Avustralya’da yaşayan küçük bir ötücü kuş olan zebra ispinozunun erkekleri, şarkılarını bilerek doğmaz. Onu bir yetişkinden, çoğunlukla babalarından dinleyip haftalarca çalışarak öğrenir.

Current Biology / Duke University

Kartın devamı

Zebra ispinozu, sinirbilimde en çok incelenen kuşlardan biridir; çünkü şarkı öğrenme biçimi bir bebeğin konuşmayı öğrenmesine benzer. Genç erkek, bir yetişkinin, çoğunlukla da babasının şarkısını dinleyip ezberler. Kısa süre sonra “alt şarkı” denen alçak sesli, dağınık sesler çıkarmaya başlar; bu, bebeklerin agulamasına biraz benzer. Sonraki iki ay boyunca bu sesleri, ezberlediği örneğe uyana kadar düzeltir. Yaklaşık üç aylıkken şarkı oturur ve ömür boyu değişmez. Dişiler ötmez. Bu öğrenme çok düzenli ve kolayca kaydedilebildiği için Duke Üniversitesi’ndekiler gibi laboratuvarlar, beynin ses ve hareket dizilerini nasıl öğrendiğini bu kuşlar üzerinde araştırır.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Current Biology / Duke University

İlgili kaynak: Zebra ispinozu

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakZihin

İnsanın dikkat süresinin sekiz saniyeye inip bir Japon balığınınkinden bile kısaldığı iddiası, 2015 tarihli bir pazarlama raporundan yayıldı. Rapordaki rakamın dayandığı bir araştırma ise hiçbir zaman bulunamadı.

Rakam, Microsoft Kanada’nın reklam ekibinin 2015’te yayımladığı bir raporda geçiyordu. Rapor bu bilgiyi Statistic Brain adlı bir istatistik sitesine dayandırıyordu; site ise ardında izi sürülebilecek hiçbir araştırma göstermiyordu. BBC gazetecisi Simon Maybin 2017’de rakamın izini sürdü; ne insanın dikkat süresini sekiz saniye olarak ölçen bir araştırma bulabildi ne de Japon balıklarının dikkatinin yalnızca dokuz saniye sürdüğünü gösteren bir çalışma. Psikologlar dikkati tek bir sayıyla ifade etmez. Bir işe odaklanmak, yeni bir şeyi fark etmek ve bir bilgiyi akılda tutmak farklı yöntemlerle ölçülür; hepsi de yapılan işe, ortama ve konunun ne kadar ilgi çekici olduğuna göre büyük ölçüde değişir. Sıkıcı bir işte dikkat dakikalar içinde dağılabilir, sürükleyici bir işte saatlerce sürebilir.

Attention span mythKartı aç

DinginlikZihin

Kuş görmek ya da sesini duymak, saatlerce süren daha iyi bir ruh hâliyle ilişkili. 1.292 kişiyle akıllı telefon üzerinden yapılan 2022 tarihli bir çalışmada, o an kuş gördüğünü ya da duyduğunu bildirenler, saatler sonraki yoklamada da kendilerini daha iyi hissettiklerini söyledi.

Çalışmada, King’s College London’da geliştirilen Urban Mind uygulaması kullanıldı. Uygulama gün içinde birkaç kez katılımcılara o an ne gördüklerini, ne duyduklarını ve nasıl hissettiklerini soruyor. Soruyu o anda sormak, insanların ruh hâllerini sonradan hatırlarken yaptıkları yanılgıların önüne geçiyor. Nisan 2018 ile Ekim 2021 arasında 1.292 katılımcı bu sorulara toplam 26.856 kez cevap verdi. Kuşlarla karşılaşmanın iyi etkisi hem sağlıklı insanlarda hem de dünyada en yaygın ruhsal hastalık olan depresyon tanısı almış kişilerde görüldü. Ancak araştırmacılar bir deney yapmadı, yalnızca gözlem yaptı. Bu yüzden iyileşmenin kuşlardan kaynaklandığı kanıtlanmış değil; kuşların bulunduğu yerler başka açılardan da daha hoş olabilir.

Urban Mind studyKartı aç

MerakBilim

Bilerek gülümsemek insanı biraz daha mutlu hissettirebilir. 2022’de 19 ülkede 4.000’e yakın kişiyle yapılan bir araştırmada, gülümser gibi yapan ya da gülümseyen bir yüzü taklit eden katılımcılar kendilerini biraz daha mutlu hissettiklerini söyledi. Dişlerin arasında kalem tutmak gibi dolaylı bir yöntemin sonucu ise net değildi.

Yüz ifadesinin duyguları etkileyebileceği fikrine “yüz geri bildirimi hipotezi” denir; kökleri Charles Darwin’e ve William James’e uzanır. 1988’deki ünlü bir deneyde Fritz Strack ve arkadaşları, katılımcılara kalemi ya dişlerinin ya da dudaklarının arasında tutturdu. Kalemi dişlerle tutmak yüzü gülümsemeye zorlar, dudaklarla tutmak ise gülümsemeyi engeller. Kalemi dişleriyle tutanlar karikatürleri daha komik buldu. 2016’da on yedi laboratuvar bu deneyi birebir tekrarladı ve hiçbir etki bulamadı. 138 çalışmayı bir araya getiren 2019 tarihli bir inceleme ise etkinin gerçek ama küçük olduğu ve çalışmadan çalışmaya değiştiği sonucuna vardı. 2022’deki Many Smiles çalışmasını Nicholas Coles yürüttü; çalışmayı hipotezi savunanlarla ona kuşkuyla bakanlar birlikte tasarladı. Sonuçlara göre bilerek gülümsemek mutluluk duygusunu hem artırabiliyor hem de başlatabiliyordu; kalem yönteminin sonucu ise yine belirsiz kaldı.

