Saint Helena Adası’nda yaşayan dev kaplumbağa Jonathan yaklaşık 1832’de yumurtadan çıktı ve bilinen, yaşayan en yaşlı kara hayvanı sayılıyor. Telefon icat edildiğinde çoktan yetişkindi; bugün hâlâ valinin konağının bahçesinde yaşıyor.

Saint Helena

Kartın devamı

Seyşeller dev kaplumbağası türünden Jonathan, 1882’de Saint Helena’ya armağan olarak getirildi ve o sırada çoktan tam boyuna ulaşmıştı. 1886’da çekilmiş bir fotoğrafta da yetişkin görünüyor; yumurtadan çıkışının yaklaşık 1832 olarak hesaplanması buna dayanıyor. Bu da onu bir insanın çekilmiş ilk fotoğrafından da, Darwin’in Türlerin Kökeni’nden de yaşlı kılıyor. Adaya geldiğinden beri otuzdan fazla vali ve yedi İngiliz hükümdarı gördü. Artık görmüyor, koku da alamıyor; elle besleniyor. Nisan 2026’da sahte bir sosyal medya hesabı öldüğünü duyurunca Saint Helena hükûmeti, Jonathan’ın yaşadığını açıklamak zorunda kaldı. Saint Helena’nın 5 penilik madeni parasının arka yüzünde onun resmi var.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Guinness Dünya Rekorları

İlgili kaynak: Jonathan (kaplumbağa)

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakBilim

ABD’nin batısında yetişen bazı bristlecone çamları 4.800 yaşından büyüktür; yani Mısır’daki Keops Piramidi’nden bile yaşlıdırlar.

Bilinen en yaşlı canlı örnek, Methuselah lakaplı ağaçtır ve Doğu Kaliforniya’daki White Mountains’ta yetişir. Yıllık halkaları sayıldığında 4.850 yaşından büyük olduğu anlaşılmıştır; zarar görmesin diye tam yeri gizli tutulur. Keops Piramidi MÖ 2560 dolaylarında yapıldı, yani Methuselah filizlendikten birkaç yüzyıl sonra. Bristlecone çamları, kireçtaşına benzeyen dolomit kayasının ince ve kuru toprağında, başka bitkilerin pek yaşayamadığı yerlerde son derece yavaş büyür; bu da onları rekabetten ve yangından korur. Yoğun ve reçineli odunları böceklere, mantarlara ve çürümeye direnir; ölen ağaçlar bile binlerce yıl ayakta kalabilir. 1964’te Nevada’da bir araştırmacı, sonradan Prometheus adı verilen bir ağacı kesti ve en az 4.862 halka saydı; bu ağaç o güne kadar bilinen en yaşlı ağaç çıktı.

Ikigai DailyKartı aç

MerakTarih

Amazon kara toprağı ya da terra preta, insan eliyle oluşmuş, alışılmadık derecede verimli, kapkara bir topraktır. Yerli yerleşimlerinin çevresinde kuşaklar boyunca biriken odun kömürü, çanak çömlek kırıkları, kemikler ve yemek artıkları, yağmur ormanının yoksul toprağını zenginleştirdi.

Terra preta, Portekizcede “kara toprak” demektir. Bu topraklar yaklaşık MÖ 450 ile MS 950 arasında Amazon Havzası’nın pek çok yerinde oluştu; koyu katman yer yer bir iki metre derinliğe iner. Yağmur ormanının sıradan toprağı yoksuldur, çünkü şiddetli yağmurlar besinleri yıkayıp götürür. Odun kömürü ise neredeyse hiç çözünmez; besini ve suyu yüzyıllarca toprakta tutar. Yöredeki çiftçiler bu toprağı bugün de kullanıyor. Terra preta, arkeologların Amazon’a bakışını da değiştirdi: Burası el değmemiş bir vahşi doğa değil, kalabalık ve yerleşik toplulukların biçimlendirdiği bir yerdi. Bilim insanları bugün aynı yöntemi, tarım atıklarından yapılıp yoksul topraklara karıştırılan “biyokömür”le taklit etmeye çalışıyor.

