Genç Hollandalı doktor Willem Kolff, Nazi işgali yıllarında çalışan ilk yapay böbreklerden birini yaptı. Kan selofan bir borunun içinden akarken, atık maddeler borunun ince duvarından geçip çevredeki sıvıya karışıyordu. Tedavi ettiği ilk 15 hasta öldü; 1945’te 67 yaşında bir kadın, hayatta kalan ilk hasta oldu.

Willem Kolff, 1943-1945, Kampen, Netherlands

Kartın devamı

Bu tedavinin adı diyalizdir: böbrekler çalışmadığında kanı onların yerine bir makine temizler. Kolff 1941’den itibaren küçük Kampen kasabasında, savaş yıllarının kıtlığında ne bulduysa onunla çalıştı: dönen bir tamburun üzerine sarılmış selofan sosis kılıfları, portakal suyu kutuları ve otomobil parçaları. İki yıl içinde tedavi ettiği 15 hastanın hepsini kaybetti; ilk başarı 1945’te geldi. Savaştan sonra yurt dışındaki hastanelere makineler gönderdi. 1950’de ABD’ye yerleşti ve Cleveland Clinic’te diyaliz makineleri ile kalp-akciğer makineleri üzerinde çalıştı. 1967’den itibaren Utah Üniversitesi’nde yapay organ araştırmalarını yönetti. Jarvik-7 yapay kalbi de orada geliştirildi; bu kalbin ilk hastası Barney Clark, 1982-1983’te 112 gün yaşadı.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Kaynak: Willem Kolff, 1943-1945, Kampen, Netherlands

İlgili kaynak: Diyaliz

Mobil uygulamayı indir Kartlar nasıl hazırlanıyor?

İlgili kartlar

Benzer konulardaki kartlara göz atın.

AzimSağlık

1990’da piyasaya çıkan OXO Good Grips mutfak gereçleri, eli ağrıyan ya da güçlükle kavrayan insanlar için kalın, yumuşak saplarla tasarlandı ve herkes için daha kullanışlı çıktı.

Mutfak eşyası sektöründen emekli olmuş girişimci Sam Farber, eşi Betsey’nin elindeki artrit yüzünden sıradan metal bir soyacağı tutmakta zorlandığını fark etti. New York’taki Smart Design stüdyosuyla birlikte çalıştı ve aralarında döner bıçaklı bir soyacağın da bulunduğu ilk 15 OXO Good Grips ürünü, 1990’da San Francisco’daki Gourmet Products Show fuarında tanıtıldı. Saplar yumuşak, kaymayan sentetik kauçuktandı; ıslak ya da güçsüz bir elde dönmesin diye geniş ve oval yapılmıştı. Ürünler artriti olmayanlar arasında da çok sevildi ve “evrensel tasarım”ın en bilinen örneklerinden biri oldu. Evrensel tasarım, gündelik eşyaları özel bir uyarlamaya gerek kalmadan olabildiğince çok insanın kullanabileceği biçimde yapmak demektir.

Cooper Hewitt, Smithsonian Design MuseumKartı aç

AzimSağlık

Hindistan’da 1968’den beri kauçuk ve ahşaptan yapılan ucuz bir protez olan Jaipur Foot, bacağını kaybetmiş insanların yalınayak yürümesini, çömelmesini ve bağdaş kurmasını sağlar.

Jaipur Foot’u 1968’de Hindistan’ın Jaipur kentinde iki kişi tasarladı: Sawai Man Singh Tıp Fakültesi’nde ortopedi bölümünün başındaki P. K. Sethi ve yerel bir usta olan Ram Chandra Sharma. İthal protez ayaklar pahalıydı ve ayakkabı giyip sandalyede oturan insanlara göre yapılmıştı. Yalınayak yürümeye, çömelmeye, bağdaş kurmaya ya da çamurlu tarlada çalışmaya izin vermiyorlardı; oysa bunlar Hindistan’daki yoksul insanların çoğu için gündelik hayatın parçasıydı. Jaipur Foot’un ahşap bir bileği, kauçuk bir çekirdeği ve bunları saran, gerçek ayağa benzeyen vulkanize kauçuk bir kaplaması vardır. Üretimi yaklaşık 45 dolara mal olur ve iki ile beş yıl dayanır. Bhagwan Mahaveer Viklang Sahayata Samiti (BMVSS) adlı hayır kurumu, Hindistan hükümetinin mali desteğiyle bu protezi ücretsiz takıyor.

