Ikigai Daily
Menü
MerakBilgi

Tanzanya kıyısı açığındaki Kilwa Kisiwani adası, 13. yüzyıldan 15. yüzyıla kadar en zengin Svahili ticaret kentlerinden biriydi. Güney kıyısının altın ticaretini elinde tuttu, camilerini ve saraylarını mercan taşından yaptı.

Tanzanya kıyısı, 13.–15. yüzyıl

TicaretMimarlıkArkeolojiTarih

Kartın devamı

Svahililer, Doğu Afrika kıyısında yaşayan Müslüman ve Afrikalı tüccar topluluklardı. Kilwa, sultanları bugünkü Mozambik’teki Sofala’nın altın ticaretini ele geçirince zenginleşti; Zimbabve platosunun altını denize orada ulaşıyordu. Tüccarlar Arabistan’dan, İran’dan, Hindistan’dan ve Çin’den kumaş, cam boncuk ve porselen getirirdi. Kıyıda ayakta kalan en eski camilerden biri olan Ulu Cami ile dev Husuni Kubwa sarayı mercan taşından yapıldı. Kilwa yaklaşık 500 yıl boyunca çoğu bakırdan kendi sikkelerini bastı; bu sikkeler iç bölgelerde, Büyük Zimbabve’ye kadar uzanan yerlerde bulundu. 1505’te bir Portekiz filosu kenti yağmaladı ve ticareti geriledi. UNESCO kalıntıları 1981’de Dünya Mirası listesine aldı; 2004’ten beri tehlike listesinde olan kalıntılar, koruma çalışmalarının ardından 2014’te bu listeden çıkarıldı.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Kilwa Kisiwani

İlgili kaynak: Kilwa Kisiwani
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakTicaret

Tütsü Yolu, güzel kokulu ağaç reçineleri olan günlük ve mürü yüzyıllar boyunca güney Arabistan’dan Akdeniz pazarlarına taşıdı. Kervanlar çölü, yol boyunca sıralanan kentler, kuyular, kaleler ve su düzenleri sayesinde aşabiliyordu.

Günlük ve mür, güney Arabistan ile Afrika Boynuzu’nun kurak topraklarında yetişen ağaçlardan elde edilir. Tapınaklarda ve evlerde tütsü olarak yakılır, ilaç ve parfüm yapımında, mumyalamada da kullanılırdı. Yaşlı Plinius, MS 77 dolaylarında yazdığı Naturalis Historia’da, güney Arabistan’daki Thomna’dan Akdeniz kıyısındaki Gazze’ye uzanan yolun deve kervanları için 65 konağa bölündüğünü anlatır. Ona göre kıyıya varıldığında her deve yükünün maliyeti su, yem, konaklama, geçiş ücretleri ve rahiplere, muhafızlara, memurlara yapılan ödemelerle 688 denarius tutuyordu. Yolun bazı kesimlerini denetleyen kentler zenginleşti. Yemen’deki Şebve ve bugünkü Ürdün’de, sarnıçları ve barajlarıyla kervanlar için kıt yağmur suyunu biriktiren Nebati başkenti Petra bunlardan ikisidir.

Incense RouteKartı aç
MerakMimarlık

Büyük Zimbabve, Şona halkının atalarının 11. ile 15. yüzyıllar arasında kurduğu bir taş kenttir; dev granit duvarları harç kullanılmadan örülmüştür. Kent, Hint Okyanusu kıyısına altın gönderen bir krallığın başkentiydi.

Kalıntılar bugünkü Zimbabve’nin güneydoğusunda birkaç kilometrekarelik bir alana yayılır; kent en parlak döneminde muhtemelen 10.000 kadar kişiye ev sahipliği yapıyordu. En tanınmış yapısı olan Büyük Çevre’nin (Great Enclosure) duvarları 11 metreye kadar yükselir; bazılarının üstünde taşların zikzak biçiminde dizildiği şevron desenleri vardır. Kazılarda Çin çanak çömleği, cam boncuklar, Arabistan sikkeleri ve Svahili kıyısındaki Kilwa’da basılmış bir sikke bulundu; bunlar kentin Hint Okyanusu ticaretindeki yerini gösterir. Sömürgeci yazarlar kenti Afrikalıların yapmış olamayacağını ileri sürdü. David Randall-MacIver 1905’te, Gertrude Caton-Thompson 1929’da kentin Şonaların atalarının eseri olduğunu gösterdi; yine de Rodezya hükûmeti 1980’deki bağımsızlığa kadar başka kuramları desteklemeyi sürdürdü. Şonaca dzimbabwe “taş evler” demektir; ülke de adını bu kentten aldı.

