Ikigai Daily
Menü
MerakBilgi

Mozart dinlemenin insanı daha zeki yaptığı fikri, yani “Mozart etkisi”, yalnızca 36 üniversite öğrencisiyle yapılan 1993 tarihli bir çalışmadan doğdu. Bir Mozart sonatı dinleyen öğrencilerin uzamsal düşünme puanları sadece 10-15 dakikalığına yükseldi; sonraki incelemeler zekâda kalıcı bir artış bulmadı.

Rauscher, Shaw ve Ky, 1993

ZihinBilimMüzikSanat

Kartın devamı

Frances Rauscher, Gordon Shaw ve Catherine Ky çalışmayı Nature dergisinde yayımladı. Öğrenciler on dakika boyunca ya Mozart’ın İki Piyano İçin Re Majör Sonatı’nı ya bir rahatlama kaydını dinledi ya da sessizlikte bekledi; ardından Stanford-Binet zekâ testinden alınmış kâğıt katlama ve kesme bulmacalarını çözdü. Mozart dinleyenler daha iyi sonuç aldı, ama yalnızca kısa bir süre için. Çalışmada bebek ya da çocuk yoktu, genel zekâ da ölçülmedi. Basında ve piyasada bu sonuç, klasik müziğin çocukları daha zeki yaptığı vaadine dönüştü. 1998’de Georgia Valisi Zell Miller, eyalette doğan her bebeğe bir klasik müzik kaydı vermek için yılda 105.000 dolar ayrılmasını önerdi. Sonraki analizler en fazla küçük ve kısa süreli etkiler buldu; bunun en olası nedeni, canlı müziğin ruh hâlini ve dikkati bir süreliğine yükseltmesi.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: The Mozart effect

İlgili kaynak: Wolfgang Amadeus Mozart
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

AzimZihin

Caz piyanistleri beyin tarayıcısının içinde doğaçlama yaptığında, beynin ön bölümünde kendini denetlemeyle ilişkili bir alan sakinleşti; kendini ifade etmeyle ilişkili komşu bir alan ise daha etkin çalıştı.

Kulak cerrahı ve caz saksofoncusu Charles Limb ile sinirbilimci Allen Braun, çalışmayı ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri’nde yürüttü ve 2008’de PLOS ONE dergisinde yayımladı. Altı profesyonel caz piyanisti, kan akışındaki değişimleri izleyerek beynin hangi bölgelerinin çalıştığını gösteren fMRI cihazına girdi ve cihazın içinde kullanılabilecek biçimde yapılmış küçük bir klavye çaldı. Her biri önce ezberlediği bir parçayı çaldı, sonra aynı eşlik üzerine doğaçlama yaptı. Doğaçlama sırasında plan yapma ve kişinin kendi davranışını denetlemesiyle ilişkili dorsolateral prefrontal korteks sakinleşti; kendini ifade etmeyle ilişkili medial prefrontal korteks ise hareketlendi. Yalnızca altı kişiyle yapılmış küçük bir çalışmadır; üstelik her beyin bölgesinin birçok görevi vardır.

PLOS ONEKartı aç
DinginlikMüzik

John Cage’in 1952’de ilk kez seslendirilen 4′33″ adlı eseri, icracılardan dört dakika otuz üç saniye boyunca hiçbir şey çalmamalarını ister. Dinleyicinin o sırada duyduğu öksürükler, hışırtılar ve yağmur, müziğin ta kendisi olur.

İlk seslendirmeyi piyanist David Tudor, 29 Ağustos 1952’de New York eyaletindeki Woodstock yakınlarında, ormana açılan ahşap bir salon olan Maverick Concert Hall’da yaptı. Üç bölümün her birinin başında piyanonun klavye kapağını kapattı, sonunda açtı; tek bir nota bile çalmadı. Cage sonradan, ilk bölümde rüzgârı, ikincisinde çatıya vuran yağmuru, üçüncüsünde de konuşan ya da salondan çıkıp giden dinleyicileri duyduğunu anlatacaktı. Fikir biraz da Harvard’daki yankısız odayı, yani bütün sesleri emecek biçimde yapılmış bir odayı ziyaretinden doğmuştu: Cage orada bile iki ses duymuştu, kendi sinir sistemini ve kan dolaşımını. Vardığı sonuç şuydu: Gerçek sessizlik yoktur, yalnızca bizim çıkarmayı amaçlamadığımız sesler vardır.

John CageKartı aç
DinginlikZihin

Müzik parçaları arasındaki sessizlik, bedeni müziğin kendisinden daha çok dinlendirebilir. 2006’da 24 kişiyle yapılan bir çalışmada hızlı müzik nabzı, tansiyonu ve solunumu artırdı; iki dakikalık arada ise üçü de düştü, hatta müzik başlamadan önce ölçülen düzeyin altına indi.

