Ikigai Daily
Menü
MerakÖykü

Oxford’daki New College, 14. yüzyıldan kalma yemek salonuna 1865’te açık bir meşe çatı yaptırdı; kereste, kolejin yüzyıllardır sahip olduğu ormanlardan geldi. Meşhur bir hikâyeye göre bu meşeler çok önceden tam da bu çatı için dikilmişti, ama kolejin kayıtları bunu doğrulamıyor.

New College oaks

TarihDoğaFelsefe

Kartın devamı

New College 1379’da kuruldu; salonun özgün açık meşe çatısı ise 18. yüzyılın sonunda bir tavanın arkasına gizlenmişti. Öğrenci birliği Junior Common Room onarım için 1.000 sterlin vermeyi önerince, bugünkü çatının yapımına 1865’te mimar George Gilbert Scott’ın yönetiminde başlandı. Antropolog Gregory Bateson’ın anlattığı, sonra pek çok kitapta tekrarlanan meşhur hikâyede kolejin ormancısı, bu meşelerin kuruluş yıllarında tam da bu gün için dikildiğini açıklar. Kolejin kayıtları bunu doğrulamıyor. Kayıtların gösterdiği şey daha sıradan ama yine de etkileyici: Ormanlarını yüzyıllar boyunca elinde tutan ve bakımını yapan bir kurumun, ihtiyaç duyduğunda kullanacak iyi meşesi de vardı.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: New College oaks

İlgili kaynak: New College (Oxford)
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

MerakBilim

ABD’nin batısında yetişen bazı bristlecone çamları 4.800 yaşından büyüktür; yani Mısır’daki Keops Piramidi’nden bile yaşlıdırlar.

Bilinen en yaşlı canlı örnek, Methuselah lakaplı ağaçtır ve Doğu Kaliforniya’daki White Mountains’ta yetişir. Yıllık halkaları sayıldığında 4.850 yaşından büyük olduğu anlaşılmıştır; zarar görmesin diye tam yeri gizli tutulur. Keops Piramidi MÖ 2560 dolaylarında yapıldı, yani Methuselah filizlendikten birkaç yüzyıl sonra. Bristlecone çamları, kireçtaşına benzeyen dolomit kayasının ince ve kuru toprağında, başka bitkilerin pek yaşayamadığı yerlerde son derece yavaş büyür; bu da onları rekabetten ve yangından korur. Yoğun ve reçineli odunları böceklere, mantarlara ve çürümeye direnir; ölen ağaçlar bile binlerce yıl ayakta kalabilir. 1964’te Nevada’da bir araştırmacı, sonradan Prometheus adı verilen bir ağacı kesti ve en az 4.862 halka saydı; bu ağaç o güne kadar bilinen en yaşlı ağaç çıktı.

Ikigai DailyKartı aç
MerakTarih

Amazon kara toprağı ya da terra preta, insan eliyle oluşmuş, alışılmadık derecede verimli, kapkara bir topraktır. Yerli yerleşimlerinin çevresinde kuşaklar boyunca biriken odun kömürü, çanak çömlek kırıkları, kemikler ve yemek artıkları, yağmur ormanının yoksul toprağını zenginleştirdi.

Terra preta, Portekizcede “kara toprak” demektir. Bu topraklar yaklaşık MÖ 450 ile MS 950 arasında Amazon Havzası’nın pek çok yerinde oluştu; koyu katman yer yer bir iki metre derinliğe iner. Yağmur ormanının sıradan toprağı yoksuldur, çünkü şiddetli yağmurlar besinleri yıkayıp götürür. Odun kömürü ise neredeyse hiç çözünmez; besini ve suyu yüzyıllarca toprakta tutar. Yöredeki çiftçiler bu toprağı bugün de kullanıyor. Terra preta, arkeologların Amazon’a bakışını da değiştirdi: Burası el değmemiş bir vahşi doğa değil, kalabalık ve yerleşik toplulukların biçimlendirdiği bir yerdi. Bilim insanları bugün aynı yöntemi, tarım atıklarından yapılıp yoksul topraklara karıştırılan “biyokömür”le taklit etmeye çalışıyor.

MIT / Amazonian dark earth researchKartı aç
MerakBilim

Ağaç halkaları, bir ahşabın hangi yıl büyüdüğünü gösterebilir. Dendrokronoloji denen bu bilim, yaşayan ağaçlardaki, eski kirişlerdeki ve toprak altından çıkan ahşaptaki halka desenlerini eşleştirerek geçmişteki iklimi, kuraklıkları ve yangınları ortaya çıkarır, eski yapıların yaşını belirler.

