Koşinil, frenk inciri kaktüsünde yaşayan minik kabuklu bitlerden elde edilen kırmızı bir boyadır. Kurutulmuş dişi böceklerden karminik asit çıkarılır; boyacılar buna metal tuzları katıp asitliği ayarlayarak pembeden koyu kırmızıya uzanan tonlar elde eder.

Cochineal

Kartın devamı

Meksika ve Orta Amerika’nın Yerli halkları, özellikle de Oaxaca’dakiler, İspanyollar gelmeden yüzyıllar önce koşinil yetiştiriyordu; Aztekler döneminde bazı kasabalar vergilerini torbalar dolusu boyayla öderdi. Bir kilogram boya için kabaca 150.000 kurutulmuş böcek gerekir. Fetihten sonra koşinil, Yeni İspanya’nın gümüşten sonra en değerli ihraç malı oldu; Avrupa’da duvar halılarından gösterişli giysilere kadar pek çok kumaşı ve ressamların kullandığı kırmızı boyaları renklendirdi. 19. yüzyılın sonunda yerini sentetik boyalara bıraktı ama hiçbir zaman ortadan kalkmadı: karmin adıyla ve E120 koduyla bugün de gıdalarda ve kozmetikte kullanılıyor. Günümüzde en büyük üretici Peru’dur.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Cochineal

İlgili kaynak: Dactylopius coccus

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

AzimTicaret

1397’de Floransa’da kurulan Medici Bankası, 15. yüzyıl Avrupa’sının en güçlü bankalarından biri oldu. Bankanın kârı, Medici ailesinin siyasi gücünü ve Donatello, Botticelli gibi sanatçılara yaptığı hamiliği finanse etti.

Bankayı Giovanni di Bicci de’ Medici kurdu; kârının büyük bölümü papaların mali işlerini yürütmekten geliyordu. Kilise faiz almayı yasakladığı için banka parasını poliçelerle kazanıyordu: Bir tüccar bir kentte ödeme yapıyor, parasını başka bir kentte başka bir para birimiyle geri alıyordu; bankanın payı da kurun içinde gizliydi. Giovanni’nin oğlu Cosimo döneminde bankanın Roma, Venedik, Milano, Cenevre, Avignon, Brugge ve Londra gibi kentlerde şubeleri vardı. Sonraki yöneticiler, İngiltere Kralı IV. Edward ve Burgonya Dükü Cesur Charles gibi borcunu ödeyemeyen hükümdarlara büyük krediler verdi; şubeler birer birer kapandı. Banka, Medicilerin Floransa’dan kovulduğu 1494’te tamamen çöktü.

Medici BankKartı aç

MerakTicaret

Çin’in Jiangxi eyaletindeki Jingdezhen, yüzyıllardır dünyanın önde gelen porselen merkezlerinden biridir. Song Yingxing 1637’de yazdığı ansiklopedide, tek bir parçanın bitene kadar “yetmiş iki elden” geçtiğini, bu sayının bile ince işlerin hepsini kapsamadığını söyler.

Porselenin olmazsa olmazı olan beyaz kil kaolin, adını Jingdezhen yakınlarındaki Gaoling köyünden alır; kentin fırınları için kil burada çıkarılırdı. Kent bugünkü adını 1004’te bir Song imparatorunun Jingde dönemi adından aldı; 1369’dan itibaren de Ming sarayı burada imparatorluk fırınları işletti. Song Yingxing’in Tiangong Kaiwu adlı eseri, döneminin tarım ve zanaat yöntemlerini anlatır. Yazarın sözünü ettiği “yetmiş iki el”, işin ne kadar ince bölündüğünü gösterir: kili hazırlayan, biçim veren, desen çizen, sırlayan ve fırınlayan ayrı ayrı ustalardı. Jingdezhen’in mavi-beyaz porseleni Asya’nın dört bir yanına ve Avrupa’ya satıldı; İznik çinilerine ve Delft seramiklerine ilham verdi. İstanbul’daki Topkapı Sarayı, çoğu Jingdezhen yapımı olan on binden fazla Çin porseleni barındırır.

Song Yingxing, Tiangong Kaiwu (1637)Kartı aç

MerakTarih

Antik dünyanın en değerli boyası olan Sur moru, deniz salyangozlarından elde edilirdi. Yalnızca 1,4 gram boya için yaklaşık 12.000 salyangoz gerekiyordu; bu da tek bir giysinin kenar süsünü boyamaya ancak yeterdi.

