Nisan 1970’te Apollo 13’te, Dünya’dan 300.000 km’den fazla uzakta bir oksijen tankı patladı ve üç astronot iki kişilik ay modülüne sığınmak zorunda kaldı. Yerdeki mühendisler, komuta modülünün kare hava filtrelerini ay modülünün yuvarlak yuvalarına uydurmanın yolunu yalnızca araçta bulunan malzemelerle bulmak zorundaydı.

NASA

Kartın devamı

Üç kişinin iki kişilik bir araçta nefes alması karbondioksiti tehlikeli düzeylere doğru tırmandırıyordu; ay modülünde bu gazı tutan lityum hidroksit kutuları da yetmiyordu. Ed Smylie’nin yönettiği mühendisler, araçta olduğu bilinen malzemelerle bir bağlantı parçası tasarladı: plastik poşetler, uçuş planının kapağından karton, koli bandı, bir uzay giysisi hortumu ve bir çorap. Görev Kontrol talimatları telsizden mürettebata adım adım okudu ve düzenek işe yaradı. Cankurtaran olarak tasarlanmamış ay modülü, Jim Lovell, Jack Swigert ve Fred Haise’i yaklaşık dört gün hayatta tuttu; üçü de 17 Nisan 1970’te sağ salim okyanusa indi. NASA bu göreve sonradan “başarılı bir başarısızlık” dedi.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: NASA

İlgili kaynak: Apollo 13

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakUzay

Güneş yelkeni, çok ince ve dev bir aynadır; uzay aracı onunla güneş ışığının hafif itişiyle yol alır. Yakıt gerektirmez; üzerine ışık düştükçe bu küçük itiş aracı durmadan hızlandırır.

Işığın kütlesi yoktur ama momentumu vardır; bu yüzden bir aynaya çarpıp yansırken ona küçük bir itme uygular. Fikir Johannes Kepler’e kadar uzanır: Kepler 1600’lerin başında kuyruklu yıldızların kuyruğunun hep Güneş’in ters yönünü gösterdiğini fark etmiş ve göksel bir rüzgârla yol alan gemiler hayal etmişti. 2010’da Japonya’nın IKAROS aracı, Venüs’e doğru giderken gezegenler arası uzayda güneş yelkeni kullanan ilk uzay aracı oldu. 2019’da The Planetary Society’nin kısmen bağışlarla finanse ettiği LightSail 2, küçük bir uydunun yalnızca güneş ışığıyla yörüngesini yükseltebileceğini gösterdi; araç 2022’de atmosfere girerek yandı. İtme çok küçüktür ama hiç tükenmez; aylar içinde birikerek büyür.

Solar sailKartı aç

AzimUzay

NASA’nın DART uzay aracı, 26 Eylül 2022’de daha büyük bir asteroidin çevresinde dönen küçük Dimorphos asteroidine bilerek çarptı. Çarpma, Dimorphos’un eşinin çevresindeki bir turunu yaklaşık 33 dakika kısalttı; bu, bir asteroidin rotasının çarpmayla değiştirilebileceğinin ilk kanıtıydı.

Adı Double Asteroid Redirection Test’in (Çift Asteroit Yönlendirme Testi) kısaltması olan DART, Kasım 2021’de fırlatıldı ve yaklaşık 150 metre çapındaki Dimorphos’a saniyede 6,1 kilometre hızla çarptı. Ne Dimorphos ne de eşi Didymos Dünya için tehdit oluşturuyordu; bu ikili, küçük asteroidin yörüngesindeki bir değişiklik teleskoplarla kolayca ölçülebildiği için seçildi. Çarpmadan önce Dimorphos, Didymos’un çevresini 11 saat 55 dakikada dolanıyordu. Görev ekibi 73 saniyelik bir değişikliği bile başarı sayacaktı; gerçekleşen değişim ise 33 dakika kadardı. Bunun bir nedeni, çarpmanın fırlattığı dev kaya ve toz bulutunun asteroidi fazladan itmesiydi. İtalya’nın küçük uydusu LICIACube bu bulutu fotoğrafladı. Avrupa Uzay Ajansı’nın 2024’te fırlattığı Hera aracının da krateri incelemek için 2026 sonunda oraya varması bekleniyor.

NASA DART missionKartı aç

MerakUzay

NASA’nın 2018’de fırlatılan Parker Güneş Sondası, Güneş’in korona denen dış atmosferinin içinden geçerek uçuyor. Aralık 2024’te Güneş’in yüzeyine yalnızca 6,1 milyon kilometre yaklaştı; daha önce hiçbir uzay aracı bu kadar yaklaşmamıştı.