Ağaç her yıl bir halka ekler: İyi yıllarda geniş, kurak ya da soğuk yıllarda dar. Böylece art arda gelen halkalar barkoda benzeyen bir desen oluşturur. Bu desenler yaşayan ağaçlardan eski kerestelere doğru üst üste bindirilerek uzun takvimler kurulur; Orta Avrupa’da meşe ve çamdan oluşan kesintisiz bir kayıt 12.460 yıl geriye uzanır. Yöntemin kurucusu, 1900’lerin başında çalışmaya başlayan Amerikalı gökbilimci A. E. Douglass’tır. Douglass, güneş lekesi döngülerinin iklimi etkilediğini ağaç halkalarında görmeyi umuyordu; bu bağlantı kanıtlanamadı, ama tarihleme yöntemi tuttu. 1929’da ağaç halkası takvimi, Amerika’nın güneybatısındaki eski Pueblo yerleşimlerine kesin tarihler verdi. Douglass daha sonra Arizona Üniversitesi’nde Ağaç Halkası Araştırma Laboratuvarı’nı kurdu.

University of Arizona Laboratory of Tree-Ring Research / National Park ServiceKartı aç
MerakTarih

Kanada’nın Nova Scotia eyaleti, 1917’deki Halifax Patlaması’nın ardından gördüğü yardıma teşekkür olarak her yıl Boston’a bir Noel ağacı gönderir. O yıl 6 Aralık’ta Halifax limanında bir cephane gemisi patlamış, Boston daha o gece doktor, hemşire ve malzeme yüklü bir yardım treni yola çıkarmıştı.

Savaş için patlayıcı yüklü Fransız yük gemisi Mont-Blanc, limanın dar boğazında Norveç gemisi Imo ile çarpıştı ve alev aldı. Gemi patladığında bu, insan eliyle yol açılmış en büyük patlamaydı ve ilk atom bombalarına kadar da öyle kaldı. Yaklaşık 2.000 kişi öldü, 9.000 kadar kişi yaralandı ve 12.000’i aşkın bina yıkıldı ya da ağır hasar gördü. Ertesi gün bastıran tipi Boston treninin yolunu uzattı, ama tren sağlık ekipleri ve malzemeyle ulaştı. Halifax 1918’de teşekkür için bir ağaç gönderdi; Nova Scotia 1971’de bu hediyeyi yeniden başlattı ve her yıl sürdürülen bir geleneğe dönüştürdü. Genellikle uzun bir ladin ya da köknar olan ağaç, Boston Common parkında kentin resmî Noel ağacı olur.

TarihKartı aç
MerakDoğa

Saint Helena Adası’nda yaşayan dev kaplumbağa Jonathan yaklaşık 1832’de yumurtadan çıktı ve bilinen, yaşayan en yaşlı kara hayvanı sayılıyor. Telefon icat edildiğinde çoktan yetişkindi; bugün hâlâ valinin konağının bahçesinde yaşıyor.

Seyşeller dev kaplumbağası türünden Jonathan, 1882’de Saint Helena’ya armağan olarak getirildi ve o sırada çoktan tam boyuna ulaşmıştı. 1886’da çekilmiş bir fotoğrafta da yetişkin görünüyor; yumurtadan çıkışının yaklaşık 1832 olarak hesaplanması buna dayanıyor. Bu da onu bir insanın çekilmiş ilk fotoğrafından da, Darwin’in Türlerin Kökeni’nden de yaşlı kılıyor. Adaya geldiğinden beri otuzdan fazla vali ve yedi İngiliz hükümdarı gördü. Artık görmüyor, koku da alamıyor; elle besleniyor. Nisan 2026’da sahte bir sosyal medya hesabı öldüğünü duyurunca Saint Helena hükûmeti, Jonathan’ın yaşadığını açıklamak zorunda kaldı. Saint Helena’nın 5 penilik madeni parasının arka yüzünde onun resmi var.

Guinness Dünya RekorlarıKartı aç
Sıradaki kartİngiltere’nin Norfolk bölgesinde bulunan 2.000 yıllık bir defineden neredeyse eksiksiz bir carnyx çıktı. Carnyx, ucu hayvan başı biçiminde olan uzun bir bronz savaş borusudur. 2025’te bulunup Ocak 2026’da duyurulan definede ikinci bir carnyx’in parçaları, yaban domuzu başlı bir sancak ve beş kalkan göbeği de vardı.Devam et →