Morna, Cabo Verde’nin ağır tempolu, hüzünlü şarkısıdır; adaların Kreol dilinde, gitar, keman ve küçük, dört telli bir gitar olan cavaquinho eşliğinde söylenir. Sözleri ada yaşamının ve kuşaklar boyu süren göçün izini taşır; hep ayrılığa, uzaklığa ve özleme döner.

Morna

Kartın devamı

Cabo Verde, Batı Afrika açıklarında, Portekizlilerin ve köleleştirilmiş Afrikalıların yerleştiği bir Atlas Okyanusu takımadasıdır. Yoksulluk ve kuraklık halkını uzun zamandır göçe zorluyor; birçok tahmine göre bugün yurt dışında yaşayan Cabo Verdeliler adalarda yaşayanlardan fazla. Mornanın temel duygusu sodade’dir: Portekizce saudade ile akraba olan bu Kreolce sözcük, uzaktaki insanlara ve yerlere duyulan özlemin sızısını anlatır. Türün klasik biçimini şair Eugénio Tavares (1867–1930) ile besteci B. Leza oluşturdu. 1980’lerin sonundan itibaren “Yalınayak Diva” lakaplı Cesária Évora mornayı bütün dünyaya tanıttı. UNESCO, mornayı 2019’da Somut Olmayan Kültürel Miras listesine aldı.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Morna

İlgili kaynak: Morna

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

DinginlikMüzik

Arirang, Kore’nin en tanınmış halk şarkısıdır; hem Kuzey’de hem Güney’de hem de yurt dışındaki Koreliler arasında söylenir. Yaklaşık 60 türü ve 3.600 kadar çeşitlemesi vardır. Hepsinde nakarat “Arirang, arirang, arariyo” gibidir; dizeler ise söyleyene ve yöreye göre değişir.

“Arirang” sözcüğünün tam olarak ne anlama geldiğini kimse bilmiyor. Pek çok türünde bir dağ geçidini aşmaktan söz edilir; dizeler çoğu zaman ayrılığı, özlemi ve zor işi anlatır, ama neşeli olanları da vardır. En çok bilinen hâli, Na Woon-gyu’nun Japon yönetimi döneminde çektiği ve ilk Kore milliyetçi filmi sayılan 1926 yapımı sessiz film Arirang ile yayıldı. Şarkı iki Kore’ye de ait olduğu için ortak bir marş gibi kullanılmıştır: 2000 Sidney Olimpiyatları’nın açılışında Kuzey ve Güney Koreli sporcular bu şarkı eşliğinde birlikte yürüdü. UNESCO, Güney Kore’nin Arirang geleneğini 2012’de, Kuzey Kore’ninkini 2014’te Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne aldı; böylece aynı şarkı listede iki kez yer alıyor.

ArirangKartı aç

AzimMüzik

Japon topluluk davulculuğu taiko, Kuzey Amerika’da 1960’ların sonundan itibaren Kaliforniya’da kurulan Japon Amerikalı gruplar sayesinde kök saldı. Bu gruplar davullarını şarap fıçısı gibi ellerindeki malzemelerden kendileri yaptı; birlikte çalmak da bir topluluk olmanın yolu hâline geldi.

Japoncada taiko düpedüz davul demektir. Büyük ve koreografili davul topluluklarının çaldığı kumi-daiko üslubu ise İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra, özellikle Daihachi Oguchi’nin 1951’de kurduğu grupla biçimlendi. Seiichi Tanaka 1968’de San Francisco Taiko Dojo’yu kurdu; 1969’da da Los Angeles’taki Senshin Budist Tapınağı’nın üyeleri Kinnara Taiko’yu oluşturdu ve pahalı davullar yerine şarap fıçılarından davul yaptı. Aileleri savaş yıllarında kamplara kapatılmış pek çok Japon Amerikalı için taiko, miraslarını herkesin önünde sahiplenmenin bir yolu oldu. Bugün Kuzey Amerika’da yüzlerce taiko grubu var.

