Filler yere düşük frekanslı titreşimler gönderir ve başka fillerin gönderdiği titreşimleri algılar. Topraktan gelen bu sinyalleri son derece hassas ayakları ve hortumlarıyla alırlar.

Seismic communication

Kartın devamı

Biyolog Caitlin O’Connell-Rodwell, Afrika fillerindeki bu iletişimi 1990’larda Namibya’da incelemeye başladı. Ekibi, fillerin derinden gelen homurtularının ve yere vuruşlarının toprakta da titreşim yarattığını, bu titreşimler topraktan dinletildiğinde başka fillerin tepki verdiğini gösterdi. Araştırmacıların tahminine göre bu yer dalgaları birkaç kilometre uzağa ulaşabilir; bazı koşullarda aynı çağrının havada gidebildiğinden de uzağa. Filler bu sinyalleri iki yoldan alıyor gibi görünüyor: ayaklarındaki ve hortumlarındaki, Pacini cisimcikleri denen basınca duyarlı sinir uçlarıyla ve bacak kemiklerinden iç kulağa ulaşan titreşimle. Fillerin dinler gibi öne eğildiği ya da bir ayağını kaldırdığı görülmüştür. Toprak yoluyla ne kadar bilgi taşınabildiği hâlâ araştırılıyor.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Seismic communication

İlgili kaynak: Fil

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakDoğa

Welwitschia, Namibya ve Angola’daki Namib Çölü’nde yetişen ve ömrü boyunca yalnızca iki yaprak çıkaran bir bitkidir. Bu yapraklar yüzyıllar boyunca diplerinden uzamayı sürdürür; bazı bitkilerin bin yaşından büyük olduğu düşünülüyor.

Avusturyalı botanikçi Friedrich Welwitsch bitkiye 1859’da Angola’nın güneyinde rastladı; kendi anlattığına göre, dokunursa hayal olduğu anlaşılacak diye yarı korkuyla önünde diz çöküp uzun uzun baktı. Welwitschia, kozalaklı ağaçlar gibi açık tohumlu bir bitkidir: tohumları meyvenin içinde değil kozalaklarda oluşur; erkek ve dişi kozalaklar ayrı bitkilerde yetişir. Rüzgâr iki yaprağı yıllar içinde şerit şerit yırtar, bu yüzden yaşlı bir bitki bir yaprak yığınına benzer. Namib, yeryüzünün en kurak yerlerinden biridir. Yapraklar sisi ve çiyi toplayıp yüzeye yakın köklere damlatır; yine de 2019’da yapılan bir araştırma, bitkinin asıl su kaynağının toprağa sızan yağmur suyu olduğunu düşündürüyor. Welwitschia, Namibya’nın armasında da yer alır.

WelwitschiaKartı aç

MerakDoğa

Kākāpō, Yeni Zelanda’ya özgü, uçamayan ve geceleri etkin olan bir papağandır. Üremenin gerçekleştiği seyrek yıllarda erkekler toprakta sığ çukurlar kazar ve gece boyunca bu çukurlardan derin gümbürtüler salar; bu ses bir kilometreden uzağa ulaşabilir.

Kākāpō dünyanın uçamayan tek papağanıdır ve aynı zamanda en ağırıdır; erkekleri 4 kiloya kadar çıkabilir. Bir zamanlar bütün Yeni Zelanda’da yaşıyordu. Önce avlanma ve Polinezyalı yerleşimcilerin getirdiği köpekler ve sıçanlar, sonra Avrupalılarla gelen kediler, kakımlar ve sıçanlar onu yok olmanın eşiğine getirdi. Bugün hayatta kalan her kuşun bir adı var; hepsi yırtıcılardan arındırılmış adalarda ya da çitle korunan alanlarda, Kākāpō Recovery (Kākāpō’yu Kurtarma) programının gözetiminde yaşıyor. Dişiler yalnızca rimu gibi bazı yerli ağaçların olağanüstü bol meyve verdiği yıllarda ürer. İngilizcede “masting” denen bu bolluk iki ila dört yılda bir gelir. O mevsimlerde korucular yuvaları yakından izler, gerektiğinde yavruları kendileri büyütür.

KākāpōKartı aç

MerakDoğa

Büyük fırkateyn kuşları okyanus üzerinde süzülürken uyuyabilir; bazen beynin yalnızca bir yarısıyla, bazen iki yarısıyla birden. Ama havadayken günde yalnızca 40 dakika kadar uyurlar; karada ise günde 12 saatten fazla uyurlar.

Bu bulgu, Almanya’daki Max Planck Ornitoloji Enstitüsü’nden Niels Rattenborg’un yönettiği 2016 tarihli bir araştırmadan geliyor. Ekip, Galápagos Adaları’nda kuluçkaya yatan büyük fırkateyn kuşlarına, on güne kadar süren uçuşlar boyunca beyin etkinliğini kaydeden küçük cihazlar taktı. Uykunun çoğu yaklaşık on ikişer saniyelik kısa parçalar hâlinde, genellikle kuşlar yükselen sıcak hava akımlarında daire çizerek tırmanırken geldi. Beynin yalnızca bir yarısı uyurken uyanık yarıya bağlı göz çoğunlukla uçuş yönüne bakıyordu. Fırkateyn kuşları açık denizde avlanır, ama tüyleri kolayca ıslandığı için suya konup dinlenemez. Bu kadar az uykuyla nasıl idare ettikleri hâlâ bilinmiyor.

