozart sonatı dinleyen öğrencilerin uzamsal düşünme puanları sadece 10-15 dakikalığına yükseldi; sonraki incelemeler zekâda kalıcı bir artış bulmadı.

Frances Rauscher, Gordon Shaw ve Catherine Ky çalışmayı Nature dergisinde yayımladı. Öğrenciler on dakika boyunca ya Mozart’ın İki Piyano İçin Re Majör Sonatı’nı ya bir rahatlama kaydını dinledi ya da sessizlikte bekledi; ardından Stanford-Binet zekâ testinden alınmış kâğıt katlama ve kesme bulmacalarını çözdü. Mozart dinleyenler daha iyi sonuç aldı, ama yalnızca kısa bir süre için. Çalışmada bebek ya da çocuk yoktu, genel zekâ da ölçülmedi. Basında ve piyasada bu sonuç, klasik müziğin çocukları daha zeki yaptığı vaadine dönüştü. 1998’de Georgia Valisi Zell Miller, eyalette doğan her bebeğe bir klasik müzik kaydı vermek için yılda 105.000 dolar ayrılmasını önerdi. Sonraki analizler en fazla küçük ve kısa süreli etkiler buldu; bunun en olası nedeni, canlı müziğin ruh hâlini ve dikkati bir süreliğine yükseltmesi.

The Mozart effectKartı aç
MerakBilim

Bilerek gülümsemek insanı biraz daha mutlu hissettirebilir. 2022’de 19 ülkede 4.000’e yakın kişiyle yapılan bir araştırmada, gülümser gibi yapan ya da gülümseyen bir yüzü taklit eden katılımcılar kendilerini biraz daha mutlu hissettiklerini söyledi. Dişlerin arasında kalem tutmak gibi dolaylı bir yöntemin sonucu ise net değildi.

Yüz ifadesinin duyguları etkileyebileceği fikrine “yüz geri bildirimi hipotezi” denir; kökleri Charles Darwin’e ve William James’e uzanır. 1988’deki ünlü bir deneyde Fritz Strack ve arkadaşları, katılımcılara kalemi ya dişlerinin ya da dudaklarının arasında tutturdu. Kalemi dişlerle tutmak yüzü gülümsemeye zorlar, dudaklarla tutmak ise gülümsemeyi engeller. Kalemi dişleriyle tutanlar karikatürleri daha komik buldu. 2016’da on yedi laboratuvar bu deneyi birebir tekrarladı ve hiçbir etki bulamadı. 138 çalışmayı bir araya getiren 2019 tarihli bir inceleme ise etkinin gerçek ama küçük olduğu ve çalışmadan çalışmaya değiştiği sonucuna vardı. 2022’deki Many Smiles çalışmasını Nicholas Coles yürüttü; çalışmayı hipotezi savunanlarla ona kuşkuyla bakanlar birlikte tasarladı. Sonuçlara göre bilerek gülümsemek mutluluk duygusunu hem artırabiliyor hem de başlatabiliyordu; kalem yönteminin sonucu ise yine belirsiz kaldı.

Ikigai DailyKartı aç
MerakBilim

Bağırsaklarınızla beyniniz sinirler, hormonlar, bağışıklık sistemi ve bağırsaktaki mikroplar aracılığıyla haberleşir. Stresle sindirimin birbirini etkileyebilmesinin nedeni budur.

Bilim insanları bu bağlantıya bağırsak-beyin ekseni der. Bağırsağın, enterik sinir sistemi denen ve yaklaşık 500 milyon sinir hücresinden oluşan kendi ağı vardır. “İkinci beyin” diye de anılan bu ağ, sindirimi büyük ölçüde kendi başına yönetebilir. Bağırsak beyne asıl olarak vagus siniriyle bağlanır. Beyin sapından karın boşluğuna kadar uzanan bu uzun sinirin liflerinin çoğu, mesajları aşağıdan yukarıya, bağırsaktan beyne taşır. Serotonin denen haberci maddenin vücuttaki toplam miktarının yüzde 90’ından fazlası bağırsakta bulunur. Bağırsak bakterilerinin de payı vardır: 2004’te Japonya’da yapılan bir çalışmada, tamamen mikropsuz ortamda büyütülen fareler strese aşırı tepki verdi. Stres bağırsak hareketlerini hızlandırabilir ya da yavaşlatabilir; yaygın bir bağırsak rahatsızlığı olan huzursuz bağırsak sendromunu sık sık kötüleştirmesinin bir nedeni budur. Mikropların rolüne dair araştırmaların çoğu hayvanlarda yapıldı; insanlardaki kanıtlar henüz sınırlı.

Ikigai DailyKartı aç
MerakBilim

Plasebo, şeker hapı gibi, içinde hiçbir etkin madde bulunmayan göstermelik bir tedavidir. Ağrı araştırmalarında plasebolar, kişilerin hissettiği ağrıyı azaltabiliyor, hatta beyinde ağrıyı işleyen bölgelerin etkinliğini düşürebiliyor.

Plasebo sözcüğü Latincede “memnun edeceğim” demektir. Etkinin bedende gerçek bir karşılığı olduğuna dair ilk ipuçlarından biri 1978’de ortaya çıktı. Jon Levine ve arkadaşları, yirmilik dişi çekilmiş hastalara plasebo ve nalokson verdi. Nalokson, vücudun kendi ürettiği ağrı kesici maddeler olan endorfinlerin etkisini engelleyen bir ilaçtır. Plaseboya yanıt veren hastalarda nalokson ağrıyı artırdı; bu da plasebonun sağladığı rahatlamanın endorfinlerden kaynaklandığını düşündürdü. 2004’te Tor Wager ve arkadaşları beyin taramalarıyla şunu gösterdi: Ağrı kesici diye plasebo verilen kişilerde, canlarını yakan bir uyarı sırasında beynin ağrıyı işleyen bölgeleri daha az etkinleşiyordu. Beklenti ters yönde de işler: Latincede “zarar vereceğim” anlamına gelen nosebo etkisinde, zarar görmeyi beklemek belirtileri ağırlaştırır. Bütün bunlar ağrının hayal ürünü olduğu ya da plasebonun etkili bir tedavinin yerini tutabileceği anlamına gelmez.

Ikigai DailyKartı aç
Sıradaki kartBir koro birlikte şarkı söylediğinde üyelerin nefesi müziğin ritmine uyar; kalp atışları da birlikte hızlanıp yavaşlamaya başlayabilir.Devam et →