Ikigai Daily
Menü
DinginlikBilgi

Bir kapıdan geçmek, az önce ne yaptığınızı hatırlamayı zorlaştırabilir; yan odaya gidip ne için geldiğinizi unutmanızın bir nedeni bu olabilir. Araştırmacılar bunu, belleğin yaşadıklarımızı kesintisiz bir kayıt olarak değil, ayrı bölümler hâlinde sakladığının işareti sayar.

Radvansky ve ekibi, 2011

ZihinBilim

Kartın devamı

Gabriel Radvansky ve ekibinin 2011’de yayımlanan deneylerinde katılımcılar nesneleri ya bir odadan ötekine ya da aynı mesafe boyunca tek bir odanın içinde taşıdı; deneyler hem sanal hem gerçek ortamlarda yapıldı. Kapıdan geçenler taşıdıkları nesneleri daha çok unuttu; ilk odaya geri dönmek de hafızalarını tazelemedi. Önerilen açıklamaya göre zihin yaşadıklarını olaylara böler; kapı bir olayın bittiğini haber verir ve o olayın ayrıntıları bir kenara kaldırılır. Sonraki çalışmalar temkinli olmak gerektiğini gösterdi: Bond Üniversitesi’nden McFadyen ve ekibinin 2021’deki deneylerinin çoğunda kapının bir etkisi görülmedi; hatalar yalnızca katılımcılar aynı anda başka bilgileri de akıllarında tutarken arttı. Yani kapı, unutkanlığın olası nedenlerinden yalnızca biridir.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Psikoloji araştırmaları

İlgili kaynak: Kapı eşiği etkisi
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

DinginlikZihin

Müzik parçaları arasındaki sessizlik, bedeni müziğin kendisinden daha çok dinlendirebilir. 2006’da 24 kişiyle yapılan bir çalışmada hızlı müzik nabzı, tansiyonu ve solunumu artırdı; iki dakikalık arada ise üçü de düştü, hatta müzik başlamadan önce ölçülen düzeyin altına indi.

İtalya’daki Pavia Üniversitesi’nden hekim Luciano Bernardi, Cesare Porta ve Peter Sleight ile birlikte 12 aktif müzisyeni ve müzik eğitimi almamış, aynı yaştan 12 kişiyi inceledi. Her katılımcı rap, tekno, Hint ragası ve klasik müzik gibi altı farklı türü rastgele bir sırayla dinledi; parçaların arasına rastgele bir noktada iki dakikalık bir sessizlik kondu. Belirleyici olan tür değil tempoydu: Hızlı müzik ve basit ritimler bedeni en çok uyardı, yavaş ya da meditatif müzik ise sakinleştirdi. Müzisyenlerin solunumu tempoya ötekilerden daha yakından uydu. Araştırmacılar müzikle sessizliği art arda kullanmanın stresle başa çıkmaya yardımcı olabileceğini öne sürdü; ama küçük bir laboratuvar çalışması ancak bir başlangıçtır.

Bernardi study, 2006Kartı aç
MerakZihin

İnsanın dikkat süresinin sekiz saniyeye inip bir Japon balığınınkinden bile kısaldığı iddiası, 2015 tarihli bir pazarlama raporundan yayıldı. Rapordaki rakamın dayandığı bir araştırma ise hiçbir zaman bulunamadı.

Rakam, Microsoft Kanada’nın reklam ekibinin 2015’te yayımladığı bir raporda geçiyordu. Rapor bu bilgiyi Statistic Brain adlı bir istatistik sitesine dayandırıyordu; site ise ardında izi sürülebilecek hiçbir araştırma göstermiyordu. BBC gazetecisi Simon Maybin 2017’de rakamın izini sürdü; ne insanın dikkat süresini sekiz saniye olarak ölçen bir araştırma bulabildi ne de Japon balıklarının dikkatinin yalnızca dokuz saniye sürdüğünü gösteren bir çalışma. Psikologlar dikkati tek bir sayıyla ifade etmez. Bir işe odaklanmak, yeni bir şeyi fark etmek ve bir bilgiyi akılda tutmak farklı yöntemlerle ölçülür; hepsi de yapılan işe, ortama ve konunun ne kadar ilgi çekici olduğuna göre büyük ölçüde değişir. Sıkıcı bir işte dikkat dakikalar içinde dağılabilir, sürükleyici bir işte saatlerce sürebilir.

Attention span mythKartı aç
MerakBilim

Bir çocuğun doğuştan getirdiği hayret duygusunu canlı tutabilmesi için, bu duyguyu onunla paylaşabilecek en az bir yetişkinin yanında olması gerekir.

