Bakım etiği, herkesin çocukken, hastayken ve yaşlanınca başkalarına muhtaç olduğu gerçeğinden yola çıkan bir ahlak felsefesi yaklaşımıdır. Bakım verenlere ve bakıma muhtaç olanlara neler borçlu olduğumuzu sorar.

Care ethics

Kartın devamı

Bakım etiğinin kurucusu genellikle Amerikalı psikolog Carol Gilligan sayılır. Gilligan, 1982’de yayımlanan In a Different Voice (“Farklı Bir Ses”) kitabında hocası Lawrence Kohlberg’e itiraz etti. Kohlberg’in erkek çocuklarla yapılan görüşmelere dayanan ahlaki gelişim ölçeği, kurallar ve haklar üzerinden düşünmeyi ilişkiler ve sorumluluk üzerinden düşünmekten daha üstün sayıyor, bu yüzden kadınları ahlaken daha az olgun gösterme eğilimi taşıyordu. Filozof Nel Noddings, 1984 tarihli Caring kitabında fikri geliştirdi: Yardıma ihtiyacı olan belirli bir insana karşılık vermek, bir kuralı uygulamaktan daha aşağı değil, ciddi bir ahlaki davranıştır. Bu yaklaşım hemşirelik, sosyal hizmet ve engelli hakları gibi, bakım emeğinin çoğunun karşılıksız ya da düşük ücretle yapıldığı alanlarda düşünme biçimini etkiledi.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Care ethics

İlgili kaynak: Bakım etiği

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

AzimFelsefe

İktisatçı Amartya Sen’in geliştirdiği kabiliyet (yapabilirlik) yaklaşımı, insanların ne kadar iyi yaşadığını yalnızca paralarına ya da kaynaklarına bakarak değil, gerçekte neler yapabildiklerine ve nasıl bir hayat sürebildiklerine bakarak ölçer.

Aynı gelir; sağlığa, güvenliğe, eğitime, engelliliğe, cinsiyete, ulaşıma ve toplumsal özgürlüklere göre çok farklı hayatlar anlamına gelebilir: Tekerlekli sandalye kullanan biri, aynı şehirde dolaşabilmek için başkalarından daha fazla kaynağa ihtiyaç duyar. Sen bu fikri 1979’da “Neyin Eşitliği?” başlıklı bir konferansta ortaya koydu ve 1980’ler boyunca geliştirdi. Felsefeci Martha Nussbaum 2000’de yaklaşımı genişletti ve her devletin güvence altına alması gerektiğini savunduğu on temel kabiliyetten oluşan bir liste hazırladı; sağlık, oyun ve siyasi kararlarda söz sahibi olmak bunlardan bazılarıdır. Yaklaşım, 1990’da iktisatçı Mahbub ul Haq’ın Sen’le birlikte geliştirdiği Birleşmiş Milletler İnsani Gelişme Endeksi’ne de yön verdi; bu endeks ülkeleri gelirin yanında sağlık ve eğitime göre de sıralar.

Amartya Sen / Martha NussbaumKartı aç

AzimZihin

Bir iş seni tam kaldırabileceğin kadar zorladığında, kendini ona öyle kaptırırsın ki zaman adeta kaybolur. Psikolojide buna akış denir.

Macar asıllı Amerikalı psikolog Mihaly Csikszentmihalyi bu fikri ressamlarla, satranç oyuncularıyla, kaya tırmanıcılarıyla ve cerrahlarla yaptığı görüşmelerden geliştirdi; hepsi şaşırtıcı ölçüde benzer bir kendini işe bütünüyle verme hâli anlatıyordu. Bunu gündelik hayatta da incelemek için deneyim örneklemesi adlı bir yönteme öncülük etti: Katılımcılar yanlarında, gün içinde rastgele anlarda öten çağrı cihazları taşıdı ve cihaz her öttüğünde o an ne yaptıklarını, kendilerini işe ne kadar kaptırdıklarını not etti. Modelin tamamını 1990’da yayımlanan Flow (Akış) kitabında anlattı. Akış, işin zorluğu becerine denk düştüğünde, hedefin açık olduğunda ve nasıl gittiğini anında görebildiğinde daha kolay gelir. Zorluk çok azsa sıkılırsın, çok fazlaysa kaygılanırsın.

