He aha te mea nui o te ao? He tangata, he tangata, he tangata: Dünyadaki en önemli şey nedir? İnsandır, insandır, insandır.

Maori atasözü / whakataukī

Kartın devamı

Yeni Zelanda’daki Maorilerin bir whakataukī’si, yani atasözüdür; toplantılarda, okullarda ve konuşmalarda sık sık söylenir. Geleneğe göre 17. yüzyılda ülkenin kuzey ucunda yaşayan Te Aupōuri kabilesinden Meri Ngaroto’ya aittir ve daha uzun bir sözün sonudur: O söz, keten bitkisinin göbeği koparılırsa çan kuşunun nerede öteceğini sorar. “He tangata” sözünün üç kez tekrarlanması, Maori hitabetinde vurgu yapmanın bir yoludur. Türkçede Şeyh Edebali’ye atfedilen “İnsanı yaşat ki devlet yaşasın” sözü de insanı her şeyin önüne koyar.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Māori whakataukī

İlgili kaynak: Maoriler

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakDil

En soluk mürekkep bile en güçlü hafızadan iyidir.

Bu söz sık sık eski bir Çin atasözü diye anılır, hatta Konfüçyüs’e mal edilir; oysa onunla hiçbir bağı bulunamamıştır. İngilizce bir hâlini 1900 dolaylarında, Çin’de elli yıldan uzun yaşamış Amerikalı misyoner Arthur H. Smith, Proverbs and Common Sayings from the Chinese adlı derlemesinde kaydetti. Çincede de benzer bir söz vardır: 好记性不如烂笔头, yani “iyi bir hafıza, eskimiş bir kalemin yerini tutmaz.” İkisi de aynı şeyi söyler: aceleyle alınmış bir not bile, bugün emin olduğumuz bir anıdan daha uzun yaşar.

Çin atasözü olarak bilinirKartı aç

AzimAtasözleri

Damlaya damlaya göl olur.

Çok eski bir Türk atasözüdür: Kaşgarlı Mahmud’un 1070’lerde derlediği Dîvânu Lugâti’t-Türk’te “tama tama köl bolur” biçiminde geçer. Küçük birikimlerin sabırla bir araya gelince büyük bir şeye dönüştüğünü anlatır; para biriktirmekten bir şey öğrenmeye kadar, yavaş ama düzenli her çaba için söylenir. İngilizcede “many a little makes a mickle” (azar azar çok olur), Fransızcada “petit à petit, l’oiseau fait son nid” (kuş yuvasını azar azar yapar) denir.

Türk atasözüKartı aç

DinginlikDil

İngilizcedeki “nice” sözcüğü, Latincede “bilmeyen” demek olan nescius’tan Fransızca yoluyla gelir. 1300 dolaylarında İngilizceye girdiğinde “aptal, cahil” anlamındaydı; sonra “çekingen”, “titiz” ve “kesin” gibi anlamlardan geçti, “hoş” anlamı ancak 18. yüzyılda yerleşti.

Sözlüklere göre değişim kabaca şöyle ilerledi: 1300 dolaylarında “aptal” ve “çekingen”, 14. yüzyılın sonunda “titiz, zor beğenen”, 1400 dolaylarında “narin”, 16. yüzyılda “kesin, özenli”. Bu son anlam, “a nice distinction” (ince bir ayrım) deyiminde hâlâ yaşar. “Hoş, keyifli” anlamı 1769’dan, “nazik, düşünceli” anlamı 1830 dolaylarından itibaren kayıtlara geçti. Eski anlamlar yenileriyle bir süre yan yana yaşadı; Oxford İngilizce Sözlüğü, 16. ve 17. yüzyıl metinlerinde sözcüğün hangi anlamda kullanıldığını kestirmenin çoğu zaman zor olduğunu belirtir. Dilbilimciler, olumsuz bir anlamın olumluya dönmesine anlam iyileşmesi der; tersine, yani anlam kötüleşmesine bir örnek “silly”dir: Eski İngilizcede “mutlu, kutsanmış” demekti. Jane Austen yeni anlamın yayılışını romanına taşıdı. 1817’de yayımlanan Northanger Manastırı’nda genç Catherine Morland okuduğu gotik romana “the nicest book in the world” (dünyanın en güzel kitabı) deyince Henry Tilney onunla tatlı tatlı alay eder ve bu sözcüğün artık “her şeye uyduğunu” söyler.

Merriam-WebsterKartı aç

AzimDil

Japonca ikigai sözcüğü, “hayat” anlamındaki iki ile “değer, fayda” anlamındaki kai’nin birleşmesinden oluşur. İnsana hayatı yaşamaya değer hissettiren şeyi anlatır. Japonya’da pek çok kişi için bu, büyük bir hayat amacı değil, gündelik bir şeydir: bir bahçe, torunlar, her günkü yürüyüş.

Kavramı en bilinen biçimde inceleyen kişi psikiyatr Mieko Kamiya’dır; Ikigai ni Tsuite (Hayatın Anlamı Üzerine) adlı kitabı 1966’da yayımlandı. Kitap büyük ölçüde, Nagashima Aiseien sanatoryumunda cüzam hastalarıyla geçirdiği yıllardan doğdu: Toplumdan dışlanmış bu insanlar yine de yaşamak için nedenler bulabiliyordu. Japon araştırmacılar o zamandan beri ikigai duygusu ile ileri yaşta daha iyi sağlık arasında bağ buldu. Sevdiğiniz, iyi olduğunuz, dünyanın ihtiyaç duyduğu ve para kazanabileceğiniz şeyleri dört dairede birleştiren ünlü şema ise sonradan Batı’da eklendi: Yazar Marc Winn, 2014’te Andrés Zuzunaga’nın hazırladığı bir amaç şemasının ortasına ikigai sözcüğünü yerleştirdi.

Japanese psychologyKartı aç

DinginlikDil

Toki Pona, Kanadalı dilbilimci Sonja Lang’in icat edip 2001’de internette paylaştığı bir dildir ve yalnızca 120-140 kadar temel sözcükle idare eder. Geri kalan her şey bu sözcükler birleştirilerek anlatılır: Örneğin arkadaşa “iyi insan” denir.

Lang, Toki Pona’yı biraz da hayatının zor bir döneminde kendi düşüncelerini sadeleştirmek için yarattı; Taoculuğun sadelik anlayışından da esinlendi. Dilin adı “iyi dil” ya da “sade dil” demektir. Sözcüklerin çoğu birbirine yakın birkaç anlam taşır: “Moku” hem yiyecek hem yemek yemek hem de içmek anlamına gelir. Sözcük sayısının kesin olmamasının nedeni şu: Lang’in 2014’te yayımladığı Toki Pona: The Language of Good adlı kitapta 120 kadar sözcük vardı; 2021’de konuşanların dili gerçekte nasıl kullandığına dayanan bir sözlük bunlara yenilerini ekledi. Toki Pona’nın internette küçük ama canlı bir topluluğu var; 2022’de uluslararası ISO dil listesinde “tok” koduyla kendine ait bir yer edindi.

Toki PonaKartı aç

Sıradaki kartArchaeopteryx, yaklaşık 150 milyon yıl önce bugünkü Almanya’da yaşamış, saksağan büyüklüğünde bir hayvandı. Kuş gibi tüylü kanatları vardı, ama küçük bir dinozor gibi dişleri, pençeli parmakları ve uzun, kemikli bir kuyruğu da vardı. Kuşların dinozorlarla akraba olduğunun ilk ipuçlarından biri oldu.Devam et →