Akıl, tutkuların kölesidir ve yalnızca öyle olmalıdır.

David Hume, İnsan Doğası Üzerine Bir İnceleme

Kartın devamı

Hume, İnsan Doğası Üzerine Bir İnceleme’yi 1739’da, yirmi yedi yaşındayken yayımladı. Kitap o kadar az ilgi gördü ki Hume yıllar sonra kısa otobiyografisinde onun “matbaadan ölü doğduğunu” yazdı. Hume bu kitapta şunu savunur: Akıl olguları ve aralarındaki ilişkileri bulabilir, bir amaca hangi yoldan varılacağını da hesaplayabilir; ama neyi isteyeceğimizi, neyi önemseyeceğimizi tek başına belirleyemez. Aklı “tutkuların kölesi” diye anması bu yüzden akıl yürütmeyi küçümsemek değildir; bizi harekete geçirenin tutkular olduğunu söyler. Bu görüş, ahlak yargılarımızın akıldan çok duygudan doğduğu yolundaki genel düşüncesinin bir parçasıdır.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: David Hume, A Treatise of Human Nature (1739)

İlgili kaynak: İnsan Doğası Üzerine Bir İnceleme

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

DinginlikZihin

“Uyaranla tepki arasında bir boşluk vardır. Bu boşlukta tepkimizi seçme gücümüz yatar.”

Viktor Frankl (1905–1997), Auschwitz’ten sağ çıkmış Avusturyalı bir psikiyatristtir. 1946’da yazdığı İnsanın Anlam Arayışı’nda, karşılaştığımız duruma nasıl bir tavır alacağımızı seçme özgürlüğünü kimsenin elimizden alamayacağını savunur. Söz bu yüzden ona çok yakışır, ama yazılarında hiç bulunamamıştır. Amerikalı psikolog Rollo May, uyaranla tepki arasındaki bu duraksamayı 1963’te anlatmıştı. Stephen Covey düşünceyi 1989’da Frankl’ın adıyla birlikte yaygınlaştırdı; sonradan onu bir kütüphane kitabında okuduğunu, ama yazarını unuttuğunu söyledi.

Commonly misattributed to Viktor Frankl; wording popularised by later writersKartı aç

DinginlikZihin

Balta unutur, ağaç unutmaz.

Bu atasözü Zimbabve’deki Şona halkına aittir. Cape Town Üniversitesi’nden dilbilimci G. Fortune sözü 1955’te yayımladığı Şona dilbilgisinde kaydetti; oradaki hâlinde unutmayan, kesilmiş ağacın kütüğüdür. Şair Maya Angelou 1997’deki bir deneme kitabında kısa hâlini kullanınca söz İngilizcede de yayıldı. Anlattığı şey incitmenin iki yüzüdür: vuran çabucak unutur, yarayı alan ise izini yıllarca taşır. Türkçedeki “Kılıç yarası geçer, dil yarası geçmez” sözü de acının, ona yol açanda değil, onu yaşayanda kaldığını anlatır.

Şona atasözü (Zimbabve)Kartı aç

DinginlikFelsefe

Dikkat, cömertliğin en ender ve en saf biçimidir.

Weil bu sözü, kısa süre önce Carcassonne’da tanıştığı şair Joë Bousquet’ye 13 Nisan 1942’de yazdığı mektupta söyler. Bousquet 1918’de askerken omurgasından yaralanmış, ömrünün geri kalanını panjurları kapalı bir odada yatağa bağlı geçirmişti; orada yazıyor, yazar ve dostlarını ağırlıyordu. Dikkat, Weil’in düşüncesinin merkezindeydi. Kol emeğini anlamak için fabrikalarda çalışmış olan Fransız filozof, bir başkasını gerçekten fark etmenin ender bir armağan olduğuna inanıyordu. 1943’te, 34 yaşında İngiltere’de öldü.

Simone Weil, letter to Joë Bousquet (1942)Kartı aç

DinginlikFelsefe

Üzerinde söz sahibi olduğumuz tek zaman, içinde bulunduğumuz andır.

Thich Nhat Hanh (1926–2022), Vietnam Savaşı sırasında barış için çalışan Vietnamlı bir Zen keşişiydi; 1966’da ülkesine dönmesi yasaklandı ve sürgünü neredeyse kırk yıl sürdü. Farkındalığın Mucizesi’ni 1974’te, savaşta zarar gören köylere genç gönüllüler gönderen Toplumsal Hizmet Gençlik Okulu’ndaki çalışma arkadaşı Quang’a uzun bir mektup olarak yazdı. Bu cümle kitabın son bölümünden; orada Tolstoy’un “Üç Soru” öyküsünü yeniden anlatır. Öykünün yanıtı şudur: En önemli zaman, şimdidir.

Thich Nhat Hanh, The Miracle of Mindfulness (1975)Kartı aç

DinginlikZihin

Huşu, sıradağlar ya da yıldızlı bir gökyüzü gibi çok büyük bir şeyin karşısında duyulan, hayranlıkla karışık saygıdır. İnsana kısa bir süre kendini küçük hissettirir; bazı araştırmalarda insanları daha alçakgönüllü ve yardımsever yaptığı görülmüştür.

Psikologlar Dacher Keltner ve Jonathan Haidt 2003’te huşunun iki bileşeni olduğunu öne sürdü: bir enginlik duygusu ve karşılaşılan şeyi kavrayabilmek için dünyaya bakışı yeniden düzenleme ihtiyacı. Sonraki araştırmalar, huşunun getirdiği “küçülen benlik” hissini ölçtü. Paul Piff’in yönettiği 2015 tarihli bir deneyde, çok uzun okaliptüs ağaçlarına bir dakika boyunca bakan öğrenciler, yüksek bir binaya bakan öğrencilere göre, kalemlerini düşüren bir yabancıya daha çok kalem topladı. Başka çalışmalar, sık huşu duyan insanlarda kandaki bir iltihap göstergesinin daha düşük olduğunu buldu. Bu etkiler genellikle küçüktür; sonuçlar araştırmadan araştırmaya ve kültürden kültüre değişir.

Ikigai DailyKartı aç

Sıradaki kartDönen çarkı ben çeviririm. Yüksektekinin inip alttakinin yükseldiğini görmek bana zevk verir. İstersen çık; yeter ki oyunumun kuralları gerektirdiğinde inmek sana ağır gelmesin.Devam et →

Akıl, tutkuların kölesidir ve yalnızca öyle olmalıdır.

Kartın devamı

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Buradan devam edebilirsiniz.

“Uyaranla tepki arasında bir boşluk vardır. Bu boşlukta tepkimizi seçme gücümüz yatar.”

Balta unutur, ağaç unutmaz.

Dikkat, cömertliğin en ender ve en saf biçimidir.

Üzerinde söz sahibi olduğumuz tek zaman, içinde bulunduğumuz andır.

Huşu, sıradağlar ya da yıldızlı bir gökyüzü gibi çok büyük bir şeyin karşısında duyulan, hayranlıkla karışık saygıdır. İnsana kısa bir süre kendini küçük hissettirir; bazı araştırmalarda insanları daha alçakgönüllü ve yardımsever yaptığı görülmüştür.