Science Museum / SmithsonianKartı aç

AzimTeknoloji

Kaldırımlara ve peronlara döşenen kabartmalı yüzeyler, görme engelli ve az gören insanların yollarını hissederek bulmasını sağlar. Desen ayakla ya da bastonla hissedilir; yaya geçidini ya da peron kenarını haber verir veya gidilecek yönü gösterir.

Kabartmalı yer döşemesini 1965’te Japonya’da Seiichi Miyake, Braille alfabesinden esinlenerek geliştirdi. İlk bloklar 1967’de Okayama’da, bir görme engelliler okulunun yakınındaki bir caddeye döşendi; sonra Japonya’nın sokaklarına ve istasyonlarına yayıldı. Başka ülkeler de ardından geldi; Avustralya, 2000 Sidney Olimpiyatları’nın bütün mekânlarına bu döşemeleri uyguladı. En yaygın sistemde sıra sıra yuvarlak kabartmalar “dur ve dikkat et”, uzun paralel çizgiler ise “bu yönden yürü” anlamına gelir. Her ülkenin kendine göre farkları olduğu için döşemelerin tutarlı yerleştirilmesi önemlidir: Yanlış yere konan bir döşeme, yol göstermesi gereken kişiyi yanıltabilir.

UK Department for TransportKartı aç

MerakTeknoloji

Kimyager Harry Coover’ın ekibi 1942’de silah nişangâhları için şeffaf bir plastik ararken her şeye yapışan bir madde üretti ve onu işe yaramaz diye bir kenara koydu. Coover 1951’de aynı maddeyle yeniden karşılaşınca bunun anında yapışan bir tutkal olduğunu anladı: bugün Japon yapıştırıcısı dediğimiz şey.

Bu madde bir siyanoakrilattı: En ufak nemle, hatta ciltteki ya da havadaki suyla karşılaşınca saniyeler içinde sertleşen bir sıvı. Coover 1951’de Tennessee’deki Eastman Kodak laboratuvarında, jet uçaklarının kokpit camları için ısıya dayanıklı plastikleri deneyen bir ekibin başındaydı. Ekipteki bir kimyager pahalı bir laboratuvar aletinin parçalarını bu maddeyle birbirine yapıştırıp aleti kullanılmaz hâle getirince Coover, ısı ya da baskı gerektirmeyen bir yapıştırıcı bulduklarını fark etti. Kodak onu 1958’de Eastman 910 adıyla satışa çıkardı. Vietnam Savaşı’nda sıhhiyeciler, yaralı askerlerin kanamasını hastaneye ulaşana kadar yavaşlatmak için siyanoakrilat spreyi kullandı. Benzer yapıştırıcılarla bugün de kesikler ve ameliyat yaraları kapatılıyor.

İcatlar tarihiKartı aç

AzimBiyografi

Amerikalı kimyager Gertrude Elion, 1988 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’nü George Hitchings ve James Black ile paylaştı. Elion ile Hitchings ilaçları deneme yanılmayla aramak yerine, hastalıklı hücrelerin ve mikropların sağlıklı hücrelerden nasıl ayrıldığını inceleyerek tasarladı.

Elion 1944’te, New York eyaletindeki Burroughs Wellcome ilaç şirketinde Hitchings’in asistanı olarak çalışmaya başladı. Ekipleri, DNA’nın doğal yapı taşlarına çok benzeyen moleküller üretti; bu moleküller kanser hücrelerinin, mikropların ya da bağışıklık hücrelerinin işleyişini aksatıyordu. Bu çalışmalardan çocukluk çağı lösemisinde kullanılan 6-merkaptopürin, vücudun nakledilen organı reddetmesini önleyen azatioprin, gut tedavisinde kullanılan allopurinol ve uçuk gibi herpes enfeksiyonlarına karşı asiklovir çıktı. Onun yöntemleriyle yetişen araştırmacılar daha sonra AIDS’e karşı yaygın olarak kullanılan ilk ilaç olan AZT’yi geliştirdi. Elion doktorasını hiç tamamlamadı: Yıllarca akşamları okuduktan sonra, devam etmek için işini bırakıp tam zamanlı öğrenci olması gerektiği söylenince çalışmayı seçti. Harvard başta olmak üzere pek çok üniversite ona sonradan fahri doktora verdi.

Gertrude B. ElionKartı aç

Sıradaki kartJet motoru iki kez icat edildi. Genç bir İngiliz hava subayı olan Frank Whittle, 1930’da turbojet için patent başvurusu yaptı. Almanya’da ise Hans von Ohain kendi jet motorunu ayrıca geliştirdi. Uçak üreticisi Ernst Heinkel’in desteğiyle yapılan Heinkel He 178, Ağustos 1939’da jet gücüyle uçan ilk uçak oldu.Devam et →