Grameen Bank, ekonomist Muhammad Yunus’un Bangladeş’te kurduğu bankadır. Sıradan bankaların geri çevirdiği yoksullara teminatsız, çok küçük krediler veren mikrokredinin dünyaya yayılmasına öncülük etti.

Nobel Prize

Kartın devamı

1974’teki Bangladeş kıtlığı sırasında Chittagong Üniversitesi’nde iktisat profesörü olan Yunus, yakınlardaki Jobra köyünde insanların çok küçük borçlar yüzünden tefecilerin elinde kaldığını gördü. 1976’da kendi cebinden, çoğu bambu tabure yapan 42 köylüye toplam 27 dolar borç verdi. Bu girişim 1983’te bir hükümet kararnamesiyle Grameen Bank’a dönüştü. Borçlular teminat göstermek yerine birbirine destek olan küçük gruplara katılır; üyelerin yaklaşık %97’si kadındır. Yunus ve banka 2006 Nobel Barış Ödülü’nü paylaştı. Sonraki araştırmalar daha temkinli: Farklı ülkelerde yapılan ve 2015’te birlikte yayımlanan altı randomize kontrollü çalışma, mikrokredinin ılımlı yararlar sağladığını ama yoksulluğu belirgin biçimde azaltmadığını buldu.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Nobel Prize

İlgili kaynak: Grameen Bank

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

AzimTarih

1956’da İspanya’nın Bask Bölgesi’nde kurulan Mondragon, dünyanın en büyük işçi kooperatifi gruplarından biridir; çalışanlarının birçoğu aynı zamanda şirketin ortağıdır.

Hikâye, İspanya İç Savaşı’nın yoksulluğundan henüz çıkamamış Mondragón kasabasına 1941’de gelen genç Katolik rahip José María Arizmendiarrieta ile başlar. Arizmendiarrieta 1943’te bir teknik okul açtı. 1956’da okulun eski öğrencilerinden beşi, parafin sobası üreten Ulgor adlı küçük bir atölyeyi kooperatif olarak kurdu. Grup bugün sanayi, perakende, finans ve eğitim alanlarında çalışıyor; 2024’te 70 binden fazla çalışanı vardı ve bunların yaklaşık 30 bini Bask Bölgesi’ndeydi. Kooperatiflerde her ortak çalışanın genel kurulda bir oyu vardır; yönetim kurulunu genel kurul seçer, kâr ve zarar ortaklar arasında paylaşılır. Yine de herkes ortak değildir: Özellikle yurt dışındaki şirketlerde çalışanların birçoğu sıradan ücretli personeldir.

MONDRAGON Corporation / International Cooperative AllianceKartı aç

AzimTarih

Harland Sanders, ilk Kentucky Fried Chicken bayisi 1952’de Utah’ta açıldığında altmışlı yaşlarının başındaydı. 65 yaşındayken, yeni açılan otoyol Kentucky’nin Corbin kasabasındaki yol kenarı lokantasının trafiğini alıp götürünce lokantayı sattı ve tarifini başka restoranlara satmak için yollara düştü.

Sanders, 1930’lardan beri Corbin’de işlek bir yolun kenarındaki lokanta ve motelinde yolculara kızarmış tavuk satıyordu. Hiçbir zaman subay olmadı: “Albay” unvanı, 1935’te Kentucky valisinin ona verdiği onursal bir unvandır. İlk bayisi, South Salt Lake’te büyük bir restoran işleten Pete Harman’dı; Kentucky Fried Chicken adını da Harman’ın tuttuğu bir tabela ressamı buldu. Bayiler, satılan her tavuk için Sanders’a dört sent ödüyordu. Lokanta kapandıktan sonra Sanders birikimleriyle ve ayda 105 dolarlık emekli aylığıyla geçinerek kasaba kasaba dolaştı. 1963’e gelindiğinde 600’ü aşkın KFC restoranı vardı. Ertesi yıl, 73 yaşındayken şirketi 2 milyon dolara sattı ve beyaz takım elbisesiyle markanın yüzü olmayı sürdürdü. Sanders’ın tam 1.009 kez reddedildiğine dair yaygın bir hikâye var; ama bu sayıyı doğrulayan güvenilir bir kayıt yok.

