Kod değiştirme, konuşurken iki dil, iki ağız ya da iki üslup arasında gidip gelmektir. İnsanlar bunu kiminle konuştuklarına, nerede olduklarına, kendilerini ne kadar güvende ve ait hissettiklerine göre yapar.

Dil antropolojisi

Kartın devamı

Terim ilk kez 1953’te, dilbilimci Roman Jakobson ve arkadaşlarının bir çalışmasında basılı olarak geçti; yazarlar fikri William Freeman Twaddell’e dayandırıyordu. Uzun süre birçok akademisyen dilleri karıştırmayı, konuşanın iki dile de tam hâkim olmadığının işareti saydı. 1980’lerden beri yapılan araştırmalar bu görüşü tersine çevirdi. Dilbilimci Shana Poplack, 1980’de New York’taki Porto Rikolu iki dilliler üzerine yaptığı çalışmada, geçişlerin dilbilgisi kurallarına uyduğunu ve aynı cümle içinde en sık geçiş yapanların iki dili de en akıcı konuşanlar olduğunu gösterdi. Başka araştırmacılar da insanların dili toplumsal nedenlerle değiştirdiğini ortaya koydu: Yakınlık ya da otorite göstermek, şaka yapmak, birinin sözünü aktarmak ya da yalnızca bir sözcük öteki dilde daha iyi oturduğu için.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Dil antropolojisi

İlgili kaynak: Code-switching

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

AzimDil

Braille alfabesi parmak uçlarıyla okunan bir yazı sistemidir: Her harf, altı noktalık küçük bir hücrede kabartılmış noktaların farklı bir dizilişidir.

Sistem adını, onu 1829’da yayımlayan kör Fransız öğrenci Louis Braille’den alır. Her hücrede üçer noktalık iki sütun vardır; bu, parmak ucunun tek dokunuşta algılayabileceği kadar küçük bir alanda 63 farklı diziliş demektir. Harflerin yanında, sık kullanılan sözcükleri kısa işaretlerle yazan kısaltmalar ve matematik, fen ve müzik için ayrı kodlar da vardır. Bugün 133’ten fazla dilin Braille kodu bulunur; Türkçenin de ç, ğ, ş gibi harfler için kendi işaretleri vardır. Birçok görme engelli, bilgisayar ya da telefondaki metni, küçük iğneleri inip kalkan “yenilenebilir Braille ekranları” ile de okur. Birleşmiş Milletler 2019’dan beri Louis Braille’in doğum günü olan 4 Ocak’ı Dünya Braille Günü olarak anıyor.

Perkins School for the BlindKartı aç

DinginlikDil

Gönül, başka dillere çoğu zaman “kalp” diye çevrilir; oysa sevgiyi, arzuyu, hatırı ve bir işi içten isteyerek yapmayı da anlatır.

Gönül, Eski Türkçedeki köŋül sözcüğüne dayanır; bu sözcük daha o zaman yürek, akıl ve iç duygu anlamlarını taşıyordu. Gündelik dilde ne kadar geniş bir alanı kapladığı hemen görülür: gönül almak birinin kırgınlığını gidermek, gönül kırmak birini incitmek, gönülden yapmak da bir işi içtenlikle yapmaktır. Bir işi zorunluluktan değil, istediği için yapan kişiye gönüllü deriz. “Gönül ferman dinlemez” sözü de duyguların emir dinlemediğini anlatır. Türkçe şiirler ve şarkılar başka dillere çevrilirken gönül çoğu zaman yalnızca “kalp” diye aktarılır; anlamının önemli bir kısmı da yolda kaybolur.

TürkçeKartı aç

AzimDil

Sisu, Fincede insanın dayanma gücü tükendikten sonra bile içinde bulduğu son gücün adıdır. Zorluktan önce duyulan cesaret değil, her şey çoktan bitmiş olmalıyken ortaya çıkan inattır.

Finler sisuyu cesaretten ya da sebattan çok, derinlere kök salmış bir dayanıklılık olarak görür; insanın olağan gücü bittiğinde geriye kalan şey olarak tanımlar. Sözcük çok eskidir, ama ulusal kimliğin parçasına dönüşmesi 1939–40 Kış Savaşı’nda oldu: Küçük Fin ordusu Sovyet işgaline, kimsenin beklemediği kadar uzun süre direndi. Araştırmacı Emilia Lahti, Aalto Üniversitesi’nde sisuyu psikolojik bir kavram olarak inceledi. Baskı altında olağanüstü bir çaba göstermeyi sağlayan sağlıklı sisuyu, insanı saygı gösterilmesi gereken bir sınırın ötesine iten zararlı sisudan ayırdı.