Sonda, adını 1958’de güneş rüzgârının, yani Güneş’ten dışarı akan yüklü parçacık akımının varlığını öngören astrofizikçi Eugene Parker’dan alır; NASA’nın yaşayan birinin adını verdiği ilk uzay aracıdır. Güneş’e dönük, yaklaşık 11 santimetre kalınlığındaki karbon kompozit ısı kalkanı 1.000 °C dolayına kadar ısınır; arkasındaki aletler ise oda sıcaklığına yakın kalır. Venüs’ün yakınından yedi kez geçen sonda, her geçişte yörüngesini biraz daha daralttı. En yakın geçişlerinde saatte yaklaşık 690.000 kilometre hıza ulaşır; insan yapımı hiçbir nesne bu kadar hızlı gitmemiştir. 2021’de koronanın içinden geçen ilk uzay aracı oldu. Ölçümleri, güneş rüzgârının nasıl oluştuğunu ve güneş fırtınalarının uyduları ve elektrik şebekelerini nasıl bozabildiğini anlamaya yardımcı oluyor.

Parker Solar ProbeKartı aç

AzimBiyografi

Annie Easley, 1955’te NASA’nın öncülü NACA’ya hesapları elle yapan bir “insan bilgisayar” olarak girdi, sonra programcı oldu. Yazdığı kodlar, sonradan Voyager ve Cassini gibi sondaları uzaya gönderecek Centaur roket kademesine ve enerji ile batarya araştırmalarına destek verdi.

Easley 1933’te Alabama’nın Birmingham kentinde doğdu. Ohio’nun Cleveland kentindeki Lewis Uçuş İtki Laboratuvarı’na girdiğinde, yaklaşık 2.500 çalışan arasındaki yalnızca dört Siyah çalışandan biriydi. Hesap işini makineler devralınca FORTRAN ve SOAP programlama dillerini öğrendi. Centaur, ilk kademe yakıtını bitirdikten sonra ateşlenen bir roket kademesidir ve sıvı hidrojeni sıvı oksijenle yakan ilk kademe oydu; Easley’nin programları bu kademenin çözümlemelerine destek verdi. Enerji alanındaki çalışmaları arasında hibrit araçlar için yapılan ilk batarya araştırmalarını destekleyen benzetimler de vardı. Tam gün çalışırken 1977’de Cleveland State Üniversitesi’nde matematik lisansını tamamladı. Eşit istihdam fırsatı danışmanı olarak ayrımcılık şikâyetlerinin çözülmesine yardım etti; kız öğrencileri ve azınlıklardan gelen gençleri bilime yönlendirdi. 1989’da emekli oldu.

Annie EasleyKartı aç

AzimBiyografi

Matematik doktorası alan ilk Siyah Amerikalı kadınlardan Evelyn Boyd Granville, IBM’de ABD’nin ilk uydu ve insanlı uzay uçuşu projeleri olan Vanguard ve Mercury için yörünge hesaplayan bilgisayar programları yazdı. Daha sonra Apollo programında da çalıştı.

Granville, Washington’da büyüdü, Smith College’da matematik ve fizik okudu ve 1949’da Yale’de doktorasını tamamladı. Siyah Amerikalı kadınlar arasında ondan önce matematik doktorası alan tek kişi 1943’te Euphemia Lofton Haynes’ti; Marjorie Lee Browne da aynı yıl doktorasını bitirdi. Üst düzey akademik görevlerin kapısı Siyah kadınlara kapalı olduğundan Fisk Üniversitesi’nde ders verdi, ardından 1956’da IBM’e geçti. Şirketin Washington’daki Vanguard Hesaplama Merkezi’nde yörünge matematiğini bilgisayar programlarına dönüştürdü; daha sonra North American Aviation’da Apollo için yörünge hesapları üzerinde çalıştı. 1967’den itibaren California Eyalet Üniversitesi’nde (Los Angeles) profesör olarak çalıştı, öğretmenler için bir matematik ders kitabını birlikte yazdı ve küçük çocuklara yönelik matematik programları düzenledi. 2023’te, 99 yaşında öldü.

Evelyn Boyd GranvilleKartı aç

Sıradaki kartGenel bakış etkisi, pek çok astronotun Dünya’yı uzaydan gördüğünde yaşadığını anlattığı duygudur: gezegenin küçük ve kırılgan olduğunu, üstünde hiçbir sınır görünmediğini birdenbire derinden hissetmek. Bu adı 1987’de yazar Frank White koydu.Devam et →