Mihaly CsikszentmihalyiKartı aç

DinginlikZihin

Kendinize “ben” yerine adınızla ya da “sen” diye seslenmek, stres altında daha sakin kalmanıza yardım edebilir. Deneylerde konuşma yapmadan önce böyle iç konuşma yapan kişiler daha az kaygılandı, daha iyi konuştu ve sonrasında olanları daha az kafalarında evirip çevirdi.

Michigan Üniversitesi’nden psikolog Ethan Kross ve ekibi, katılımcılardan yalnızca beş dakikada bir konuşma hazırlamalarını istedi. Bir gruba heyecanlarını “ben” diyerek, diğerine kendi adlarını ya da “sen”i kullanarak yatıştırmaları söylendi. İkinci grup daha az kaygı ve utanç duyduğunu söyledi, jüri onların konuşmalarını daha başarılı buldu; sonrasında da ruminasyona, yani olup biteni kafada tekrar tekrar döndürmeye daha az zaman harcadılar. Kross’a göre insan kendine bir arkadaşına seslenir gibi seslendiğinde arada küçük bir mesafe oluşur ve sorunu daha net görür. Etkiler küçüktür: Bu yöntem kaygıya çare değil, stresle başa çıkmak için kullanışlı küçük bir araçtır.

Psikoloji araştırmalarıKartı aç

DinginlikFelsefe

Filozof John Searle 1980’de, bir odada Çince soruları bir kural kitabına bakarak cevaplayan ama tek kelime Çince bilmeyen birini hayal etti. Dışarıdaki Çince konuşanlar, cevaplara bakıp odadakinin dili bildiğine inanır. Searle’ün “Çin Odası” düşünce deneyi, sembolleri doğru kullanmanın anlamak için yeterli olup olmadığını sorar. Searle’e göre yeterli değildir.

John Searle (1932–2025), Berkeley’deki Kaliforniya Üniversitesi’nde ders veren Amerikalı bir filozoftu. Bu düşünce deneyini, doğru programı çalıştıran bir bilgisayarın gerçekten zihin sahibi olacağını söyleyen “güçlü yapay zekâ” görüşüne karşı ortaya attı. En bilinen itiraza göre odadaki kişi anlamasa da kişi, kurallar ve odadan oluşan sistemin bütünü anlıyordur. Searle’ün cevabı şuydu: Kişi bütün kuralları ezberleyip her şeyi kafasında yapsa bile yine tek kelime Çince anlamış olmaz.

John SearleKartı aç

DinginlikFelsefe

Filozof Derek Parfit, Reasons and Persons (Nedenler ve Kişiler, 1984) adlı kitabında bir makine düşünür: Dünya’daki bedenini tarıyor, yok ediyor ve Mars’ta başka maddeden yeniden kuruyor. Orada uyanan kişi senin anılarına ve planlarına sahip. Mars’ta uyanan sen misin, yoksa ilk bedenle birlikte yeri doldurulamayacak bir şey mi yok oldu?

Derek Parfit (1942–2017), Oxford’da çalışmış İngiliz bir filozoftu. Reasons and Persons, kişisel kimlik üzerine yazılmış en etkili çağdaş kitaplardan biridir. Parfit’e göre önemli olan, yolcunun “gerçekten” aynı kişi olup olmadığına evet ya da hayır diye verilecek kesin bir cevap değil, psikolojik sürekliliktir: anıların, niyetlerin ve karakterin zaman içinde birbirine bağlanarak sürmesi. Örnek, “O hâlâ ben miyim?” sorusunu “Yaşamayı sürdürürken asıl neyi önemsiyorum?” sorusundan ayırmamızı ister.

Derek ParfitKartı aç

Sıradaki kartBir çivi yüzünden nal, bir nal yüzünden at kaybedildi.Devam et →