Ikigai Daily
Menü
MerakBakış

Spekülatif kurgu; bilimkurgu, fantastik edebiyat ve hayali dünyalarda geçen öteki anlatıların ortak adıdır. Bu dünyaları iktidar, teknoloji, doğa ve özgürlük üzerine gerçek soruları sınamak için kullanır.

Spekülatif edebiyat

EdebiyatFelsefe

Kartın devamı

Terimi 1947’de bilimkurgu için daha geniş bir ad olarak Robert A. Heinlein yaygınlaştırdı; sonraki yazarlar fantastik edebiyatı ve “ya öyle olsaydı?” diye soran her öyküyü de bu çatının altına aldı. Mary Shelley’nin Frankenstein’ı (1818) çoğu zaman türün ilk modern örneği sayılır. Ursula K. Le Guin, Karanlığın Sol Eli’nde (1969) insanların sabit bir cinsiyeti olmadığı bir gezegen kurar ve sabit cinsiyet rolleri olmayan bir toplumun nasıl işleyeceğini sorar. Octavia Butler’ın Kindred’ı (1979), 1970’lerin Kaliforniya’sında yaşayan Siyahi bir kadını Maryland’deki bir köle plantasyonuna geri gönderir; Parable of the Sower (1993) ise iklim krizinin sarstığı, dağılmakta olan 2020’ler Amerika’sında genç bir kadını izler. Bu kitapların hepsinde asıl söz, hayali dünyanın kurallarıyla söylenir.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Spekülatif edebiyat

İlgili kaynak: Spekülatif kurgu
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

DinginlikEdebiyat

İlham her neyse, hiç bitmeyen bir “bilmiyorum”dan doğar.

Polonyalı şair Wisława Szymborska (1923–2012), 1996’da Nobel Edebiyat Ödülü’nü aldı ve Nobel konuşmasına “Şair ve Dünya” adını verdi. Konuşmasında ilhamın yalnızca şairlere ait olmadığını söyledi: Doktora, öğretmene, bahçıvana, işinde yeni sorular bulmayı sürdüren herkese gelir. Karşılarına ise her şeyi zaten bildiğinden emin olanları, soru sormayı bırakan diktatörleri, fanatikleri ve demagogları koydu. Szymborska, Polonya’nın Nazi işgalini ve onlarca yıllık komünist yönetimini yaşamıştı.

Wisława Szymborska, Nobel Lecture (1996)Kartı aç
DinginlikEdebiyat

Yara, ışığın içine girdiği yerdir.

Bu cümle, Amerikalı şair Coleman Barks’ın dizelerinden kısaltılmıştır. Barks’ın serbest uyarlamaları Mevlânâ’yı İngilizcede çok satan bir şair yaptı; Barks Farsça bilmiyordu, akademik çevirileri kendi diliyle yeniden yazıyordu. 1990 tarihli “Çocukluk Arkadaşları” şiirinde okura “sargılı yere” bakmayı sürdürmesini söyler: Işık oradan girer. Şiirin kaynağı Mevlânâ’nın Mesnevi’sidir. Mevlânâ 13. yüzyılda Konya’da yaşamış bir şair ve mutasavvıftı; eserlerini Farsça yazdı. Mesnevi’de yaralıya, manevi bir rehberin yarasına sürdüğü merhemden yüz çevirmemesini öğütler: İyileşme o merhemin ışığından gelir, insanın kendisinden değil.

Attributed to Rumi; exact English sentence not matched to a standard textKartı aç
DinginlikEdebiyat

Gülü seven dikenine katlanır.

Türk Dil Kurumu sözlüğü bu atasözünü şöyle açıklar: İnsan, sevdiği kimse ya da sevdiği iş yüzünden gelecek sıkıntılara katlanır. Gül ile diken, Türk ve Fars şiirinin eski bir ikilisidir. Divan şiirinde bülbül güle âşıktır; diken ise çoğu zaman aşkın acısını simgeler. İngilizcedeki “No rose without a thorn” sözünün Türkçesi de vardır: “Dikensiz gül olmaz.” Ama o söz yalnızca her güzel şeyin sıkıntılı bir yanı olduğunu söyler; “Gülü seven dikenine katlanır” ise seven insanın bu sıkıntıyı göze aldığını anlatır.

Türk atasözüKartı aç
DinginlikEdebiyat

Her dinde aşk vardır ama aşkın dini yoktur.

Bu cümle Mevlânâ’nın eserlerinde bulunamamıştır, ama Mesnevi’deki ünlü “Musa ile Çoban” hikâyesini akla getirir. Mesnevi, Mevlânâ’nın Konya’da yazdırdığı uzun Farsça şiirdir. Hikâyede Musa, bir çobanın Allah’a kendi sade diliyle yakardığını duyar: Çoban, Allah’ın çarığını dikmek, saçını taramak, ona süt getirmek ister. Musa çobanı azarlar; Allah ise Musa’ya sitem eder: Sen kullarımı bana yaklaştırmaya mı geldin, benden uzaklaştırmaya mı? Allah’ın sözleri arasında şu dize de geçer: “Aşk dini bütün dinlerden ayrıdır.” Mevlânâ 1273’te öldüğünde, Konya’da onu uğurlayanların arasında Hristiyanlar ve Yahudiler de vardı.

Rumi (popular attribution)Kartı aç
DinginlikEdebiyat

Göğün sırrını çözeceğim diye ömrünü harcama. Gidip de cevabı getiren olmadı. Otur, soluklan, bu anın tadını çıkar.

Bu dizeler, Ömer Hayyam’ın rubailerinden esinlenerek yazılmış çağdaş bir şiirdir; Hayyam’dan çeviri değildir. Hayyam (1048-1131), Nişabur’da yaşamış İranlı bir matematikçi ve gökbilimciydi. Celali takvimini hazırlayan ekibin başındaydı; bugün İran’da kullanılan takvim bu takvime dayanır. Rubai denen dört dizelik şiirler ona ölümünden sonra mal edildi; bunların ne kadarının gerçekten Hayyam’a ait olduğu hâlâ tartışılıyor. Bu şiir, Edward FitzGerald’ın ünlü İngilizce çevirisindeki bir dörtlüğü çağrıştırır: Karanlığın kapısından geçip giden onca insandan biri bile dönüp de bize o yolu anlatmadı.

Modern verse after the Rubáiyát of Omar KhayyamKartı aç
Sıradaki kartBakım etiği, herkesin çocukken, hastayken ve yaşlanınca başkalarına muhtaç olduğu gerçeğinden yola çıkan bir ahlak felsefesi yaklaşımıdır. Bakım verenlere ve bakıma muhtaç olanlara neler borçlu olduğumuzu sorar.Devam et →