Ikigai DailyKartı aç

MerakBilim

Bağırsaklarınızla beyniniz sinirler, hormonlar, bağışıklık sistemi ve bağırsaktaki mikroplar aracılığıyla haberleşir. Stresle sindirimin birbirini etkileyebilmesinin nedeni budur.

Bilim insanları bu bağlantıya bağırsak-beyin ekseni der. Bağırsağın, enterik sinir sistemi denen ve yaklaşık 500 milyon sinir hücresinden oluşan kendi ağı vardır. “İkinci beyin” diye de anılan bu ağ, sindirimi büyük ölçüde kendi başına yönetebilir. Bağırsak beyne asıl olarak vagus siniriyle bağlanır. Beyin sapından karın boşluğuna kadar uzanan bu uzun sinirin liflerinin çoğu, mesajları aşağıdan yukarıya, bağırsaktan beyne taşır. Serotonin denen haberci maddenin vücuttaki toplam miktarının yüzde 90’ından fazlası bağırsakta bulunur. Bağırsak bakterilerinin de payı vardır: 2004’te Japonya’da yapılan bir çalışmada, tamamen mikropsuz ortamda büyütülen fareler strese aşırı tepki verdi. Stres bağırsak hareketlerini hızlandırabilir ya da yavaşlatabilir; yaygın bir bağırsak rahatsızlığı olan huzursuz bağırsak sendromunu sık sık kötüleştirmesinin bir nedeni budur. Mikropların rolüne dair araştırmaların çoğu hayvanlarda yapıldı; insanlardaki kanıtlar henüz sınırlı.

Ikigai DailyKartı aç

MerakBilim

Plasebo, şeker hapı gibi, içinde hiçbir etkin madde bulunmayan göstermelik bir tedavidir. Ağrı araştırmalarında plasebolar, kişilerin hissettiği ağrıyı azaltabiliyor, hatta beyinde ağrıyı işleyen bölgelerin etkinliğini düşürebiliyor.

Plasebo sözcüğü Latincede “memnun edeceğim” demektir. Etkinin bedende gerçek bir karşılığı olduğuna dair ilk ipuçlarından biri 1978’de ortaya çıktı. Jon Levine ve arkadaşları, yirmilik dişi çekilmiş hastalara plasebo ve nalokson verdi. Nalokson, vücudun kendi ürettiği ağrı kesici maddeler olan endorfinlerin etkisini engelleyen bir ilaçtır. Plaseboya yanıt veren hastalarda nalokson ağrıyı artırdı; bu da plasebonun sağladığı rahatlamanın endorfinlerden kaynaklandığını düşündürdü. 2004’te Tor Wager ve arkadaşları beyin taramalarıyla şunu gösterdi: Ağrı kesici diye plasebo verilen kişilerde, canlarını yakan bir uyarı sırasında beynin ağrıyı işleyen bölgeleri daha az etkinleşiyordu. Beklenti ters yönde de işler: Latincede “zarar vereceğim” anlamına gelen nosebo etkisinde, zarar görmeyi beklemek belirtileri ağırlaştırır. Bütün bunlar ağrının hayal ürünü olduğu ya da plasebonun etkili bir tedavinin yerini tutabileceği anlamına gelmez.

Ikigai DailyKartı aç

Sıradaki kartTelefonla okuttuğumuz siyah beyaz kare, yani QR kod, 1994’te Japonya’da fabrikalardaki otomobil parçalarını izlemek için icat edildi.Devam et →

Avustralya’da yaşayan küçük bir ötücü kuş olan zebra ispinozunun erkekleri, şarkılarını bilerek doğmaz. Onu bir yetişkinden, çoğunlukla babalarından dinleyip haftalarca çalışarak öğrenir.

Kartın devamı

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Buradan devam edebilirsiniz.

İnsanın dikkat süresinin sekiz saniyeye inip bir Japon balığınınkinden bile kısaldığı iddiası, 2015 tarihli bir pazarlama raporundan yayıldı. Rapordaki rakamın dayandığı bir araştırma ise hiçbir zaman bulunamadı.

Bağırsaklarınızla beyniniz sinirler, hormonlar, bağışıklık sistemi ve bağırsaktaki mikroplar aracılığıyla haberleşir. Stresle sindirimin birbirini etkileyebilmesinin nedeni budur.

Plasebo, şeker hapı gibi, içinde hiçbir etkin madde bulunmayan göstermelik bir tedavidir. Ağrı araştırmalarında plasebolar, kişilerin hissettiği ağrıyı azaltabiliyor, hatta beyinde ağrıyı işleyen bölgelerin etkinliğini düşürebiliyor.