Kells Kitabı, yaklaşık MS 800’de hazırlanmış, dört İncil’in Latince bir kopyasıdır. Sayfaları, özenle hazırlanmış mürekkep ve boyalarla yapılmış sık, renkli süslemelerle doludur.

Medieval manuscripts (Book of Kells)

Kartın devamı

Kitabı, Aziz Columba’nın kurduğu manastır topluluğunun keşişleri yaptı. Çalışmaya büyük olasılıkla İskoçya açıklarındaki Iona adasında başlandı; Viking akınları keşişleri İrlanda’daki Kells’e göçe zorlayınca iş orada sürdü. Günümüze ulaşan 340 yaprak, yani 680 sayfa, 1661’de Dublin’deki Trinity College’a bağışlandı. Kitap 1953’ten bu yana dört ayrı cilttir; bunlardan biri her zaman sergidedir ve açık duran sayfa 12 haftada bir değiştirilir. Boyalar üzerine yapılan incelemelerde kırmızı ve sarı aşı boyası, bakırdan elde edilen bir yeşil, mavi için çivit otu, mor için de bir liken boyası bulundu. Eskiden kullanıldığı sanılan lapis lazuli de altın da yoktur; çivit otu ve liken, kitabın bugünkü İskoçya’da yapıldığını düşündürüyor.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Medieval manuscripts (Book of Kells)

İlgili kaynak: Kells Kitabı

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

DinginlikTarih

“Kalem kılıçtan güçlüdür” sözünü, İngiliz yazar Edward Bulwer-Lytton 1839’da yazdığı Richelieu oyunu için buldu; oyunda bu sözü Fransız kardinal söyler. Sözcüklerin silahtan güçlü olduğu düşüncesi çok daha eskidir, ama onu bu kalıba döken ilk kişi Bulwer-Lytton’dır ve söz birkaç yıl içinde dilden dile dolaşmaya başladı.

Bulwer-Lytton’ın Richelieu ya da Komplo adlı oyunu, 7 Mart 1839’da Londra’daki Covent Garden Tiyatrosu’nda sahnelendi. Fransa Kralı XIII. Louis’nin başbakanı Kardinal Richelieu’yü dönemin ünlü oyuncusu William Charles Macready canlandırıyordu. İkinci perdede kardinal, gerçekten büyük insanların yönetiminde kalemin kılıçtan güçlü olduğunu söyler: Usta bir elde kalem imparatorları bile durdurabilir, bir devlet kılıca hiç başvurmadan kurtarılabilir. Benzer düşünceyi çok daha önce dile getirenler de olmuştu. Asurlu bilge Ahikar’ın öğütleri de aynı şeyi söyler: Bu öğütlerin MÖ 500 dolaylarından kalma bir kopyasında “Söz kılıçtan güçlüdür” yazar. Shakespeare’in Hamlet’inde de kılıç kuşanan pek çok kişinin kaz tüyü kalemlerden korktuğu söylenir. Türkçede bu söz “Kalem kılıçtan keskindir” biçimiyle de bilinir. Bulwer-Lytton (1803-1873), halk yığınlarını küçümseyen “the great unwashed” (yıkanmamış kalabalık) deyimini ve “Karanlık ve fırtınalı bir geceydi” diye başlayan ünlü roman girişini de İngilizceye kazandırdı.

Edward Bulwer-Lytton, Richelieu (1839)Kartı aç

MerakDil

Türkçede yurt, vatan ya da öğrenci yurdu gibi barınılan yer demektir. İngilizce aynı sözcüğü Rusça üzerinden alıp Orta Asya göçebelerinin yuvarlak keçe çadırına ad olarak verdi.

Eski Türkçede yurt; konut, konaklama yeri ya da bir boyun sürüleriyle dolaştığı toprak, yani çadırların kurulduğu, hayvanların otladığı yer demekti. Bugünkü Türkçe sözcüğün “ev, vatan” yanını korudu: “yurt dışı” ve “yurttaş” gibi sözcükler bu anlamdan gelir. Bozkır göçebeleriyle karşılaşan Ruslar ise yurta sözcüğünü doğrudan çadırın kendisi için kullandı; İngilizce de sözcüğü 18. yüzyılın sonlarında Rusçadan aldı. Bu çadırlarda hâlâ yaşayan Türk halkları ise onlara başka adlar verir: Kazaklar kiyiz üy (keçe ev), Kırgızlar boz üy (boz ev) der.

