MerakBilgi1.746 / 1.965

Tanzanya’daki Laetoli ayak izleri, yaklaşık 3,6 milyon yıl önce volkanik külde kalmış erken hominin izlerini korur ve insan soyunun derin geçmişinde dik yürüyüşü gösterir.

3,6 milyon yıllık hominin ayak izleri

Neden önemli?

Fikrin bağlamı

Fosil kemikler örnek gibi hissedilebilir. Ayak izleri ise varlık gibi hissedilir. Laetoli’de ıslak volkanik kül, erken homininlerin geçişini daha sonraki kül tabakası örtene kadar tuttu; Pliyosen toprağında iki ayaklı hareketin izini bıraktı. İzler bize her şeyi anlatmaz, ama bir gerçeği yakınlaştırır: şehirlerden, aletlerden ve yazıdan önce, bizimkine benzeyen bir beden iki ayağın ritmini zaten öğreniyordu.

Kaynağın izi

Kartın ötesine geçin.

Kaynak: Laetoli footprints

Arka plan okuması: LaetoliDaha güçlü bir kaynak bulunduğunda atıf ve bağlamı güncelliyoruz. Düzeltmeleri editör sayfasından paylaşabilirsiniz.

iPhone uygulamasında aç Editoryal yaklaşım

İlgili kartlar

Bu kartlar yukarıdaki fikirle bir konu ya da ruh hâli paylaşıyor. Rota kişiselleştirilmiş değil, editoryal.

Q1769

MerakEvrim

1974’te Etiyopya’da bulunan Australopithecus afarensis iskeleti Lucy, erken insan akrabalarının büyük beyinler evrilmeden çok önce dik yürüdüğünü gösterdi.

Lucy önemlidir; çünkü derin zamana bir beden verir. Kemikleri tam bir insan değildir, ama ağaçlarda ve yerde hareket eden, maymunsu ve insansı özellikleri birleştiren küçük bir hominini göstermeye yeter. Keşif sessizce radikaldir: iki ayak üzerinde yürümek, insanlığın son cilası değildi. Daha sonra onu açıklamaya çalışacak beyinden daha eski bir erken denemeydi.

Lucy / Australopithecus afarensisKartı aç

Q1767

MerakEvrim

Ediacara fosilleri, Kambriyen’den önce yaşamış tuhaf yumuşak bedenli organizmaları korur; bunların bazıları bugün yaşayan neredeyse hiçbir şeye benzemez.

Ediacara dünyası, kategoriler konusunda mütevazı olmamızı ister. Organizmalarının çoğu yorgan desenli, yaprak benzeri ya da disk biçimindeydi; yumuşak bedenlerin mikrobiyal deniz tabanına değdiği yerde iz olarak korundular. Bazıları erken hayvanlar olabilir; bazıları ise sınıflandırmalarımızın sınırında durur. Güzellik de bu belirsizliktedir: evrim tanıdık şekillerle başlamadı, önce hâlâ okumayı öğrendiğimiz bir dilde denemeler yaptı.

Ediacaran biotaKartı aç

Q1736

MerakEvrim

Archaeopteryx’in tüyleri ve kanatları vardı; ama dişleri, pençeleri ve uzun kemikli bir kuyruğu da vardı. Temiz bir ‘kayıp halka’ değildir; evrimin düzgün kutulara sığmayı reddetmesidir.

İlk Archaeopteryx iskeleti 1861’de, Darwin’in Türlerin Kökeni eski düzeni sarstıktan hemen sonra duyuruldu. Bedeni iki tartışmayı da aynı anda taşıyordu: kuşa benzeyen uçuş tüyleri, dinozora benzeyen küçük dişler ve kuyruk. Fosilin hâlâ önemli olmasının nedeni budur. Evrim en iyi kanıtlarını, kategorilerimizi fazla dar gösteren canlılarda bırakır.

ArchaeopteryxKartı aç

Q1794

MerakEvrim

Güney Afrika’daki Rising Star mağara sisteminde bulunan Homo naledi, küçük bir beyni insansı el ve ayaklarla birleştirerek insan evrimine dair eski varsayımları karmaşıklaştırdı.

Homo naledi güçlüdür; çünkü ilerlemeyi basit bir merdiven gibi anlatmayı reddeder. Fosilleri bir mozaik gösterir: tanıdık biçimde insansı el ve ayaklar, bizimkinden çok daha küçük bir beyin ve hem eski hem daha geç özelliklerle kurulmuş bir beden. Rising Star keşifleri, evrimin bize doğru düzenli bir yürüyüş olmadığını hatırlatır. İnsanlığa komşu olmanın birkaç yolunun kesiştiği, dallanan ve deneysel bir tarihtir.

Homo nalediKartı aç

Q1612

MerakTarih

1950’de Danimarkalı turba kesicileri o kadar iyi korunmuş bir beden buldu ki polisi çağırdılar. Tollund Adamı yaklaşık MÖ 400’de asılarak ölmüştü ve bataklık yüzünü saklamıştı — gözleri kapalı, ifadesi sakin, çenesinde hâlâ sakal kırıkları.

Turba bataklıkları asitli, soğuk ve oksijenden yoksundur; bu, çürümeyi durdurur ve deriyi tabaklanmış gibi korur. Midesinde, ölümünden on iki ila yirmi dört saat önce yenmiş arpa ve tohum lapası vardı ve ip hâlâ boynundaydı — büyük olasılıkla bir infaz değil, ritüel bir öldürme. Dönemin yöntemleriyle yalnızca baş tam olarak korunabildi; sergilenen beden bir yeniden yapımdır. Nobel ödüllü şair Seamus Heaney, yüzün tuhaf yumuşaklığına kapılarak onun hakkında yazdı.

Silkeborg MuseumKartı aç

Açık arşivde sıradakiGüney Afrika’daki Rising Star mağara sisteminde bulunan Homo naledi, küçük bir beyni insansı el ve ayaklarla birleştirerek insan evrimine dair eski varsayımları karmaşıklaştırdı.Q1794

Tanzanya’daki Laetoli ayak izleri, yaklaşık 3,6 milyon yıl önce volkanik külde kalmış erken hominin izlerini korur ve insan soyunun derin geçmişinde dik yürüyüşü gösterir.

Fikrin bağlamı

Kartın ötesine geçin.

Bu düşüncenin izini sürün.

1974’te Etiyopya’da bulunan Australopithecus afarensis iskeleti Lucy, erken insan akrabalarının büyük beyinler evrilmeden çok önce dik yürüdüğünü gösterdi.

Ediacara fosilleri, Kambriyen’den önce yaşamış tuhaf yumuşak bedenli organizmaları korur; bunların bazıları bugün yaşayan neredeyse hiçbir şeye benzemez.

Archaeopteryx’in tüyleri ve kanatları vardı; ama dişleri, pençeleri ve uzun kemikli bir kuyruğu da vardı. Temiz bir ‘kayıp halka’ değildir; evrimin düzgün kutulara sığmayı reddetmesidir.

Güney Afrika’daki Rising Star mağara sisteminde bulunan Homo naledi, küçük bir beyni insansı el ve ayaklarla birleştirerek insan evrimine dair eski varsayımları karmaşıklaştırdı.

1950’de Danimarkalı turba kesicileri o kadar iyi korunmuş bir beden buldu ki polisi çağırdılar. Tollund Adamı yaklaşık MÖ 400’de asılarak ölmüştü ve bataklık yüzünü saklamıştı — gözleri kapalı, ifadesi sakin, çenesinde hâlâ sakal kırıkları.