Great frigatebirdKartı aç

DinginlikDoğa

Biyolojik toprak kabukları siyanobakteri, liken, mantar, kara yosunu ve alglerin oluşturduğu canlı topluluklardır. Kurak bölgelerde toprağı bir arada tutar, suyun ve besinlerin döngüsünü etkilerler.

Bilim insanları bu kabuklara kısaca “biyokabuk” der. İlk yerleşenler arasında genellikle Microcoleus vaginatus adlı siyanobakteri bulunur: yapışkan iplikleri kum tanelerini birbirine bağlar, ardından gelecek liken, kara yosunu ve alglere zemin hazırlar. Kabuktaki bazı canlılar havadaki azotu bitkilerin kullanabileceği bir biçime de çevirir; çölün yoksul topraklarında bu büyük fark yaratır. Kurak toprakta her şey yavaş büyüdüğü için ezilen bir kabuğun ilk katmanı ancak yıllar içinde, tamamı ise on yıllarda, hatta yüzyıllarda yeniden oluşur. ABD’nin Colorado Platosu’ndaki Arches ve Canyonlands gibi millî parklarda tabelalar, ziyaretçilerden kabuğu ezmemek için patikadan çıkmamalarını ister.

Biological soil crustKartı aç

DinginlikDoğa

Bulut ormanları suyun bir kısmını doğrudan geçen bulutlardan alır. Havadaki minik damlacıklar yapraklarda, yosunlarda ve dallarda toplanır, sonra damla damla toprağa iner ve ormanın suyuna önemli bir katkı yapar.

Bilim insanları buna “sis damlaması” ya da “yatay yağış” der; çünkü su yağmur gibi yukarıdan düşmez, rüzgârla yandan gelir. Toprakta değil başka bitkilerin üzerinde yaşayan yosun, eğrelti ve orkide gibi epifitler bu işte özellikle ustadır: sık ve dolaşık yüzeyleri damlacıkları yakalayan alanı kat kat büyütür. Bazı bulut ormanlarında, yağmurun az olduğu kurak mevsimde toprağa ulaşan suyun önemli bir bölümü sisten gelir. Kosta Rika’daki Monteverde bu ormanların en iyi incelenenlerinden biridir. Orada yapılıp 1999’da yayımlanan araştırmalar, ısınan denizler yüzünden bulutların dağın daha yukarılarında oluştuğunu ve ormana daha az sis ulaştığını ortaya koydu. Ağaçlar kesildiğinde ormanla birlikte bu doğal su toplayıcı da yok olur.

Cloud forestKartı aç

Sıradaki kartBayağı vampir yarasalar uzun süren dostluklar kurar. Aç kalan bir tünek arkadaşına, akrabası olmasa bile, daha önce kendisiyle paylaşmışsa emdiği kanın bir kısmını kusarak verebilir.Devam et →

Filler yere düşük frekanslı titreşimler gönderir ve başka fillerin gönderdiği titreşimleri algılar. Topraktan gelen bu sinyalleri son derece hassas ayakları ve hortumlarıyla alırlar.

Kartın devamı

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Buradan devam edebilirsiniz.

Welwitschia, Namibya ve Angola’daki Namib Çölü’nde yetişen ve ömrü boyunca yalnızca iki yaprak çıkaran bir bitkidir. Bu yapraklar yüzyıllar boyunca diplerinden uzamayı sürdürür; bazı bitkilerin bin yaşından büyük olduğu düşünülüyor.

Kākāpō, Yeni Zelanda’ya özgü, uçamayan ve geceleri etkin olan bir papağandır. Üremenin gerçekleştiği seyrek yıllarda erkekler toprakta sığ çukurlar kazar ve gece boyunca bu çukurlardan derin gümbürtüler salar; bu ses bir kilometreden uzağa ulaşabilir.

Büyük fırkateyn kuşları okyanus üzerinde süzülürken uyuyabilir; bazen beynin yalnızca bir yarısıyla, bazen iki yarısıyla birden. Ama havadayken günde yalnızca 40 dakika kadar uyurlar; karada ise günde 12 saatten fazla uyurlar.

Biyolojik toprak kabukları siyanobakteri, liken, mantar, kara yosunu ve alglerin oluşturduğu canlı topluluklardır. Kurak bölgelerde toprağı bir arada tutar, suyun ve besinlerin döngüsünü etkilerler.

Bulut ormanları suyun bir kısmını doğrudan geçen bulutlardan alır. Havadaki minik damlacıklar yapraklarda, yosunlarda ve dallarda toplanır, sonra damla damla toprağa iner ve ormanın suyuna önemli bir katkı yapar.