İtalya’daki Pavia Üniversitesi’nden hekim Luciano Bernardi, Cesare Porta ve Peter Sleight ile birlikte 12 aktif müzisyeni ve müzik eğitimi almamış, aynı yaştan 12 kişiyi inceledi. Her katılımcı rap, tekno, Hint ragası ve klasik müzik gibi altı farklı türü rastgele bir sırayla dinledi; parçaların arasına rastgele bir noktada iki dakikalık bir sessizlik kondu. Belirleyici olan tür değil tempoydu: Hızlı müzik ve basit ritimler bedeni en çok uyardı, yavaş ya da meditatif müzik ise sakinleştirdi. Müzisyenlerin solunumu tempoya ötekilerden daha yakından uydu. Araştırmacılar müzikle sessizliği art arda kullanmanın stresle başa çıkmaya yardımcı olabileceğini öne sürdü; ama küçük bir laboratuvar çalışması ancak bir başlangıçtır.

Bernardi study, 2006Kartı aç
MerakBilim

2025’te beş kişi, “olo” adı verilen ve doğadaki hiçbir renkte görülmeyen canlılıkta bir mavi-yeşil gördü. Berkeley’deki araştırmacılar bu rengi, retinadaki hücrelere tek tek lazer tutup yalnızca gözün “yeşil” koni hücrelerini uyararak elde etti. Doğal ışık bunu yapamaz.

Göz renkleri üç tür koni hücresiyle görür. Bunlar kısa, orta ve uzun dalga boylarına duyarlıdır ve kabaca mavi, yeşil ve kırmızı diye anılır. Duyarlılıkları birbiriyle örtüştüğü için doğadaki ışık orta dalga boyuna duyarlı “M” konilerini uyardığında komşu konileri de uyarır. California Üniversitesi Berkeley’den Ren Ng ve Austin Roorda’nın yönettiği ekip, her katılımcının retinasında küçük bir bölgedeki konileri tek tek haritaladı, gözün hareketini izledi ve yalnızca M konilerine minik lazer atımları gönderdi. Çalışma Nisan 2025’te Science Advances dergisinde yayımlandı. Renk adını 0-1-0 dizisinden alır: Yalnızca ortadaki koni türü uyarılmıştır. Bir ekranın gösterebileceği en yakın renk koyu bir turkuazdır, ama katılımcılar “olo”nun çok daha canlı olduğunu söyledi.

The ‘Oz’ experimentKartı aç
MerakBilim

Bilerek gülümsemek insanı biraz daha mutlu hissettirebilir. 2022’de 19 ülkede 4.000’e yakın kişiyle yapılan bir araştırmada, gülümser gibi yapan ya da gülümseyen bir yüzü taklit eden katılımcılar kendilerini biraz daha mutlu hissettiklerini söyledi. Dişlerin arasında kalem tutmak gibi dolaylı bir yöntemin sonucu ise net değildi.

Yüz ifadesinin duyguları etkileyebileceği fikrine “yüz geri bildirimi hipotezi” denir; kökleri Charles Darwin’e ve William James’e uzanır. 1988’deki ünlü bir deneyde Fritz Strack ve arkadaşları, katılımcılara kalemi ya dişlerinin ya da dudaklarının arasında tutturdu. Kalemi dişlerle tutmak yüzü gülümsemeye zorlar, dudaklarla tutmak ise gülümsemeyi engeller. Kalemi dişleriyle tutanlar karikatürleri daha komik buldu. 2016’da on yedi laboratuvar bu deneyi birebir tekrarladı ve hiçbir etki bulamadı. 138 çalışmayı bir araya getiren 2019 tarihli bir inceleme ise etkinin gerçek ama küçük olduğu ve çalışmadan çalışmaya değiştiği sonucuna vardı. 2022’deki Many Smiles çalışmasını Nicholas Coles yürüttü; çalışmayı hipotezi savunanlarla ona kuşkuyla bakanlar birlikte tasarladı. Sonuçlara göre bilerek gülümsemek mutluluk duygusunu hem artırabiliyor hem de başlatabiliyordu; kalem yönteminin sonucu ise yine belirsiz kaldı.

Ikigai DailyKartı aç
Sıradaki kartMark Twain, Halley Kuyruklu Yıldızı’nın Güneş’e en çok yaklaşmasından iki hafta sonra, 30 Kasım 1835’te doğdu. 1909’da kuyruklu yıldızla birlikte gideceğini söyledi. Kuyruklu yıldız yeniden Güneş’e en yakın noktasına vardıktan bir gün sonra, 21 Nisan 1910’da öldü.Devam et →