Great ZimbabweKartı aç
MerakMimarlık

Angkor, 9. ile 15. yüzyıllar arasında bugünkü Kamboçya’da Khmer İmparatorluğu’nun başkentiydi. Kentin dev rezervuarları, hendekleri ve kanalları muson yağmurlarını biriktirir, suyu yaklaşık 1.000 kilometrekareye yayılan kent alanında dolaştırırdı.

En büyük rezervuarlara baray denir; toprak setlerle çevrili dev dikdörtgenlerdir. 11. yüzyılda yapılan Batı Baray yaklaşık sekize iki kilometre boyutundadır ve bugün hâlâ su tutar. Angkor Vat’ı çevreleyen hendek gibi su yapıları, Hindu ve Budist evren tasavvurundaki kutsal dağı ve onu saran okyanusları canlandıran tapınakları çerçeveliyordu. 2007’de yayımlanan radar ve hava araştırmaları ile 2012’de ormanın altını görebilen havadan lazer taramaları (lidar), en az 1.000 kilometrekarelik bir alanda yolları, kanalları ve ev tümseklerini ortaya çıkardı. Bu, bilinen en büyük sanayi öncesi yerleşimdir. Barayların pirinç tarlalarını ne ölçüde suladığı hâlâ tartışılıyor. Ağaç halkaları, 14. ve 15. yüzyıllarda uzun kuraklıkların şiddetli musonlarla bölündüğünü gösteriyor; bu aşırılıklar su ağına zarar verdi ve büyük olasılıkla Angkor’un gerilemesinde rol oynadı.

Angkor hydraulic systemKartı aç
MerakTarih

Uluburun gemisi MÖ 1300 dolaylarında Kaş açıklarında battı. Ambarında, Tunç Çağı Akdeniz’inin dört bir yanından toplanmış bakır, kalay, cam ve fildişi vardı.

1982’de, Bodrum yakınlarındaki Yalıkavak’tan sünger avcısı Mehmed Çakır, deniz dibinde “kulaklı bisküvilere” benzeyen metal parçalar gördüğünü bildirdi; bunlar bakır külçelerdi. Sualtı Arkeolojisi Enstitüsü (INA), önce George Bass’ın, sonra Cemal Pulak’ın yönetiminde batığı 1984–1994 arasında 11 sezon boyunca, 22.000’i aşkın dalışla kazdı. Gemide yaklaşık on ton bakır ve bir ton kalay vardı; bu, tunç yapmak için gereken orandır. Yükün arasından cam külçeler, fil ve suaygırı dişinden fildişi, devekuşu yumurtası kabukları, Baltık kehribarı ve Mısır Kraliçesi Nefertiti’nin adını taşıyan altın bir skarabe (bok böceği biçiminde bir mühür) de çıktı. Mallar Kıbrıs’tan, Suriye ve Kenan kıyılarından, Mısır’dan ve Ege’den geliyordu. Birbirine bu kadar bağlı olan bu dünya, gemiden yaklaşık bir yüzyıl sonra çöktü. Buluntular bugün Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi’nde sergileniyor.

Ikigai DailyKartı aç
MerakMimarlık

Petra, Nabatîlerin güney Ürdün’de kayalara oyarak kurduğu kenttir ve çölde yaşayabilmesini su mühendisliğine borçludur. Kanallar, bentler, sarnıçlar ve havuzlar kaynak sularını, yağmuru ve ani selleri toplardı.

Nabatîler, tütsü ve baharat kervan ticaretiyle zenginleşmiş bir Arap halkıydı; Petra da başkentleriydi. Kent en parlak dönemini MS 1. yüzyıl civarında yaşadı; Roma, Nabatî Krallığı’nı MS 106’da topraklarına kattı. Yılda yalnızca 15 santimetre kadar yağış alan bu bölgede kanallar, bentler, tüneller ve sarnıçlar suyu kurak aylar boyunca saklıyordu. Amerikan İnşaat Mühendisleri Derneği (ASCE), bu sistemin 30.000–40.000 kişinin suyunu karşıladığını tahmin ediyor. Ticaret yolları değişip depremler kenti sarsınca Petra geriledi. İsviçreli kâşif Johann Ludwig Burckhardt, kılık değiştirerek gittiği kenti 1812’de Avrupa’ya tanıttı. UNESCO Petra’yı 1985’te Dünya Mirası Listesi’ne aldı.

PetraKartı aç
Sıradaki kartBugün neredeyse her pencerede kullanılan float cam, erimiş camın erimiş kalay banyosunun üzerine dökülmesiyle üretilir. Cam kalayın üzerinde yayılarak düzgün bir levhaya dönüşür; yüzeyleri taşlamaya ya da cilaya gerek kalmadan pürüzsüz çıkar.Devam et →