TaikoKartı aç

DinginlikSanat

John Cage’in 1952 tarihli 4′33″ adlı eserinde müzisyenler dört dakika otuz üç saniye boyunca hiçbir şey çalmaz; dinleyiciler bu sürede salonun kendi seslerini duyar.

Eserin ilk seslendirmesini piyanist David Tudor, 29 Ağustos 1952’de New York eyaletinde, Woodstock yakınlarındaki Maverick Konser Salonu’nda yaptı. Tudor piyanonun başına oturdu; üç bölümün her birine piyanonun kapağını kapatarak başladı, kapağı açarak bitirdi. Cage’in anlattığına göre birinci bölümde dışarıda rüzgâr ağaçları hışırdattı, ikinci bölümde çatıya yağmur damladı, üçüncüsünde ise seyirciler homurdandı, bazıları salonu terk etti. Cage’i bu esere iki şey götürmüştü: Robert Rauschenberg’in bembeyaz tabloları ve 1951’de Harvard’da, sesi neredeyse tamamen yutan yankısız bir odaya yaptığı ziyaret. Orada bile iki ses duymuş, bunların sinir sistemiyle kan dolaşımı olduğunu öğrenmişti. Buradan gerçek sessizliğin var olmadığı sonucuna vardı.

MoMAKartı aç

MerakTarih

Griot, Batı Afrika’da hem hikâye anlatıcısı hem müzisyen olan, toplumunun tarihini de ezberinde taşıyan kişidir.

Manding dillerinde griota jeli ya da jali, Volofçada ise gewel denir. Bu gelenek, 13. yüzyılda Sundiata Keita’nın kurduğu Mali İmparatorluğu’na bağlanır: Sundiata Destanı’nda griot Balla Fasséké genç krala danışmanlık eder. Soyunu ona dayandıran Kouyaté griot ailesi bugün de sahneye çıkar. Bu görev genellikle griot aileleri içinde kuşaktan kuşağa geçer. Bir griot soy kütüklerini, tarihleri ve övgü şarkılarını ezberler; bunları çoğu zaman 21 telli bir arp-lavta olan kora, ahşap bir ksilofon olan balafon ya da küçük bir lavta olan ngoni eşliğinde seslendirir. Griotlar hükümdarlara danışmanlık etmiş, anlaşmazlıklarda arabuluculuk yapmış, kimin kimle akraba olduğunu bilen toplumsal hafıza olmuştur.

The Metropolitan Museum of ArtKartı aç

DinginlikMüzik

John Cage’in 1952’de ilk kez seslendirilen 4′33″ adlı eseri, icracılardan dört dakika otuz üç saniye boyunca hiçbir şey çalmamalarını ister. Dinleyicinin o sırada duyduğu öksürükler, hışırtılar ve yağmur, müziğin ta kendisi olur.

İlk seslendirmeyi piyanist David Tudor, 29 Ağustos 1952’de New York eyaletindeki Woodstock yakınlarında, ormana açılan ahşap bir salon olan Maverick Concert Hall’da yaptı. Üç bölümün her birinin başında piyanonun klavye kapağını kapattı, sonunda açtı; tek bir nota bile çalmadı. Cage sonradan, ilk bölümde rüzgârı, ikincisinde çatıya vuran yağmuru, üçüncüsünde de konuşan ya da salondan çıkıp giden dinleyicileri duyduğunu anlatacaktı. Fikir biraz da Harvard’daki yankısız odayı, yani bütün sesleri emecek biçimde yapılmış bir odayı ziyaretinden doğmuştu: Cage orada bile iki ses duymuştu, kendi sinir sistemini ve kan dolaşımını. Vardığı sonuç şuydu: Gerçek sessizlik yoktur, yalnızca bizim çıkarmayı amaçlamadığımız sesler vardır.

John CageKartı aç

Sıradaki kartŞilili şarkıcı ve söz yazarı Violeta Parra, 1950’lerde ülkesini dolaşıp köylerdeki halk müzisyenlerinden şarkılar derledi. Öğrendiklerini radyo programlarına, plaklara, kendi şarkılarına ve görsel sanat çalışmalarına taşıdı.Devam et →