Ikigai Daily
Menü
AzimBilgi

Sisu, Fincede insanın dayanma gücü tükendikten sonra bile içinde bulduğu son gücün adıdır. Zorluktan önce duyulan cesaret değil, her şey çoktan bitmiş olmalıyken ortaya çıkan inattır.

Finnish

DilZihin

Kartın devamı

Finler sisuyu cesaretten ya da sebattan çok, derinlere kök salmış bir dayanıklılık olarak görür; insanın olağan gücü bittiğinde geriye kalan şey olarak tanımlar. Sözcük çok eskidir, ama ulusal kimliğin parçasına dönüşmesi 1939–40 Kış Savaşı’nda oldu: Küçük Fin ordusu Sovyet işgaline, kimsenin beklemediği kadar uzun süre direndi. Araştırmacı Emilia Lahti, Aalto Üniversitesi’nde sisuyu psikolojik bir kavram olarak inceledi. Baskı altında olağanüstü bir çaba göstermeyi sağlayan sağlıklı sisuyu, insanı saygı gösterilmesi gereken bir sınırın ötesine iten zararlı sisudan ayırdı.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Finnish

İlgili kaynak: Sisu
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

AzimDil

Braille alfabesi parmak uçlarıyla okunan bir yazı sistemidir: Her harf, altı noktalık küçük bir hücrede kabartılmış noktaların farklı bir dizilişidir.

Sistem adını, onu 1829’da yayımlayan kör Fransız öğrenci Louis Braille’den alır. Her hücrede üçer noktalık iki sütun vardır; bu, parmak ucunun tek dokunuşta algılayabileceği kadar küçük bir alanda 63 farklı diziliş demektir. Harflerin yanında, sık kullanılan sözcükleri kısa işaretlerle yazan kısaltmalar ve matematik, fen ve müzik için ayrı kodlar da vardır. Bugün 133’ten fazla dilin Braille kodu bulunur; Türkçenin de ç, ğ, ş gibi harfler için kendi işaretleri vardır. Birçok görme engelli, bilgisayar ya da telefondaki metni, küçük iğneleri inip kalkan “yenilenebilir Braille ekranları” ile de okur. Birleşmiş Milletler 2019’dan beri Louis Braille’in doğum günü olan 4 Ocak’ı Dünya Braille Günü olarak anıyor.

Perkins School for the BlindKartı aç
DinginlikDil

Kod değiştirme, konuşurken iki dil, iki ağız ya da iki üslup arasında gidip gelmektir. İnsanlar bunu kiminle konuştuklarına, nerede olduklarına, kendilerini ne kadar güvende ve ait hissettiklerine göre yapar.

Terim ilk kez 1953’te, dilbilimci Roman Jakobson ve arkadaşlarının bir çalışmasında basılı olarak geçti; yazarlar fikri William Freeman Twaddell’e dayandırıyordu. Uzun süre birçok akademisyen dilleri karıştırmayı, konuşanın iki dile de tam hâkim olmadığının işareti saydı. 1980’lerden beri yapılan araştırmalar bu görüşü tersine çevirdi. Dilbilimci Shana Poplack, 1980’de New York’taki Porto Rikolu iki dilliler üzerine yaptığı çalışmada, geçişlerin dilbilgisi kurallarına uyduğunu ve aynı cümle içinde en sık geçiş yapanların iki dili de en akıcı konuşanlar olduğunu gösterdi. Başka araştırmacılar da insanların dili toplumsal nedenlerle değiştirdiğini ortaya koydu: Yakınlık ya da otorite göstermek, şaka yapmak, birinin sözünü aktarmak ya da yalnızca bir sözcük öteki dilde daha iyi oturduğu için.

Dil antropolojisiKartı aç
MerakDil

Nikaragua İşaret Dili’ni sağır çocuklar kendileri yarattı. Ülkede 1980 dolaylarında sağırlar için ilk okullar açıldığında çocukların elinde yalnızca evde uydurdukları işaretler vardı; birkaç yıl içinde, hiçbir yetişkinin öğretmediği bir dil bilgisiyle ortak bir dil kurdular.

Okullar açılmadan önce sağır çocukların çoğu evlerine kapalı yaşıyor, aileleriyle uydurdukları basit işaretlerle anlaşıyordu. Derslerde dudak okuma ve İspanyolca öğretiliyordu, ama çocuklar teneffüste ve okul otobüslerinde birbirleriyle işaretleşmeye başladı. İlk öğrenciler kaba bir ortak iletişim biçimi, dilbilimcilerin pidgin dediği basit bir temas dili oluşturdu. Sonradan okula gelen küçükler bunu daha düzenli hâle getirdi; kendilerinden büyük öğrencilerin kullanmadığı tutarlı dil bilgisi kuralları ekledi. Her yeni kuşak dili biraz daha sistemli kıldı. Judy Kegl (sonraki adıyla Shepard-Kegl) ve Ann Senghas gibi dilbilimciler süreci yaşandığı sırada belgeledi; bir dilin doğuşunun kayda geçtiği ender örneklerden biri böyle ortaya çıktı. Bu da çocukların dil bilgisini hazır almadığını, onu kurarken etkin rol oynadığını gösteriyor.

DilbilimKartı aç
DinginlikDil

Gönül, başka dillere çoğu zaman “kalp” diye çevrilir; oysa sevgiyi, arzuyu, hatırı ve bir işi içten isteyerek yapmayı da anlatır.

Gönül, Eski Türkçedeki köŋül sözcüğüne dayanır; bu sözcük daha o zaman yürek, akıl ve iç duygu anlamlarını taşıyordu. Gündelik dilde ne kadar geniş bir alanı kapladığı hemen görülür: gönül almak birinin kırgınlığını gidermek, gönül kırmak birini incitmek, gönülden yapmak da bir işi içtenlikle yapmaktır. Bir işi zorunluluktan değil, istediği için yapan kişiye gönüllü deriz. “Gönül ferman dinlemez” sözü de duyguların emir dinlemediğini anlatır. Türkçe şiirler ve şarkılar başka dillere çevrilirken gönül çoğu zaman yalnızca “kalp” diye aktarılır; anlamının önemli bir kısmı da yolda kaybolur.

TürkçeKartı aç
DinginlikDil

Saudade, yokluğu bir varlık gibi içinde taşımaktır: gitmiş, uzakta kalmış ya da belki hiç yaşanmamış bir insana, yere ya da zamana duyulan özlem. Portekizce konuşanlar bu sözcüğün başka bir dile çevrilemeyeceğini sık sık söyler.

Saudade tam olarak nostalji değildir, çünkü nostalji geçmişe bakar; melankoli de değildir, çünkü melankolinin belli bir nesnesi yoktur. Saudade belli bir şeye yönelir ve sızıyla tatlılığı bir arada tutar: Hatırlamanın verdiği haz, bu duygunun tesellisi değil, bir parçasıdır. Sözcük, Portekiz’in yüzyıllar süren deniz yolculuklarını ve kıyıda bekleyip duranları çağrıştırır; Lizbon’un geleneksel şarkıları olan fadonun da başlıca temalarındandır. Türkçedeki hasret ona yakındır, ama saudade özlemin acısıyla birlikte tadını da taşır. Brezilya’da 30 Ocak, Saudade Günü olarak anılır.

PortugueseKartı aç
Sıradaki kartSaudade, yokluğu bir varlık gibi içinde taşımaktır: gitmiş, uzakta kalmış ya da belki hiç yaşanmamış bir insana, yere ya da zamana duyulan özlem. Portekizce konuşanlar bu sözcüğün başka bir dile çevrilemeyeceğini sık sık söyler.Devam et →