KFC and The New YorkerKartı aç

AzimTeknoloji

Toyota’nın otomobil fabrikalarında hata fark eden her işçi bir ipi çekerek yardım çağırabilir; sorun hemen giderilemezse bütün üretim hattı durur.

Bu fikir, Toyota’nın dokumacılıktan gelen köklerine dayanır. Sakichi Toyoda 1924’te, iplik koptuğu anda kendiliğinden duran otomatik bir dokuma tezgâhı yaptı; böylece kusurlu kumaş çıkmıyor, tek bir kişi birçok tezgâha birden bakabiliyordu. Oğlu Kiichiro 1930’larda ailenin tezgâh şirketini otomobil üretimine yöneltti; daha sonra Taiichi Ohno’nun önderliğindeki mühendisler bu ilkeyi Toyota Üretim Sistemi’nin temel taşlarından biri yaptı. Japoncada jidoka denen bu ilke, genellikle “insan dokunuşlu otomasyon” diye çevrilir. İşçilerin çektiği ipe andon denir; adını Japonların kâğıt fenerinden alır, çünkü ip çekilince bir uyarı panosu yanar. Mantık basittir: Bir hatayı hemen düzeltmek, onu bitmiş arabalarda bulmaktan çok daha ucuzdur.

ToyotaKartı aç

AzimZihin

Google en etkili ekiplerini inceleyince en güçlü etkenin psikolojik güvenlik olduğunu gördü: Bu ekiplerde kimse soru sormaktan, hatasını söylemekten ya da itiraz etmekten çekinmiyordu, çünkü bunun için cezalandırılmayacağını ya da küçük düşmeyeceğini biliyordu.

Project Aristotle adlı bu araştırma 2012’de başladı ve Google’ın kendi bünyesindeki 180’den fazla ekibi karşılaştırdı. Ekipte kimlerin olduğu, yani kıdem ya da kişilik gibi özellikler, üyelerin birlikte nasıl çalıştığından daha az önemliydi. Beş etken öne çıktı: psikolojik güvenlik, birbirine güvenebilmek, net bir yapı ve rol dağılımı, işin anlamlı gelmesi ve işin bir etki yarattığı duygusu. Psikolojik güvenlik bunların açık ara başındaydı. Kavramı 1999’da Harvard İşletme Okulu’ndan Amy Edmondson tanımlamıştı: Ekipte, örneğin bir hatayı itiraf etmek gibi kişisel riskler almanın güvenli olduğuna dair ortak inanç. Bulgular 2016’da New York Times Magazine’de çıkan bir yazıyla geniş kitlelere ulaştı; Google verilerini hakemli bir bilimsel çalışma olarak yayımlamadı.

Google re:WorkKartı aç

AzimTeknoloji

Standart yük konteyneri sayesinde eşya gemiden trene, trenden kamyona hiç boşaltılmadan geçer. Malcolm McLean’in 1956’da yaygınlaştırmaya başladığı bu sistem dünya ticaretini çok ucuzlattı.

Konteynerden önce yükler tek tek taşınırdı: Çuvalları, sandıkları ve fıçıları liman işçileri gemiye taşır, gemiler de limanda çoğu zaman günlerce beklerdi. Amerikalı kamyon taşımacısı Malcolm McLean, Nisan 1956’da tankerden dönüştürülen Ideal X gemisiyle 58 konteyneri Newark’tan Houston’a gönderdi. Kendi hesabına göre parça yükü gemiye yüklemenin tonu 5,86 dolara, konteynerle ise yaklaşık 16 sente mal oluyordu. 1960’ların sonunda uluslararası standartlar kutuların ölçülerini ve onları vinçlere, kamyonlara ve birbirine kilitleyen köşe bağlantılarını belirledi; böylece her liman her konteyneri taşıyabilir oldu. Limanlarda çok daha az işçiye ihtiyaç kaldı; birçok kent de eski limanlarından uzakta yeni konteyner terminalleri kurdu.

Smithsonian / National Inventors Hall of FameKartı aç

Sıradaki kartM-Pesa, 2007’de Kenya’da başlayan bir mobil para hizmetidir: Sıradan bir cep telefonuyla para gönderilir ve saklanır, nakit ise mahalle dükkânlarından çekilir.Devam et →