Boya, başta Bolinus brandaris türü olmak üzere birkaç Akdeniz deniz salyangozunun bir bezinden elde edilir. Taze salgı neredeyse renksizdir; havayla ve güneş ışığıyla temas edince morarır. Adını, bugünkü Lübnan’da bulunan ve bu ticaretin merkezlerinden biri olan Fenike liman kenti Sur’dan (Tyros) alır. Büyük teknelerde çürümeye bırakılan salyangozlar boyahanelere öyle bir koku yayıyordu ki antik yazarlar bundan yakınmıştır. Roma imparatorları en iyi moru kendilerine ayırdı; daha sonra Bizans sarayı da mor ipeği imparatorluk ailesine özgü kıldı. Tahttaki bir Bizans imparatorunun çocuğuna “morda doğmuş” (Porfirogenetos) denirdi. 12.000 salyangoz hesabı, 1909’da saf boyayı elde eden ve onun çivit boyasının yakın bir kimyasal akrabası olduğunu gösteren Alman kimyager Paul Friedländer’e aittir.

Ikigai DailyKartı aç

MerakTicaret

Papua Yeni Gine’nin Massim adalarındaki Kula halkasında ortaklar, deniz kabuğundan yapılmış değerli eşyaları değiş tokuş etmek için adadan adaya yelken açar. Kırmızı kolyeler halkada saat yönünde, beyaz bilezikler ters yönde dolaşır. Hiçbiri kimsede kalıcı olarak kalmaz; her biri önceki sahiplerinin hikâyesiyle elden ele geçer.

Kolyelere soulava, bileziklere mwali denir. Katılımcılar bunları bir adadaki ortaklarından alır, bir süre sonra başka bir adadaki ortaklarına verir; böylece aynı eşyalar kuşaklar boyunca dolaşır, ünlü parçaların kendi adları ve hikâyeleri olur. Polonya doğumlu antropolog Bronisław Malinowski, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Trobriand Adaları’nda yaşadı ve Kula’yı 1922’de yayımlanan Argonauts of the Western Pacific (Batı Pasifik’in Argonotları) adlı kitabında anlattı. Bu kitap, günümüz alan araştırmasının temel eserlerinden biri sayılır. Malinowski, Kula’nın bir takas olmadığını gösterdi: itibar, törene katılmaktan, cömertlikten ve değerli parçalar emanet edilecek kadar güvenilir olmaktan doğuyordu; sıradan mal ticareti ise bu törensel alışverişin yanında ayrıca sürüyordu. Kula bugün de yaşıyor.

Kula ringKartı aç

MerakSanat

Katalan Atlası, 1375 dolaylarında Mayorka’da altı parşömen yaprak üzerine resmedilmiş bir dünya haritasıdır. Akdeniz’in doğru çizilmiş deniz haritalarını gökbilimle, hükümdarlarla, ticaret kervanlarıyla ve gezgin anlatılarıyla birleştirir; altın ve renkli boyalarla süslenmiştir.

Atlas genellikle Mayorka harita okulunun önde gelen adı olan Yahudi haritacı Cresques Abraham’a ve atölyesine atfedilir. İlk yapraklarda bir takvim ve evrenin bir tasviri yer alır; asıl harita Atlas Okyanusu’ndan Çin’e kadar uzanır. Kıyı çizgileri, denizcilerin pusula yönlerine dayanarak çizilen pratik deniz haritaları olan portolanlardan alınmıştır; bu tür bir haritada bilinen ilk pusula gülü de buradadır. Batı Afrika’da, elinde bir altın parçası tutan Mali İmparatorluğu hükümdarı Mansa Musa görülür; yanındaki yazı onu, topraklarındaki bol altın sayesinde bölgenin en zengin ve en soylu hükümdarı olarak tanıtır. Atlas 1380’de Fransa Kralı V. Charles’ın kütüphanesindeydi; bugün Paris’teki Fransız Ulusal Kütüphanesi’nde (Bibliothèque nationale de France) korunuyor.

Catalan AtlasKartı aç

Sıradaki kartAmerikalı sanatçı Faith Ringgold, kumaşa resim yapıp bunları yorgan gibi dikti, görüntünün çevresine de elle hikâyeler yazdı. “Hikâye yorganları” adını verdiği bu eserlerin merkezinde siyahi ailelerin yaşamı, tarihi ve özgürlük düşleri vardı.Devam et →