Carson bu satırları yeğeninin oğlu Roger için yazdı. Fırtınalı bir gece onu kucağına alıp Maine kıyısına indirmiş, birlikte dalgaları izlemişlerdi; başka gecelerde de el feneriyle hayalet yengeçleri aramaya çıktılar. Carson, kitaplarıyla okurun okyanusa bakışını çoktan değiştirmiş bir deniz biyoloğuydu; ardından “Sessiz Bahar”ı (1962) yazdı. Metin ilk kez 1956’da bir dergide makale olarak çıktı. Carson onu kitaba dönüştürmek istiyordu, ama 1964’te meme kanserinden öldü; “Hayret Duygusu” ertesi yıl kitap olarak yayımlandı.

Rachel Carson, The Sense of Wonder (1965)Kartı aç
MerakBilim

Bilerek gülümsemek insanı biraz daha mutlu hissettirebilir. 2022’de 19 ülkede 4.000’e yakın kişiyle yapılan bir araştırmada, gülümser gibi yapan ya da gülümseyen bir yüzü taklit eden katılımcılar kendilerini biraz daha mutlu hissettiklerini söyledi. Dişlerin arasında kalem tutmak gibi dolaylı bir yöntemin sonucu ise net değildi.

Yüz ifadesinin duyguları etkileyebileceği fikrine “yüz geri bildirimi hipotezi” denir; kökleri Charles Darwin’e ve William James’e uzanır. 1988’deki ünlü bir deneyde Fritz Strack ve arkadaşları, katılımcılara kalemi ya dişlerinin ya da dudaklarının arasında tutturdu. Kalemi dişlerle tutmak yüzü gülümsemeye zorlar, dudaklarla tutmak ise gülümsemeyi engeller. Kalemi dişleriyle tutanlar karikatürleri daha komik buldu. 2016’da on yedi laboratuvar bu deneyi birebir tekrarladı ve hiçbir etki bulamadı. 138 çalışmayı bir araya getiren 2019 tarihli bir inceleme ise etkinin gerçek ama küçük olduğu ve çalışmadan çalışmaya değiştiği sonucuna vardı. 2022’deki Many Smiles çalışmasını Nicholas Coles yürüttü; çalışmayı hipotezi savunanlarla ona kuşkuyla bakanlar birlikte tasarladı. Sonuçlara göre bilerek gülümsemek mutluluk duygusunu hem artırabiliyor hem de başlatabiliyordu; kalem yönteminin sonucu ise yine belirsiz kaldı.

Ikigai DailyKartı aç
MerakBilim

Bağırsaklarınızla beyniniz sinirler, hormonlar, bağışıklık sistemi ve bağırsaktaki mikroplar aracılığıyla haberleşir. Stresle sindirimin birbirini etkileyebilmesinin nedeni budur.

Bilim insanları bu bağlantıya bağırsak-beyin ekseni der. Bağırsağın, enterik sinir sistemi denen ve yaklaşık 500 milyon sinir hücresinden oluşan kendi ağı vardır. “İkinci beyin” diye de anılan bu ağ, sindirimi büyük ölçüde kendi başına yönetebilir. Bağırsak beyne asıl olarak vagus siniriyle bağlanır. Beyin sapından karın boşluğuna kadar uzanan bu uzun sinirin liflerinin çoğu, mesajları aşağıdan yukarıya, bağırsaktan beyne taşır. Serotonin denen haberci maddenin vücuttaki toplam miktarının yüzde 90’ından fazlası bağırsakta bulunur. Bağırsak bakterilerinin de payı vardır: 2004’te Japonya’da yapılan bir çalışmada, tamamen mikropsuz ortamda büyütülen fareler strese aşırı tepki verdi. Stres bağırsak hareketlerini hızlandırabilir ya da yavaşlatabilir; yaygın bir bağırsak rahatsızlığı olan huzursuz bağırsak sendromunu sık sık kötüleştirmesinin bir nedeni budur. Mikropların rolüne dair araştırmaların çoğu hayvanlarda yapıldı; insanlardaki kanıtlar henüz sınırlı.

Ikigai DailyKartı aç
Sıradaki kartBir konuyu tek oturumda sıkıştırarak çalışmak yerine tekrarı günlere ya da haftalara yaymak, bilgiyi uzun süreli bellekte çok daha iyi tutar. Psikolojide buna aralıklı tekrar etkisi denir.Devam et →