MIT / Amazonian dark earth researchKartı aç

MerakBilim

Ağaç halkaları, bir ahşabın hangi yıl büyüdüğünü gösterebilir. Dendrokronoloji denen bu bilim, yaşayan ağaçlardaki, eski kirişlerdeki ve toprak altından çıkan ahşaptaki halka desenlerini eşleştirerek geçmişteki iklimi, kuraklıkları ve yangınları ortaya çıkarır, eski yapıların yaşını belirler.

Ağaç her yıl bir halka ekler: İyi yıllarda geniş, kurak ya da soğuk yıllarda dar. Böylece art arda gelen halkalar barkoda benzeyen bir desen oluşturur. Bu desenler yaşayan ağaçlardan eski kerestelere doğru üst üste bindirilerek uzun takvimler kurulur; Orta Avrupa’da meşe ve çamdan oluşan kesintisiz bir kayıt 12.460 yıl geriye uzanır. Yöntemin kurucusu, 1900’lerin başında çalışmaya başlayan Amerikalı gökbilimci A. E. Douglass’tır. Douglass, güneş lekesi döngülerinin iklimi etkilediğini ağaç halkalarında görmeyi umuyordu; bu bağlantı kanıtlanamadı, ama tarihleme yöntemi tuttu. 1929’da ağaç halkası takvimi, Amerika’nın güneybatısındaki eski Pueblo yerleşimlerine kesin tarihler verdi. Douglass daha sonra Arizona Üniversitesi’nde Ağaç Halkası Araştırma Laboratuvarı’nı kurdu.

University of Arizona Laboratory of Tree-Ring Research / National Park ServiceKartı aç

MerakTarih

Kanada’nın Nova Scotia eyaleti, 1917’deki Halifax Patlaması’nın ardından gördüğü yardıma teşekkür olarak her yıl Boston’a bir Noel ağacı gönderir. O yıl 6 Aralık’ta Halifax limanında bir cephane gemisi patlamış, Boston daha o gece doktor, hemşire ve malzeme yüklü bir yardım treni yola çıkarmıştı.

Savaş için patlayıcı yüklü Fransız yük gemisi Mont-Blanc, limanın dar boğazında Norveç gemisi Imo ile çarpıştı ve alev aldı. Gemi patladığında bu, insan eliyle yol açılmış en büyük patlamaydı ve ilk atom bombalarına kadar da öyle kaldı. Yaklaşık 2.000 kişi öldü, 9.000 kadar kişi yaralandı ve 12.000’i aşkın bina yıkıldı ya da ağır hasar gördü. Ertesi gün bastıran tipi Boston treninin yolunu uzattı, ama tren sağlık ekipleri ve malzemeyle ulaştı. Halifax 1918’de teşekkür için bir ağaç gönderdi; Nova Scotia 1971’de bu hediyeyi yeniden başlattı ve her yıl sürdürülen bir geleneğe dönüştürdü. Genellikle uzun bir ladin ya da köknar olan ağaç, Boston Common parkında kentin resmî Noel ağacı olur.

TarihKartı aç

MerakDoğa

Akita cinsi köpek Hachikō, sahibini her akşam Tokyo’daki Shibuya İstasyonu’nda karşılardı. Profesör 1925’te işteyken aniden ölünce Hachikō, yaklaşık on yıl boyunca neredeyse her gün aynı saatte istasyona gelip onu bekledi.

Sahibi Hidesaburō Ueno, Tokyo İmparatorluk Üniversitesi’nde ziraat hocasıydı. Mayıs 1925’te, sık anlatıldığı gibi ders verirken değil, bir meslektaşının odasındayken aniden öldü. Hachikō bir süre farklı evlerde kaldı ama hep Shibuya’ya döndü. İstasyondan geçenlerin çoğu onu sokak köpeği sanıyordu; Asahi Shimbun gazetesi 1932’de hikâyesini yazınca Japonya’nın sadakat simgesi oldu. 1934’te istasyonda, Hachikō’nun da bulunduğu bir törenle bronz heykeli açıldı. Hachikō Mart 1935’te öldü. İlk heykel İkinci Dünya Savaşı’nda metali için eritildi; 1948’de yerine konan yenisi bugün de Tokyo’nun en bilinen buluşma noktalarından biri.