FinnishKartı aç

DinginlikDil

Saudade, yokluğu bir varlık gibi içinde taşımaktır: gitmiş, uzakta kalmış ya da belki hiç yaşanmamış bir insana, yere ya da zamana duyulan özlem. Portekizce konuşanlar bu sözcüğün başka bir dile çevrilemeyeceğini sık sık söyler.

Saudade tam olarak nostalji değildir, çünkü nostalji geçmişe bakar; melankoli de değildir, çünkü melankolinin belli bir nesnesi yoktur. Saudade belli bir şeye yönelir ve sızıyla tatlılığı bir arada tutar: Hatırlamanın verdiği haz, bu duygunun tesellisi değil, bir parçasıdır. Sözcük, Portekiz’in yüzyıllar süren deniz yolculuklarını ve kıyıda bekleyip duranları çağrıştırır; Lizbon’un geleneksel şarkıları olan fadonun da başlıca temalarındandır. Türkçedeki hasret ona yakındır, ama saudade özlemin acısıyla birlikte tadını da taşır. Brezilya’da 30 Ocak, Saudade Günü olarak anılır.

PortugueseKartı aç

DinginlikDil

Hiraeth, Galcede artık var olmayan, değişmiş ya da belki hiç tam anlamıyla var olmamış bir yuvaya duyulan özlemin adıdır: dönülecek bir yeri olmayan sıla hasreti.

Sözcükte yas, hasret ve bir tür bağlılık bir aradadır; Galcenin kendi tarihinden de ayrı düşünülemez. Galce yüzyıllarca baskı altında yaşamış, son dönemde ise canlandırma çabaları ve resmî dil statüsü sayesinde yeniden güçlenmeye başlamıştır. Galler’de insanlar bu sözcüğü çoğu zaman bir ev için değil, bir manzara, bir toprak için kullanır. Başka dillerde de benzerleri var: Portekizcede saudade, Galiçyacada morriña, Almancada Sehnsucht, Romencede dor. Türkçedeki gurbet ve sıla özlemi de bu duyguya çok yakındır. Bu kadar çok dilin bu duygu için ayrı bir sözcük üretmiş olması, onun insanlara ne kadar tanıdık geldiğini gösteriyor.

WelshKartı aç

Sıradaki kartSpekülatif kurgu; bilimkurgu, fantastik edebiyat ve hayali dünyalarda geçen öteki anlatıların ortak adıdır. Bu dünyaları iktidar, teknoloji, doğa ve özgürlük üzerine gerçek soruları sınamak için kullanır.Devam et →

Kod değiştirme, konuşurken iki dil, iki ağız ya da iki üslup arasında gidip gelmektir. İnsanlar bunu kiminle konuştuklarına, nerede olduklarına, kendilerini ne kadar güvende ve ait hissettiklerine göre yapar.

Kartın devamı

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Buradan devam edebilirsiniz.

Braille alfabesi parmak uçlarıyla okunan bir yazı sistemidir: Her harf, altı noktalık küçük bir hücrede kabartılmış noktaların farklı bir dizilişidir.

Gönül, başka dillere çoğu zaman “kalp” diye çevrilir; oysa sevgiyi, arzuyu, hatırı ve bir işi içten isteyerek yapmayı da anlatır.

Sisu, Fincede insanın dayanma gücü tükendikten sonra bile içinde bulduğu son gücün adıdır. Zorluktan önce duyulan cesaret değil, her şey çoktan bitmiş olmalıyken ortaya çıkan inattır.

Saudade, yokluğu bir varlık gibi içinde taşımaktır: gitmiş, uzakta kalmış ya da belki hiç yaşanmamış bir insana, yere ya da zamana duyulan özlem. Portekizce konuşanlar bu sözcüğün başka bir dile çevrilemeyeceğini sık sık söyler.

Hiraeth, Galcede artık var olmayan, değişmiş ya da belki hiç tam anlamıyla var olmamış bir yuvaya duyulan özlemin adıdır: dönülecek bir yeri olmayan sıla hasreti.