Ikigai Daily
Menü
DinginlikAlıntı

Ölürüz. Hayatın anlamı belki budur. Ama dil kurarız. Hayatlarımızın ölçüsü belki de budur.

Toni Morrison, Nobel konuşması

EdebiyatDil

Kartın devamı

Toni Morrison Nobel konuşmasını 7 Aralık 1993’te Stockholm’de yaptı; edebiyat ödülünü kazanan ilk siyah kadındı. Bu dört cümle konuşmanın tam ortasından gelir. Konuşma bir mesel üzerine kuruludur: Birkaç genç, bilge ve kör yaşlı bir kadını sınamak için ellerindeki kuşun ölü mü diri mi olduğunu sorar. Kadın bunu bilemeyeceğini, bildiği tek şeyin kuşun onların elinde olduğunu söyler. Morrison kuşu dil olarak okur: Onu nasıl kullandığımıza göre ya yaşatırız ya öldürürüz. Burada da tek kesin şeyimiz olan ölümün karşısına, yaşarken ortaya koyduğumuz dili koyar.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Toni Morrison, Nobel Lecture (1993)

İlgili kaynak: Nobel Edebiyat Ödülü
Mobil uygulamayı indirKartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

DinginlikEdebiyat

Görüşlere fazla önem vermemelisin. Yazılı olan değişmez; görüşler ise çoğu zaman yalnızca umutsuzluğu dile getirir.

Dava’nın kahramanı Josef K., ne olduğunu kimsenin söylemediği bir suçla tutuklanmış bir banka memurudur. Romanın sonlarına doğru bir katedralde cezaevi papazı ona “Yasanın Önünde” meselini anlatır: Taşradan gelen bir adam, Yasa’nın açık duran kapısının önünde bütün ömrünü bekleyerek geçirir, ama kapı bekçisi onu hiç içeri almaz. İkisi meselin anlamını tartışırken papaz bu sözleri söyler ve tek bir yoruma fazla bel bağlamamasını öğütler. Kafka romanı yarım bıraktı; yakın dostu Max Brod kitabı, Kafka’nın ölümünden sonra 1925’te yayımladı.

Franz KafkaKartı aç
DinginlikEdebiyat

Sözcükler elbette insanoğlunun kullandığı en güçlü ilaçtır.

Kipling bu sözü Şubat 1923’te, Londra’da Kraliyet Cerrahlar Koleji’nin yıllık yemeğinde yaptığı konuşmada söyledi; konuşma sonradan “Surgeons and the Soul” (Cerrahlar ve Ruh) başlığıyla yayımlandı. Hekimlere seslenen Kipling, ilaç benzetmesini sonuna kadar götürür: Sözcükler insana mikrop gibi bulaşabilir, onu zehirleyebilir, uyuşturabilir, felç edebilir; hatta beynin en küçük hücrelerine kadar işleyip onlara kendi rengini verebilir. Bombay’da doğan Rudyard Kipling (1865-1936), Orman Kitabı’nın, Kim romanının ve “Eğer” şiirinin yazarıdır. 1907’de, İngilizce yazanlar arasında Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanan ilk isim oldu.

Rudyard Kipling, address to the Royal College of Surgeons (1923)Kartı aç
DinginlikEdebiyat

Bir sözcüğün ardına bir sözcük, onun ardına bir sözcük daha. Güç budur.

Bu dize, Margaret Atwood’un 1981’de yayımlanan True Stories adlı kitabındaki “Spelling” (Heceleme) şiirinin son satırıdır. 1939 doğumlu Atwood, Kanada’nın en tanınmış yazarlarından biridir; Damızlık Kızın Öyküsü de onun romanıdır. Şiir, yerde plastik harflerle oynayıp heceleme öğrenen küçük kızıyla açılır ve İngilizcede “heceleme” ile “büyü yapma” sözcüklerinin akrabalığıyla oynar. Ardından yazması engellenen, susturulan kadınlara döner. Son dize bunların hepsini toparlar. Güç, birer birer eklenen sözcüklerle kurulur ve korunur.

Margaret AtwoodKartı aç
MerakEdebiyat

Fransız yazar Georges Perec’in La Disparition (1969) adlı romanında e harfi bir kez bile geçmez; bu bilinçli bir tercihtir. Roman, Raymond Queneau ile François Le Lionnais’nin 1960’ta kurduğu Oulipo’dan çıktı: Kendilerine böyle yazma kuralları koyan yazar ve matematikçilerden oluşan bir topluluk.

Belirli bir harf kullanılmadan yazılan metne lipogram denir. Fransızcada en sık kullanılan harf e’dir; tanımlıklarda, fiil eklerinde ve sayısız gündelik sözcükte geçer. Bu yüzden onsuz yazmak tek bir kurnazlıkla değil, cümleleri sürekli yeniden kurarak mümkün olur. Romanın adı “Kayboluş” anlamına gelir; olay örgüsü de kaybolan bir şeyin çevresinde döner. Oulipo, Fransızca Ouvroir de littérature potentielle, yani “potansiyel edebiyat atölyesi” adının kısaltmasıdır; üyeleri matematiksel ve dilsel kurallarla yazıyı alışkanlığın götürmeyeceği yerlere zorlamak istiyordu. Gilbert Adair’in 1994’te yayımlanan İngilizce çevirisi A Void’de de e harfi geçmez. Başka çevirmenler kendi dillerinde kaçınması en zor harfi seçti: İspanyolca çeviride a, Rusça çeviride о harfi hiç yoktur.

OulipoKartı aç
DinginlikDil

Tsundoku, Japoncada kitap alıp okumadan üst üste biriktirmenin adıdır. Sözcükte bir kınama yoktur: “yığmak” ile “okumak”ı birleştirir ve bu yığın zararsız bir alışkanlık sayılır.

Sözcük ilk kez 1870’lerde basılı bir metinde, kitaplığı okuduğundan hızlı büyüyen bir öğretmenle hafifçe dalga geçen bir ifade olarak görülür. “Yığıp sonraya bırakmak” anlamına gelen tsunde oku ile “kitap okumak” anlamındaki dokusho’nun birleşmesinden doğmuştur. Bu yönüyle Batı’da kitap toplamaya yönelik saplantılı, hatta hastalıklı bir tutkuyu anlatan bibliyomaniden ayrılır: Tsundoku bir hastalık değil, sıradan ve biraz mahcup olunan bir alışkanlıktır. Sözcük 2010’larda Japonya dışına taştı; İngilizce yazan yazarlar onu, okunabilecek olandan fazla kitap alma alışkanlığı için sevecen, biraz da muzip bir ad olarak kullanmaya başladı.

JapaneseKartı aç
Sıradaki kartYüzleşilen her şey değiştirilemez; ama yüzleşilmeden hiçbir şey değiştirilemez.Devam et →