EtimolojiKartı aç

MerakTarih

Griot, Batı Afrika’da hem hikâye anlatıcısı hem müzisyen olan, toplumunun tarihini de ezberinde taşıyan kişidir.

Manding dillerinde griota jeli ya da jali, Volofçada ise gewel denir. Bu gelenek, 13. yüzyılda Sundiata Keita’nın kurduğu Mali İmparatorluğu’na bağlanır: Sundiata Destanı’nda griot Balla Fasséké genç krala danışmanlık eder. Soyunu ona dayandıran Kouyaté griot ailesi bugün de sahneye çıkar. Bu görev genellikle griot aileleri içinde kuşaktan kuşağa geçer. Bir griot soy kütüklerini, tarihleri ve övgü şarkılarını ezberler; bunları çoğu zaman 21 telli bir arp-lavta olan kora, ahşap bir ksilofon olan balafon ya da küçük bir lavta olan ngoni eşliğinde seslendirir. Griotlar hükümdarlara danışmanlık etmiş, anlaşmazlıklarda arabuluculuk yapmış, kimin kimle akraba olduğunu bilen toplumsal hafıza olmuştur.

The Metropolitan Museum of ArtKartı aç

MerakEdebiyat

Fransız yazar Georges Perec’in La Disparition (1969) adlı romanında e harfi bir kez bile geçmez; bu bilinçli bir tercihtir. Roman, Raymond Queneau ile François Le Lionnais’nin 1960’ta kurduğu Oulipo’dan çıktı: Kendilerine böyle yazma kuralları koyan yazar ve matematikçilerden oluşan bir topluluk.

Belirli bir harf kullanılmadan yazılan metne lipogram denir. Fransızcada en sık kullanılan harf e’dir; tanımlıklarda, fiil eklerinde ve sayısız gündelik sözcükte geçer. Bu yüzden onsuz yazmak tek bir kurnazlıkla değil, cümleleri sürekli yeniden kurarak mümkün olur. Romanın adı “Kayboluş” anlamına gelir; olay örgüsü de kaybolan bir şeyin çevresinde döner. Oulipo, Fransızca Ouvroir de littérature potentielle, yani “potansiyel edebiyat atölyesi” adının kısaltmasıdır; üyeleri matematiksel ve dilsel kurallarla yazıyı alışkanlığın götürmeyeceği yerlere zorlamak istiyordu. Gilbert Adair’in 1994’te yayımlanan İngilizce çevirisi A Void’de de e harfi geçmez. Başka çevirmenler kendi dillerinde kaçınması en zor harfi seçti: İspanyolca çeviride a, Rusça çeviride о harfi hiç yoktur.

OulipoKartı aç

MerakSanat

Ultramarin, Orta Çağ ve Rönesans ressamlarının kullandığı en derin maviydi. Afganistan’ın ücra bir vadisinde çıkarılan lapis lazuli taşı öğütülerek yapılırdı ve kimi zaman altın kadar pahalıya gelirdi.

Taş neredeyse tamamen Afganistan’ın kuzeydoğusundaki Sar-i-Sang madenlerinden çıkar, uzun ticaret yollarından geçerek Avrupa’ya ulaşırdı. Adı da buradan gelir: Latince ultramarinus “denizin ötesinden” demektir. Taşı boyaya dönüştürmek de zahmetliydi; lapis lazuli yalnızca öğütüldüğünde soluk, grimsi bir mavi verir. Rönesans’ta resim ısmarlayan varlıklı kişiler, ressamın ne kadar ultramarin kullanacağını çoğu zaman sözleşmeye yazdırırdı; ressamlar da bu boyayı Meryem Ana’nın giysisi gibi en önemli ayrıntılara saklardı. 1824’te bir Fransız kurumu, yapay ultramarin üretene 6.000 frank ödül vaat etti. Jean-Baptiste Guimet 1826’da bir yöntem geliştirdi, Alman kimyager Christian Gmelin de kendi yöntemini 1828’de yayımladı. Ucuz sentetik ultramarin kısa sürede ressam boyalarında doğal taşın yerini aldı.

Sanat tarihi (ultramarine / lapis lazuli)Kartı aç

Sıradaki kartÖzgürlük Heykeli 1886’da açıldığında yeni bakırın parlak kızıl kahverengisindeydi. Bugünkü ünlü yeşil rengi, bakır hava ve nemle tepkimeye girdikçe yaklaşık otuz yılda oluşan ince bir tabakadan, yani patinadan gelir.Devam et →